દિવસ- 6 - પરિચય પરીક્ષા

 ૪. ભાલચંદ્ર શેઠ (ભાઈચંદભાઈ)

કોણ બોલે છે કોને કહે છે?

૧. “ભાઈચંદભાઈ! આપણે સંભારીએ અને તત્કાળ મદદ કરે એવો કોઈ ભગવાન અત્યારે પૃથ્વી ઉપર પ્રગટ છે?”
→ કોણ બોલે છે? કોને કહે છે?

૨. “હાલમાં તો સ્વામિનારાયણ મારા ઇષ્ટદેવ એવા ભગવાન છે.”
→ કોણ બોલે છે? કોને કહે છે?

૩. “જયારે તમોને મુશ્કેલી આવે ત્યારે ‘સ્વામિનારાયણ’ને સંભારજો.”
→ કોણ બોલે છે? કોને કહે છે?

૪. “સવારના રાજા તમને સૂબાગીરી પાછી આપશે.”
→ કોણ બોલે છે? કોને કહે છે?

૫. “જેણે પોતાનું કલ્યાણ ઇચ્છવું હોય, તેણે ધર્મે સહિત જ ભક્તિ કરવી.”
→ કોણ બોલે છે? કોને કહે છે?

ઘટનાક્રમ ગોઠવો

૧. અરદેશરની કોટવાલની પદવી છીનવાઈ ગઈ.
૨. અરદેશરે “સ્વામિનારાયણ” નામનું સ્મરણ કર્યું.
૩. શ્રીજીમહારાજે સ્વપ્નમાં દર્શન આપ્યાં.
૪. અરદેશરને સૂબાગીરી પાછી મળી.
૫. અરદેશરે ભાઈચંદભાઈને વાત કરી.
૬. શ્રીજીમહારાજનું સુરતમાં ભવ્ય સ્વાગત થયું.

૧. શ્રીજીમહારાજ સુરત પધાર્યા.
૨. સુરતના હરિભક્તોએ સામૈયું કર્યું.
૩. ભાઈચંદભાઈએ પ્રશ્નો પૂછ્યા.
૪. મહારાજે ભક્તિ વિષે ઉત્તર આપ્યા.
૫. હરિભક્તો ભક્તિરસમાં તરબોળ થયા.

ટૂંકનોંધ

૧. ભાઈચંદભાઈની ભક્તિ અને નિષ્ઠા

૨. અરદેશર કોટવાલનો પ્રસંગ

૩. “સ્વામિનારાયણ” નામનો પ્રતાપ

૪. શ્રીજીમહારાજનું સુરતમાં આગમન

૫. ભાઈચંદભાઈના ભક્તિ વિષયક પ્રશ્નો

૬. ભાઈચંદભાઈની પરાભક્તિ

એક વાક્યમાં જવાબ

૧. ભાઈચંદભાઈ કઈ જ્ઞાતિના હતા?

૨. ભાઈચંદભાઈના મિત્ર કોણ હતા?

૩. અરદેશર કયા પદ પર હતા?

૪. અરદેશરે મુશ્કેલી સમયે કોનું સ્મરણ કર્યું?

૫. અરદેશરને સ્વપ્નમાં કોના દર્શન થયા?

૬. શ્રીજીમહારાજે અરદેશરના કપાળમાં શું કર્યું?

૭. અરદેશરને કઈ પદવી પાછી મળી?

૮. શ્રીજીમહારાજે અરદેશરને પ્રસાદીરૂપે શું આપ્યું?

૯. ભાઈચંદભાઈએ કેટલા પ્રશ્નો પૂછ્યા?

૧૦. ભાઈચંદભાઈ ક્યાં સેવા કરવા પહોંચતા હતા?

કારણો

૧. અરદેશર કોટવાલ નિરાશ થઈ ગયા.

૨. અરદેશરે “સ્વામિનારાયણ”નું સ્મરણ કર્યું.

૩. અરદેશરે ભવ્ય સ્વાગત કરવાની ઇચ્છા કરી.

૪. શ્રીજીમહારાજ અરદેશર પર રાજી થયા.

૫. ભાઈચંદભાઈના સમાગમથી ઘણા લોકો સત્સંગી થયા.

૬. ભાઈચંદભાઈ ઉત્સવ-સમૈયામાં પહોંચતા હતા.

પ્રેમસખી પ્રેમાનંદ

કોણ બોલે છે કોને કહે છે?

૧. “આ પુત્ર તેના પિતાનો નથી.”
→ કોણ બોલે છે? કોને કહે છે?

૨. “દેખો દેખો, પાક પરવરદિગારે આપણને શેર માટી આપી.”
→ કોણ બોલે છે? કોને કહે છે?

૩. “આ મારો પુત્ર છે… હું તેને લઈ જઉં છું.”
→ કોણ બોલે છે? કોને કહે છે?

૪. “તારો શું વિચાર છે?”
→ કોણ બોલે છે? કોને કહે છે?

૫. “મારે આપની પાસે રહેવું છે.”
→ કોણ બોલે છે? કોને કહે છે?

૬. “તું હમણાં ઉજ્જૈન જા અને સંગીત શીખ.”
→ કોણ બોલે છે? કોને કહે છે?

એક વાક્યમાં જવાબ

૧. પ્રેમાનંદ સ્વામીનો જન્મ કયા કુટુંબમાં થયો હતો?

૨. પ્રેમાનંદ સ્વામીનો જન્મ કયા ગામ પાસે થયો હતો?

૩. માતાએ બાળકને ક્યાં મૂક્યો?

૪. બાળકને કોણ ઘરે લઈ ગયો?

૫. પીંજારો બાળકને ક્યાં લઈ ગયો?

૬. જેતપુરમાં કયો ઉત્સવ થતો હતો?

૭. કિશોરે કોના ઘોડાનું પેંગડું પકડ્યું?

૮. નગરયાત્રા ક્યાં પૂરી થઈ?

૯. કિશોર ક્યાં સૂઈ ગયો હતો?

૧૦. શ્રીજીમહારાજે કિશોરને ક્યાં જવાની આજ્ઞા કરી?

કારણો

૧. માતાને ખૂબ દુઃખ થયું.

૨. માતાએ બાળકને ઝાડની બખોલમાં મૂકી દીધો.

૩. પીંજારાને આનંદ થયો.

૪. કિશોર શ્રીજીમહારાજ સાથે જ રહ્યો.

૫. કિશોર બાપ સાથે જવા તૈયાર થયો નહિ.

૬. શ્રીજીમહારાજે કિશોરને ઉજ્જૈન મોકલ્યો.

ટૂંકનોંધ

૧. પ્રેમાનંદ સ્વામીનો જન્મ પ્રસંગ

૨. માતાનો ત્યાગ

૩. પીંજારાએ બાળકને ઉછેર્યો

૪. જેતપુરનો ઉત્સવ

૫. કિશોર અને શ્રીજીમહારાજનો મેળાપ

૬. સંગીત શીખવાની આજ્ઞા

કોણ બોલે છે કોને કહે છે?

૧. “તમે અહીં શા માટે આવ્યા છો?”
→ કોણ બોલે છે? કોને કહે છે?

૨. “આજથી તમારું નામ ‘પ્રેમાનંદ’ રાખો.”
→ કોણ બોલે છે? કોને કહે છે?

૩. “હે મહારાજ! આપની મૂર્તિનાં આઠ પદ રોજ બનાવવાનો નિયમ હું લઉં છું.”
→ કોણ બોલે છે? કોને કહે છે?

ઘટનાક્રમ ગોઠવો

૧. કિશોર ઉજ્જૈનની સંગીત વિદ્યાલયમાં પહોંચ્યા.
૨. ગઢપુર આવી શ્રીજીમહારાજને મળ્યા.
૩. ત્યાગીની દીક્ષા મેળવી ‘નિજબોધાનંદ’ નામ મળ્યું.
૪. કીર્તનો રચવાની આજ્ઞા મળી.
૫. ‘પ્રેમાનંદ’ અને ‘પ્રેમસખી’ નામ મળ્યાં.
૬. ચાતુર્માસમાં આઠ પદ રચવાનો નિયમ લીધો.

એક વાક્યમાં જવાબ

૧. કિશોર ક્યાં સંગીત શીખવા ગયા?

૨. વિદ્યાલયમાં કિશોરને કયા રૂપે રાખવામાં આવ્યા?

૩. કિશોર કઈ કળામાં પારંગત બન્યા?

૪. કિશોર ગઢપુર ક્યાંથી આવ્યા?

૫. ત્યાગીની દીક્ષા પછી કયું નામ મળ્યું?

૬. મહારાજે કઈ રચના કરવાની આજ્ઞા આપી?

૭. ‘પ્રેમાનંદ’ નામ કોણે આપ્યું?

૮. ‘પ્રેમસખી’ નામ શા માટે મળ્યું?

૯. પ્રેમાનંદ સ્વામીએ કયો નિયમ લીધો?

ટૂંકનોંધ

૧. ઉજ્જૈનમાં સંગીત અભ્યાસ

૨. નિજબોધાનંદ નામકરણ

૩. પ્રેમાનંદ નામ મળ્યું

૪. પ્રેમસખી નામનો પ્રસંગ

૫. પ્રેમાનંદ સ્વામીનો નિયમ

કારણો

૧. કિશોર ઉજ્જૈન ગયા.

૨. શિક્ષકે કિશોરને સંગીત શીખવવાનું શરૂ કર્યું.

૩. કિશોર ગઢપુર પાછા આવ્યા.

૪. નિજબોધાનંદનું નામ બદલીને પ્રેમાનંદ રાખવામાં આવ્યું.

૫. પ્રેમાનંદ સ્વામી ઉપર મહારાજ બહુ રાજી થયા.

૬. પ્રેમાનંદ સ્વામીને ‘પ્રેમસખી’ નામ મળ્યું.

પ્રેમસખી પ્રેમાનંદ

કોણ બોલે છે કોને કહે છે?

૧. “આ કવિને દેવી ઉપર કેવી આસ્થા છે.”
→ કોણ બોલે છે? કોને કહે છે?

૨. “બહુ સારાં કીર્તન ગાયાં.”
→ કોણ બોલે છે? કોને કહે છે?

૩. “તમારા કીર્તનનો સૂર સાંભળી આજ આખી રાત અમે અહીં જ ઊભા રહ્યા છીએ.”
→ કોણ બોલે છે? કોને કહે છે?

૪. “ભૈરવી રાગ ગાઓ.”
→ કોણ બોલે છે? કોને કહે છે?

૫. “સ્વામિનારાયણના ફકીર પ્રેમાનંદને સાંભળ્યા પછી હું બીજા કોઈને હવે સાંભળતો નથી.”
→ કોણ બોલે છે? કોને કહે છે?

એક વાક્યમાં જવાબ

૧. પ્રેમાનંદ સ્વામીનાં કીર્તનોમાં કયો ભાવ નીતરે છે?

૨. પ્રેમાનંદ સ્વામીએ કોનું ગાન કર્યું?

૩. “વંદું સહજાનંદ રસરૂપ” પદ સાંભળી મહારાજે શું કહ્યું?

૪. શિયાળાની રાત્રે પ્રેમાનંદ સ્વામી શું કરતા હતા?

૫. પ્રેમાનંદ સ્વામીના કીર્તન સાંભળી મહારાજ ક્યાંથી આવ્યા?

૬. કરછમાં મહારાજે પ્રેમાનંદ સ્વામીને કયો લાભ આપ્યો?

૭. જૂનાગઢના નવાબે કોનું સંગીત સાંભળ્યું?

૮. ગવૈયાઓ ક્યાં પ્રેમાનંદ સ્વામીનું સંગીત સાંભળવા આવ્યા?

૯. મહારાજે પ્રેમાનંદ સ્વામીને કયો રાગ ગાવાની આજ્ઞા કરી?

૧૦. ભૈરવી રાગ ગાતા શું અનુભવ થયો?

ટૂંકનોંધ

૧. પ્રેમાનંદ સ્વામીની પ્રેમલક્ષણા ભક્તિ

૨. “વંદું સહજાનંદ રસરૂપ” કીર્તન

૩. શિયાળાની રાત્રિનો કીર્તન પ્રસંગ

૪. કરછની દિવ્ય લીલા

૫. જૂનાગઢના નવાબ ઉપર સંગીતનો પ્રભાવ

૬. ભૈરવી રાગનો પ્રસંગ

કારણો

૧. મહારાજ પ્રેમાનંદ સ્વામીના કીર્તન સાંભળવા આવ્યા.

૨. મહારાજ પ્રેમાનંદ સ્વામી ઉપર અત્યંત પ્રસન્ન થયા.

૩. જૂનાગઢના નવાબે બીજા ગવૈયાઓને સાંભળવાની ના પાડી.

૪. ગવૈયાઓ ગઢપુર આવ્યા.

૫. ગવૈયાઓ પ્રેમાનંદ સ્વામીના સંગીતથી મુગ્ધ થઈ ગયા.

૬. પ્રેમાનંદ સ્વામીના કીર્તનોમાં ભક્તિરસ અને પ્રેમનું માધુર્ય જોવા મળે છે.

પ્રેમસખી પ્રેમાનંદ

કોણ બોલે છે કોને કહે છે?

૧. “આ અમારા પિતાને શ્રીકૃષ્ણરૂપે દર્શન આપ્યાં હતા. પરંતુ શ્રીકૃષ્ણ તો ગોલોકધામના પતિ છે અને આપ અક્ષરાધિપતિ છો, અમારે શું સમજવું?”
→ કોણ બોલે છે? કોને કહે છે?

૨. “સ્વામી! બસ કરો… આ પદો ન ગાશો.”
→ કોણ બોલે છે? કોને કહે છે?

૩. “પ્રેમાનંદ સ્વામીને હંમેશાં ઠાકોરજીનો થાળ પહોંચાડવો.”
→ કોણ બોલે છે? કોને કહે છે?

એક વાક્યમાં જવાબ

૧. લાડુબા અને જીવુબાએ મહારાજને કયો પ્રશ્ન પૂછ્યો?

૨. પ્રેમાનંદ સ્વામીએ કયા પ્રસંગે ચાર પદોની રચના કરી?

૩. “આજ મારે ઓરડે રે” પદ કયા પ્રસંગે રચાયું?

૪. મહારાજ પ્રેમાનંદ સ્વામીને શું મોકલતા હતા?

૫. મહારાજના સ્વધામગમન પછી પ્રેમાનંદ સ્વામીની સ્થિતિ કેવી થઈ?

૬. પ્રેમાનંદ સ્વામીએ વિરહમાં કયું પદ ગાયું?

૭. દાદાખાચર કેમ દોડી આવ્યા?

૮. ગોપીનાથજીએ પ્રેમાનંદ સ્વામીને શું આપતા?

૯. પ્રેમાનંદ સ્વામીના કાવ્યો કયા નિયમોમાં વણાયેલા છે?

૧૦. પ્રેમાનંદ સ્વામી અક્ષરધામમાં ક્યારે બિરાજ્યા?

૧૧. પ્રેમાનંદ સ્વામીના મુખ્ય ગ્રંથો કયા છે?

ટૂંકનોંધ

૧. લાડુબા-જીવુબાના પ્રશ્નો

૨. “આજ મારે ઓરડે રે” પદ રચના

૩. મહારાજના વિરહમાં પ્રેમાનંદ સ્વામી

૪. ગોપીનાથજીનો હાર પ્રસંગ

૫. પ્રેમાનંદ સ્વામીની કાવ્યસેવા

૬. પ્રેમાનંદ સ્વામીના ગ્રંથો

કારણો

૧. પ્રેમાનંદ સ્વામીએ ચાર પદોની રચના કરી.

૨. મહારાજ પ્રેમાનંદ સ્વામી ઉપર પ્રસન્ન થયા.

૩. દાદાખાચર દોડી આવ્યા.

૪. પ્રેમાનંદ સ્વામી અત્યંત વિરહમાં રહ્યા.

૫. ગોપીનાથજી પ્રેમાનંદ સ્વામીને હાર આપતા.

૬. પ્રેમાનંદ સ્વામીનાં કાવ્યો સંપ્રદાયના નિત્ય નિયમમાં વણાયા.

૭. પ્રેમાનંદ સ્વામીની ભક્તિમાં વિરહની વેદના દેખાય છે.