ગુણાતીત સંતનો મહિમા
“એવી નિષ્ઠાવાળો જે સંત છે તેના પગની રજને તો અમે પણ માથે ચઢાવીએ છીએ અને તેને દુખવતા થકા મનમાં બીએ છીએ અને તેનાં દર્શનને પણ ઇચ્છીએ છીએ...એવા યથાર્થ ભગવાનના ભક્ત છે તેનું દર્શન તો ભગવાનનાં દર્શનતુલ્ય છે અને એનાં દર્શને કરીને અનંત પતિત જીવનો ઉદ્ધાર થાય એવા એ મોટા છે.” — શ્રીજીમહારાજ (વચ. ગ.પ્ર. ૩૭)
“...તે સંત થકી ભગવાન અથવા ભગવાનના ધામ તે અણુમાત્ર છેટે નથી... એવા સંતનું દર્શન થયું ત્યારે એમ જાણવું જે, મને સાક્ષાત્કાર ભગવાનનું દર્શન થયું.” — શ્રીજીમહારાજ (વચ. સા. ૧૦)
“...જેને એવું સાધુપણું આવ્યું તેને ને પુરુષોત્તમ ભગવાનને કાંઈ છેટું રહેતું નથી.” — શ્રીજીમહારાજ (વચ. ગ.પ્ર. ૪૪)
“...એવી જાતના જ્ઞાન, ભક્તિ, વૈરાગ્યાદિક જે અનંત શુભ ગુણ તેણે યુક્ત જે ભક્ત હોય તેના હૃદયમાં ભગવાન નિવાસ કરે છે. પછી તે ભક્ત જે તે ભગવાનને પ્રતાપે કરીને અનંત પ્રકારનાં એશ્ચર્યને પામે છે ને અનંત જીવના ઉદ્ધારને કરે છે... સમર્થ થકા જરણા કરવી તે કોઈથી થાય નહીં. એવી રીતે જરણા કરે તેને અતિ મોટા જાણવા. અને એ સમર્થ તો કેવો જે, એના નેત્રમાં ભગવાન જોનારા છે, તે માટે બ્રહ્માંડમાં જેટલાં જીવ પ્રાણી છે તેનાં નેત્રને પ્રકાશ કરવાને સમર્થ થાય છે. અને એના પગમાં ચાલનારા ભગવાન છે, તે માટે બ્રહ્માંડમાં સર્વ જીવના પગને વિષે ચાલવાની શક્તિને પોષણ કરવાને એ સમર્થ થાય છે. એમ એ સંતની સર્વે ઇન્દ્રિયોમાં ભગવાન રહ્યા છે, તે માટે એ સંત તો બ્રહ્માંડમાં સર્વે જીવોની ઇન્દ્રિયોને પ્રકાશ કરવાને સમર્થ થાય છે. માટે એ સંત તો સર્વ જગતના આધારરૂપ છે.” — શ્રીજીમહારાજ (વચ. ગ.પ્ર. ૨૭)
“જ્યારે એ ભગવાનને ભજીને આવી રીતનો સાધુ થયો ત્યારે સાધુ થકી બીજી કોઈ મોટી પદવી નથી. જેમ રાજા હોય ને તેની રાણી હોય તે જેટલામાં રાજાનું રાજ્ય છે તેટલામાં રાણીનું રાજ્ય પણ કહેવાય અને જેવો રાજાનો હુકમ ચાલે તેવો રાણીનો પણ હુકમ ચાલે, તેમ ભગવાનનો પ્રતાપ છે તેવો જ એ સાધુનો પ્રતાપ છે.” — શ્રીજીમહારાજ (વચ. ગ.મ. ર૨)
“'એવા જે (વડવાનળ અગ્નિ જેવા) મોટાપુરુષ છે તે સમુદ્રના જળ જેવા ખારા જીવ હોય તેને પણ મીઠા કરી નાખે છે... અને વડવાનળ અગ્નિ જેવા તો સિદ્ધદશાવાળા ભગવાનના પરમ એકાંતિક સાધુ છે.” — શ્રીજીમહારાજ (વચ. વર. ૩)
“એવા સાધુની સેવા કરે તો ભગવાનની સેવા કર્યા તુલ્ય ફળ થાય છે.” — શ્રીજીમહારાજ (વચ. ગ.અ. ૩૫)
“એવી રીતે ભગવાન ને ઉત્તમ લક્ષણવાળા જે સંત તેની અતિ પ્રેમે કરીને સરખી સેવા જે કરે તો તે કનિષ્ઠ ભક્ત હોય ને તે બે જન્મે તથા ચાર જન્મે તથા દસ જન્મે કે સો જન્મે કરીને ઉત્તમ ભક્ત જેવો થનારો હોય, તે આ ને આ જન્મે કરીને ઉત્તમ ભક્ત થાય છે. એવું ભગવાન ને તે ભગવાનના ભક્ત તેની સરખી સેવા કયાંનું ફળ છે.” — શ્રીજીમહારાજ (વચ. વર. ૫)
“અતિશય જે મોટાપુરુષ હોય તેનો જે ઉપર રાજીપો થાય તેના ગમે તેવા મલિન સંસ્કાર હોય તો નાશ પામે અને મોટાપુરુષનો રાજીપો થયો હોય તો રાંક હોય તે રાજા થાય અને ગમે તેવાં ભૂંડાં પ્રારબ્ધ હોય તો રૂડાં થાય અને ગમે તેવું તેને માથે વિઘ્ન આવનારું હોય તે નાશ થઈ જાય.” — શ્રીજીમહારાજ (વચ. ગ.પ્ર. ૫૮)
“સત્પુરુષને વિષે દેઢ પ્રીતિ એ જ આત્મદર્શનનું સાધન છે અને સત્પુરુષનો મહિમા જાણ્યાનું પણ એ જ સાધન છે અને પરમેશ્વરનું સાક્ષાત્ દર્શન થવાનું પણ એ જ સાધન છે.” — શ્રીજીમહારાજ (વચ. વર. ૧૧)
“સંતનો સમાગમ મળ્યો તે તો મને પરમ ચિંતામણિ અને કલ્પવૃક્ષ મળ્યો છે.” — શ્રીજીમહારાજ (વચ. ગ.પ્ર. ૧૪)
ગુણાતીત સંતનો મહિમા — Important Lines
જેમના દ્વારા ભગવાન અખંડ પ્રગટ રહીને અનંત જીવોનું આત્યંતિક કલ્યાણ કરે છે તેવા ગુણાતીત સંતનો મહિમા અપરંપાર છે.
એવા સંતનાં દર્શન ભગવાનનાં દર્શનતુલ્ય છે.
એવા સંતના હૃદયમાં ભગવાન નિવાસ કરે છે.
એવા સંત અનંત જીવના ઉદ્ધારને કરે છે.
એવા સંતની સેવા ભગવાનની સેવા કર્યા તુલ્ય ફળ આપે છે.
સત્પુરુષને વિષે દઢ પ્રીતિ આત્મદર્શન અને પરમેશ્વરના સાક્ષાત્ દર્શનનું સાધન છે.
સંતનો સમાગમ પરમ ચિંતામણિ અને કલ્પવૃક્ષ સમાન છે.
ગુણાતીત સંતનો મહિમા — Important Prasangs
૧. ગુણાતીત સંતનાં દર્શનનો મહિમા
શ્રીજીમહારાજ કહે છે કે એવા નિષ્ઠાવાળા સંતના પગની રજને પણ માથે ચઢાવવી જોઈએ. તેમના દર્શન ભગવાનનાં દર્શન સમાન છે અને તેમના દર્શનથી અનંત પતિત જીવનો ઉદ્ધાર થાય છે.
૨. ગુણાતીત સંતમાં ભગવાનનો નિવાસ
એવા સંતના હૃદયમાં ભગવાન અખંડ નિવાસ કરે છે. તેમની સર્વ ઇન્દ્રિયોમાં ભગવાન રહ્યાં હોવાથી તેઓ અનંત જીવોને પ્રકાશ અને ઉદ્ધાર આપવા સમર્થ છે.
૩. ભગવાન સમાન પ્રતાપ
શ્રીજીમહારાજે સમજાવ્યું કે ભગવાનને ભજીને જેવો સાધુ થાય છે, તેની પદવીથી મોટી બીજી કોઈ પદવી નથી. જેમ રાજા અને રાણીનું રાજ્ય એક હોય, તેમ ભગવાનનો જેવો પ્રતાપ છે તેવો જ એવા સાધુનો પ્રતાપ છે.
૪. એવા સંતની સેવા અને રાજીપો
એવા સંતની સેવા ભગવાનની સેવા તુલ્ય ફળ આપે છે. એવા મોટાપુરુષનો રાજીપો થાય તો મલિન સંસ્કાર નાશ પામે છે, પ્રારબ્ધ બદલાય છે અને વિઘ્નો પણ ટળી જાય છે.
૫. સત્પુરુષમાં દઢ પ્રીતિનું ફળ
સત્પુરુષમાં દઢ પ્રીતિ એ આત્મદર્શન, સત્પુરુષનો મહિમા સમજવા અને પરમેશ્વરના સાક્ષાત્ દર્શનનું સાધન છે. તેથી સંતનો સમાગમ પરમ ચિંતામણિ અને કલ્પવૃક્ષ સમાન ગણાયો છે.
ગુણાતીત સંતનો મહિમા — Detailed Summary
ગુણાતીત સંત તેવા છે જેમના દ્વારા ભગવાન અખંડ પ્રગટ રહીને અનંત જીવોનું આત્યંતિક કલ્યાણ કરે છે. વચનામૃત અને અન્ય શાસ્ત્રોમાં આવા સંતનો મહિમા અત્યંત ઊંચો બતાવ્યો છે. શ્રીજીમહારાજ કહે છે કે એવા નિષ્ઠાવાળા સંતના પગની રજને પણ માથે ચઢાવવી જોઈએ, તેમને દુઃખ પહોંચાડતાં મનમાં બીવું જોઈએ અને તેમના દર્શનની ઇચ્છા રાખવી જોઈએ. આવા સંતના દર્શન ભગવાનનાં દર્શન સમાન છે અને તેમના દર્શનથી અનંત પતિત જીવોનો ઉદ્ધાર થાય છે.
આવા સંત ભગવાનથી અણુમાત્ર છેટા નથી. તેમના હૃદયમાં ભગવાન અખંડ નિવાસ કરે છે. જ્ઞાન, ભક્તિ, વૈરાગ્યાદિક અનંત શુભ ગુણોથી યુક્ત એવા ભક્ત ભગવાનના પ્રતાપથી અનંત પ્રકારનાં એશ્વર્યને પામે છે અને અનંત જીવનો ઉદ્ધાર કરે છે. તેમની ઇન્દ્રિયોમાં ભગવાન રહ્યાં હોવાથી તેઓ બ્રહ્માંડના જીવોને પ્રકાશિત કરવા સમર્થ છે અને સર્વ જગતના આધારરૂપ છે.
શ્રીજીમહારાજે આવા સંતનો પ્રતાપ ભગવાન સમાન બતાવ્યો છે. જેમ રાજા અને રાણીનું રાજ્ય એક હોય તેમ ભગવાનનો જેવો પ્રતાપ છે તેવો જ એવા સાધુનો પ્રતાપ છે. વડવાનળ અગ્નિ જેવા મોટાપુરુષ ખારા સમુદ્રના જળને પણ મીઠું કરી દે તેમ ખારા જીવને પણ સુધારી દે છે.
એવા સંતની સેવા ભગવાનની સેવા સમાન ફળ આપે છે. ભગવાન અને એવા ઉત્તમ સંતની સરખી સેવા કરવાથી કનિષ્ઠ ભક્ત પણ એ જ જન્મમાં ઉત્તમ ભક્ત બની શકે છે. એવા મોટાપુરુષનો રાજીપો થાય તો મલિન સંસ્કારોનો નાશ થાય છે, રૂડાં પ્રારબ્ધ સુધરે છે અને વિઘ્નો ટળી જાય છે.
સત્પુરુષમાં દઢ પ્રીતિ આત્મદર્શનનું સાધન છે, સત્પુરુષનો મહિમા સમજવાનો ઉપાય છે અને પરમેશ્વરના સાક્ષાત્ દર્શનનું સાધન પણ એ જ છે. તેથી શ્રીજીમહારાજે કહ્યું છે કે સંતનો સમાગમ મળવો એ પરમ ચિંતામણિ અને કલ્પવૃક્ષ મળવા સમાન છે.
ગુણાતીત સંતનો મહિમા — Last-Minute Revision Points
• ગુણાતીત સંતના દર્શન ભગવાનનાં દર્શન સમાન છે
• એવા સંતના હૃદયમાં ભગવાન અખંડ નિવાસ કરે છે
• એવા સંત અનંત જીવનો ઉદ્ધાર કરે છે
• તેમની સેવા ભગવાનની સેવા તુલ્ય છે
• તેમના રાજીપાથી સંસ્કારો, પ્રારબ્ધ અને વિઘ્નો ટળે છે
• સત્પુરુષમાં દઢ પ્રીતિ આત્મદર્શન અને ભગવાનદર્શનનું સાધન છે
• સંતનો સમાગમ પરમ ચિંતામણિ અને કલ્પવૃક્ષ સમાન છે.
ગુણાતીત સંતનો મહિમા: ગુણાતીતાનંદ સ્વામીના શ્રીમુખે — Important Quotes
“મોટા છે, ભગવાનના મળેલા છે, ભગવાનના વચનમાં વર્તે છે, ભીડો ખમે છે, ભગવાન એને વશ છે, ભગવાન એ કહે એમ કરે છે, ભગવાન એ કહે એમ ફરે છે, ભગવાનને એણે જીત્યા છે, ભગવાનના અભિપ્રાયના જાણનારા છે, મોક્ષના દાતા છે, એને દર્શને ભગવાનનું દર્શન થયું, એને પૂજ્યે ભગવાન પૂજાઈ રહ્યા, ગર્ભવાસ, જમપુરી ને ચોરાશીઓ એ મુકાવે છે ને વિહદ જે ભગવાનનું અક્ષરધામ તેને પમાડે છે, ને ભગવાનના સાધર્મ્યપણાને પમાડે છે, એવા મોટા છે, એના વિના ભગવાનને ચાલતું નથી, એનાં દર્શને પંચમહાપાપ બળી જાય છે, એની ઇન્દ્રિયુની ક્રિયાએ કરીને બ્રહ્માંડ સચેતન થાય છે, એનાથી કાળ, કર્મ ને માયા થર થર કંપે છે, જેમ દેહને પૃજ્યે જીવ પૂજાઈ રહ્યો તેમ આ સાધુને પૂજ્યે ભગવાન પૂજાઈ રહ્યા, એ અન્નદાતા છે, અંતર્યામી છે, સવેજ્ઞ છે, એનું ક્યું થાય છે, ને એ મનુષ્ય જેવા દેખાય છે પણ મનુષ્ય જેવા નથી, ભગવાન એના ભેળા રહ્યા છે, અવિનાશી ધામને પમાડે છે, કર્તા થકા અકર્તા છે, વૃક્ષની પેઠે એનો દેહ પરને અર્થ છે. સંતનાં લક્ષણ કહ્યાં છે એવા છે, “કામીલ, કાબીલ સબ હુન્નર તેરે હાથ' એવા છે.” — સદ્ગુરુ ગુણાતીતાનંદ સ્વામી (સ્વા.વા. ૪/૧૩૯)
“સર્વ કરતાં સંત મોટા. તેનો મહિમા કહ્યો તેની વિક્તિ જે, સર્વ કરતાં પૃથ્વી મોટી ને તેથી જળ, તેજ, વાયુ, આકાશ, અહંકાર, મહત્તત્ત્વ, પ્રધાન-પુરુષ, ને મૂળ પ્રકૃતિપુરુષ ને અક્ષર સુધી એકબીજાંથી મોટાં છે ને તે સર્વેના આધાર ભગવાન છે, એવા મોટા ભગવાન તેને સંત પોતાના હૃદયમાં અખંડ ધારી રહ્યા છે, માટે તે મોટા છે.” — સદ્ગુરુ ગુણાતીતાનંદ સ્વામી (સ્વા.વા. ૨/૧૧૦)
ગુણાતીત સંતનો મહિમા: ગુણાતીતાનંદ સ્વામીના શ્રીમુખે — Important Lines
મોટા સંત ભગવાનના મળેલા છે.
ભગવાનના વચનમાં વર્તે છે.
ભગવાન એને વશ છે.
મોક્ષના દાતા છે.
એને દર્શને ભગવાનનું દર્શન થાય છે.
એને પૂજ્યે ભગવાન પૂજાય છે.
ગર્ભવાસ, જમપુરી ને ચોરાશીઓથી મુકાવે છે.
અક્ષરધામને પમાડે છે.
એનાં દર્શને પંચમહાપાપ બળી જાય છે.
એ મનુષ્ય જેવા દેખાય છે પણ મનુષ્ય જેવા નથી.
સર્વ કરતાં સંત મોટા.
સંત પોતાના હૃદયમાં ભગવાનને અખંડ ધારી રહ્યા છે.
ગુણાતીત સંતનો મહિમા: ગુણાતીતાનંદ સ્વામીના શ્રીમુખે — Important Prasangs
૧. ગુણાતીત સંતની વિશાળ મહિમા-વર્ણના
ગુણાતીતાનંદ સ્વામી ગુણાતીત સંતના લક્ષણો અને મહિમા જણાવે છે કે આવા સંત ભગવાનના મળેલા છે, ભગવાનના વચનમાં વર્તે છે, ભગવાનને જીત્યા છે અને ભગવાનના અભિપ્રાયના જાણનારા છે. તેઓ મોક્ષના દાતા છે અને તેમના દર્શનથી ભગવાનના દર્શનનું ફળ મળે છે.
૨. ગુણાતીત સંતનું કલ્યાણકારક કાર્ય
એવા સંત ગર્ભવાસ, જમપુરી અને ચોરાશીમાંથી જીવને મુકાવે છે. તેઓ અક્ષરધામને પમાડે છે અને ભગવાનના સાધર્મ્યપણાને પમાડે છે. તેમના દર્શનથી પંચમહાપાપ બળી જાય છે.
૩. ગુણાતીત સંતની અલૌકિક સ્થિતિ
ગુણાતીત સંત મનુષ્ય જેવા દેખાય છે, પણ મનુષ્ય જેવા નથી. ભગવાન તેઓમાં ભેળા રહ્યા છે. તેઓ કર્તા થઈને અકર્તા છે અને તેમનો દેહ પરોપકાર માટે છે.
૪. સર્વ કરતાં સંત મોટા કેમ
ગુણાતીતાનંદ સ્વામી સમજાવે છે કે પૃથ્વીથી લઈને અક્ષર સુધી તત્ત્વો મહાન છે, પણ એ સર્વના આધાર ભગવાન છે. અને એવા મોટા ભગવાનને સંત પોતાના હૃદયમાં અખંડ ધારી રહ્યા છે, તેથી સર્વ કરતાં સંત મોટા છે.
ગુણાતીત સંતનો મહિમા: ગુણાતીતાનંદ સ્વામીના શ્રીમુખે — Detailed Summary
સદ્ગુરુ ગુણાતીતાનંદ સ્વામી ગુણાતીત સંતનો અતિ મહાન મહિમા વર્ણવે છે. તેઓ કહે છે કે આવા સંત ભગવાનના મળેલા છે, ભગવાનના વચનમાં વર્તે છે, ભીડો સહન કરે છે, ભગવાનને જીત્યા છે અને ભગવાનના અભિપ્રાયના સાચા જાણનારા છે. આવા સંત મોક્ષના દાતા છે. તેમના દર્શનથી ભગવાનનું દર્શન થાય છે અને તેમની પૂજાથી ભગવાનની પૂજા થાય છે.
આવા સંત જીવને ગર્ભવાસ, જમપુરી અને ચોરાશીમાંથી મુક્ત કરે છે. તેઓ ભગવાનના અક્ષરધામને પમાડે છે અને ભગવાનના સાધર્મ્યપણાની પણ પ્રાપ્તિ કરાવે છે. તેમના દર્શનથી પંચમહાપાપ બળી જાય છે. તેમની ઇન્દ્રિયોની ક્રિયાથી બ્રહ્માંડ સચેતન થાય છે અને કાળ, કર્મ અને માયા પણ થરથર કંપે છે.
ગુણાતીત સંત બહારથી મનુષ્ય જેવા દેખાય છે, પરંતુ વાસ્તવમાં મનુષ્ય જેવા નથી, કારણ કે ભગવાન તેઓમાં અખંડ ભેળા રહ્યા છે. તેઓ અંતર્યામી, સર્વજ્ઞ, અન્નદાતા છે અને અવિનાશી ધામને પમાડનારા છે. તેમનો દેહ વૃક્ષની જેમ પરોપકાર માટે છે.
બીજા વચનમાં ગુણાતીતાનંદ સ્વામી કહે છે કે સર્વ કરતાં સંત મોટા છે. કારણ કે પૃથ્વીથી લઈને અક્ષર સુધીના સર્વ તત્ત્વો મહાન છે, પરંતુ એ બધાના આધાર ભગવાન છે. અને એવા મોટા ભગવાનને સંત પોતાના હૃદયમાં અખંડ ધારી રહ્યા છે. તેથી ગુણાતીત સંત સર્વ કરતાં મહાન છે.
ગુણાતીત સંતનો મહિમા: ગુણાતીતાનંદ સ્વામીના શ્રીમુખે — Last-Minute Revision Points
• ગુણાતીત સંત ભગવાનના મળેલા છે
• ભગવાનના વચનમાં વર્તે છે
• ભગવાન એને વશ છે
• મોક્ષના દાતા છે
• દર્શનથી ભગવાનનું દર્શન થાય છે
• અક્ષરધામને પમાડે છે
• પંચમહાપાપ બળી જાય છે
• મનુષ્ય જેવા દેખાય છે પણ મનુષ્ય જેવા નથી
• સંત પોતાના હૃદયમાં ભગવાનને અખંડ ધારે છે
• સર્વ કરતાં સંત મોટા છે
ગુણાતીત સંતનો મહિમા ઃ પરમહંસોનાં પદોમાં — Important Quotes
'સંત બોલે તે ભેળો હું બોલું રે, સંત ન ભૂલે હુંયે ન ભૂલું રે;
સંત વાત ભેળી કરું વાત રે, એમ સંતમાં છઉં સાક્ષાત રે.
સંત જુવે તે ભેળો હું જોઉં રે, સંત સૂતા પછી હું સોઉ રે,
સંત જાગે તે ભેળો હું જાગું રે, સંત જોઈ અતિ અનુરાગું રે.
સંત જમે તે ભેળો હું જમું રે, સંત ભમે તે કેડ્યે હું ભમું રે,
સંત દુખાણે હું દુખાણો રે, એહ વાત સત્ય જન જાણો રે.
સંત હું ને હું તે વળી સંત રે, એમ શ્રીમુખે કહે ભગવંત રે,
સંત માનજો મારી મૂરતિ રે, એમાં ફેર નથી એક રતી રે.' — સદગુરુ નિષ્કુળાનંદ સ્વામી, પુરુષોત્તમપ્રકાશમાં લખ્યું છે
“એવા સંત જમ્યે જમ્યા શ્યામ, જમ્યા સહુ દેવતા;
જમ્યા સર્વ લોક સર્વે ધામ, સહુ થયા તૃપ્તતા.
એવા સંત મળ્યે મળ્યા સ્વામી, ખામી કોયે ન રહી;
કહે નિષ્કુળાનંદ શીશ નામી, સાચી સહુને કહી.” — સદગુરુ નિષ્કુળાનંદ સ્વામી, ચોસઠપદીમાં લખ્યું છે
'સંતકૃપાએ સુખ ઊપજે, સંત કૃપાથી સરે કામ;
સંતકૃપાથી પામીએ, પૂરણ પુરુષોત્તમ ધામ.
સંત કૃપાથી સદ્દમતિ જાગે, સંત કૃપાથી સદગુણ;
સંત કૃપા વિના સાધુતા, કહોને પામ્યા કુણ.
સંત સેવ્યા તેણે સર્વ સેવ્યા, સેવ્યા શ્રીહરિ ભગવન;
ત્રકષિ મુનિ સેવ્યા દેવતા, જેણે સંત કર્યા રાજી મન.
કામદુઘા કલ્પતરુ, પારસ ચિંતામણિ ચાર;
સંત સમાન એકે નહિ, મેં મનમાં કર્યો વિચાર.' — સદ્. નિષ્કુળાનંદ સ્વામી, ભક્તચિંતામણિમાં સંતનો અપાર મહિમા કહેતાં લખે છે
ધન્ય ધન્ય એ સંત સુજાણને, જેનું ઊલટી પલટ્યું આપ,
સંત તે સ્વયં હરિ.
આપ ટળી મળ્યા ભગવાનમાં, જેના આપમાં હરિનો વ્યાપ,
સંત તે સ્વયં હરિ. — સદ્. નિષ્કુળાનંદ સ્વામી રચિત કીર્તન
'એસે મેરે જન એકાંતિક, તેહી સમ ઔર ન કોઈ,
મુક્તાનંદ કહત યું મોહન, મેરો હિ સર્વસ્વ સોઈ.' — સદગુરુ મુક્તાનંદ સ્વામી
“મુક્તાનંદ મહા સંતને, પ્રભુ પ્રગટ પાસે રે.
અનુભવીને અંતરે રહે રામ વાસે રે.” — સદગુરુ મુક્તાનંદ સ્વામી
“બ્રહ્માનંદ કહે સંતકી સોબત, મિલત હે પ્રગટ મુરારી,
જગતમાંહી સંત પરમ હિતકારી.” — સદ્. બ્રહ્માનંદ સ્વામી
“આઠે પહોર આનંદ જેના અંગમાં,
રમે ગોવિંદ એવા સંતના રે સંગમાં'...” — સદ્. પ્રેમાનંદ સ્વામી
“એવા સંત હરિને પ્યારા રે,
તેથી ઘડીએ ન રહે વાલો ન્યારા રે'...” — સદ્. પ્રેમાનંદ સ્વામી
“એવા સંતની બલિહારી રે,
જેને ગુણે રીઝ્યા ગિરધારી રે...” — સદ્. પ્રેમાનંદ સ્વામી
ગુણાતીત સંતનો મહિમા ઃ પરમહંસોનાં પદોમાં — Kirtan / Sakhi / Shlok
'સંત બોલે તે ભેળો હું બોલું રે, સંત ન ભૂલે હુંયે ન ભૂલું રે;
સંત વાત ભેળી કરું વાત રે, એમ સંતમાં છઉં સાક્ષાત રે.
સંત જુવે તે ભેળો હું જોઉં રે, સંત સૂતા પછી હું સોઉ રે,
સંત જાગે તે ભેળો હું જાગું રે, સંત જોઈ અતિ અનુરાગું રે.
સંત જમે તે ભેળો હું જમું રે, સંત ભમે તે કેડ્યે હું ભમું રે,
સંત દુખાણે હું દુખાણો રે, એહ વાત સત્ય જન જાણો રે.
સંત હું ને હું તે વળી સંત રે, એમ શ્રીમુખે કહે ભગવંત રે,
સંત માનજો મારી મૂરતિ રે, એમાં ફેર નથી એક રતી રે.' — નિષ્કુળાનંદ સ્વામી, પુરુષોત્તમપ્રકાશ
“એવા સંત જમ્યે જમ્યા શ્યામ, જમ્યા સહુ દેવતા;
જમ્યા સર્વ લોક સર્વે ધામ, સહુ થયા તૃપ્તતા.
એવા સંત મળ્યે મળ્યા સ્વામી, ખામી કોયે ન રહી;
કહે નિષ્કુળાનંદ શીશ નામી, સાચી સહુને કહી.” — નિષ્કુળાનંદ સ્વામી, ચોસઠપદી
'સંતકૃપાએ સુખ ઊપજે, સંત કૃપાથી સરે કામ;
સંતકૃપાથી પામીએ, પૂરણ પુરુષોત્તમ ધામ.
સંત કૃપાથી સદ્દમતિ જાગે, સંત કૃપાથી સદગુણ;
સંત કૃપા વિના સાધુતા, કહોને પામ્યા કુણ.
સંત સેવ્યા તેણે સર્વ સેવ્યા, સેવ્યા શ્રીહરિ ભગવન;
ત્રકષિ મુનિ સેવ્યા દેવતા, જેણે સંત કર્યા રાજી મન.
કામદુઘા કલ્પતરુ, પારસ ચિંતામણિ ચાર;
સંત સમાન એકે નહિ, મેં મનમાં કર્યો વિચાર.' — નિષ્કુળાનંદ સ્વામી, ભક્તચિંતામણિ
ધન્ય ધન્ય એ સંત સુજાણને, જેનું ઊલટી પલટ્યું આપ,
સંત તે સ્વયં હરિ.
આપ ટળી મળ્યા ભગવાનમાં, જેના આપમાં હરિનો વ્યાપ,
સંત તે સ્વયં હરિ. — નિષ્કુળાનંદ સ્વામી રચિત કીર્તન
'એસે મેરે જન એકાંતિક, તેહી સમ ઔર ન કોઈ,
મુક્તાનંદ કહત યું મોહન, મેરો હિ સર્વસ્વ સોઈ.' — મુક્તાનંદ સ્વામી
“મુક્તાનંદ મહા સંતને, પ્રભુ પ્રગટ પાસે રે.
અનુભવીને અંતરે રહે રામ વાસે રે.” — મુક્તાનંદ સ્વામી
“બ્રહ્માનંદ કહે સંતકી સોબત, મિલત હે પ્રગટ મુરારી,
જગતમાંહી સંત પરમ હિતકારી.” — બ્રહ્માનંદ સ્વામી
“આઠે પહોર આનંદ જેના અંગમાં,
રમે ગોવિંદ એવા સંતના રે સંગમાં'...” — પ્રેમાનંદ સ્વામી
“એવા સંત હરિને પ્યારા રે,
તેથી ઘડીએ ન રહે વાલો ન્યારા રે'...” — પ્રેમાનંદ સ્વામી
“એવા સંતની બલિહારી રે,
જેને ગુણે રીઝ્યા ગિરધારી રે...” — પ્રેમાનંદ સ્વામી
ગુણાતીત સંતનો મહિમા ઃ પરમહંસોનાં પદોમાં — Important Lines
એવા પરમ એકાંતિક સંત, જે દ્વારા ભગવાન વિચરે છે અને કલ્યાણ કરે છે તેનો મહિમા ઘણો લખ્યો છે.
સંતમાં ભગવાન સાક્ષાત્ રહ્યાં છે.
સંતને માનજો મારી મૂરતિ રે, એમાં ફેર નથી એક રતી રે.
એવા સંત મળ્યે મળ્યા સ્વામી, ખામી કોયે ન રહી.
સંતકૃપાથી પામીએ, પૂરણ પુરુષોત્તમ ધામ.
સંત સેવ્યા તેણે સર્વ સેવ્યા, સેવ્યા શ્રીહરિ ભગવન.
સંત તે સ્વયં હરિ.
મિલત હે પ્રગટ મુરારી.
જગતમાંહી સંત પરમ હિતકારી.
એવા સંત હરિને પ્યારા રે.
ગુણાતીત સંતનો મહિમા ઃ પરમહંસોનાં પદોમાં — Important Prasangs
૧. નિષ્કુળાનંદ સ્વામી દ્વારા સંતમાં ભગવાનનો મહિમા
પુરુષોત્તમપ્રકાશમાં નિષ્કુળાનંદ સ્વામી દર્શાવે છે કે સંત સાથે ભગવાન અખંડ ભેળા છે. સંત બોલે, જુએ, જમે, ભમે અને દુખ અનુભવે ત્યાં ભગવાન પણ ભેળા છે. તેથી સંતને ભગવાનની મૂરતિ સમજી માનવા કહાયું છે.
૨. એવા સંત મળવાથી સર્વ પૂર્ણતા
ચોસઠપદીમાં જણાવાયું છે કે એવા સંત જમે તો શ્યામ તથા સર્વ દેવતા જમ્યા ગણાય. એવા સંત મળવાથી સ્વામી મળ્યા સમાન છે અને પછી કોઈ ખામી બાકી રહેતી નથી.
૩. સંતકૃપાનું ફળ
ભક્તચિંતામણિમાં નિષ્કુળાનંદ સ્વામી કહે છે કે સંતકૃપાથી સુખ, સદ્દમતિ, સદગુણ અને પૂર્ણ પુરુષોત્તમ ધામ મળે છે. સંતને રાજી કરવાથી શ્રીહરિ, ઋષિ, મુનિ અને દેવતાઓની સેવા થયાં સમાન ફળ મળે છે.
૪. સંત સ્વયં હરિરૂપ
નિષ્કુળાનંદ સ્વામીના કીર્તનમાં સંતને “સંત તે સ્વયં હરિ” કહેવામાં આવ્યા છે. પોતાના અહંને ટાળી ભગવાનમાં લીન થયેલા એવા સંતમાં હરિનો વ્યાપ છે.
૫. અન્ય પરમહંસોની દૃષ્ટિ
મુક્તાનંદ સ્વામી એવા જનને એકાંતિક અને ભગવાનનું સર્વસ્વ કહે છે. બ્રહ્માનંદ સ્વામી કહે છે કે સંતની સોબતમાં પ્રગટ મુરારી મળે છે. પ્રેમાનંદ સ્વામી એવા સંતના સંગમાં ગોવિંદ રમે છે, એવા સંત હરિને પ્યારા છે અને ગિરધારી તેમના ગુણોથી રીઝે છે.
ગુણાતીત સંતનો મહિમા ઃ પરમહંસોનાં પદોમાં — Detailed Summary
આ પાઠમાં પરમહંસોના પદો દ્વારા ગુણાતીત સંતનો અપરંપાર મહિમા રજૂ થયો છે. નિષ્કુળાનંદ સ્વામી પુરુષોત્તમપ્રકાશમાં બતાવે છે કે સંત અને ભગવાન વચ્ચે અખંડ એકતા છે. સંત બોલે ત્યારે ભગવાન બોલે છે, સંત જુએ ત્યારે ભગવાન જુએ છે, સંત જમે ત્યારે ભગવાન જમે છે અને સંત દુખાણે ત્યારે ભગવાન પણ દુખાણે છે. અંતમાં તેઓ સ્પષ્ટ કહે છે કે “સંત માનજો મારી મૂરતિ રે, એમાં ફેર નથી એક રતી રે.”
ચોસઠપદીમાં એવા સંતના સમાગમનો મહિમા બતાવ્યો છે. એવા સંત જમે તો શ્યામ અને સર્વ દેવતા જમ્યા ગણાય છે, સર્વ લોક અને ધામ તૃપ્ત થાય છે. એવા સંત મળવાથી સ્વામી મળ્યા સમાન છે અને કોઈ ખામી બાકી રહેતી નથી.
ભક્તચિંતામણિમાં સંતકૃપાનો મહિમા જણાવાયો છે. સંતકૃપાથી સુખ થાય છે, કામ સિદ્ધ થાય છે, સદ્દમતિ અને સદગુણ પ્રાપ્ત થાય છે અને પૂર્ણ પુરુષોત્તમ ધામની પ્રાપ્તિ થાય છે. સંતને રાજી કરનાર સર્વ સેવા કરે છે અને શ્રીહરિ ભગવાનની સેવા સમાન ફળ મેળવે છે. નિષ્કુળાનંદ સ્વામી અંતે કહે છે કે કામધેનું, કલ્પવૃક્ષ, પારસ અને ચિંતામણિ કરતાં પણ સંત સમાન કોઈ નથી.
બીજા કીર્તનમાં તેઓ કહે છે કે એવા સંત સ્વયં હરિ છે, કારણ કે તેઓએ પોતાનું આપ ટાળી ભગવાનમાં મળી દીધું છે અને તેમના આપમાં હરિનો વ્યાપ છે.
મુક્તાનંદ સ્વામી એવા જનને એકાંતિક કહીને ભગવાનનું સર્વસ્વ કહે છે અને મહા સંતમાં પ્રભુ પ્રગટ પાસે છે તથા અનુભવીને અંતરે રામ વસે છે એવું કહે છે. બ્રહ્માનંદ સ્વામી સંતની સોબતમાં પ્રગટ મુરારી મળતા હોવાનું કહે છે અને સંતને જગતમાં પરમ હિતકારી ગણાવે છે. પ્રેમાનંદ સ્વામી એવા સંતના સંગમાં ગોવિંદ રમતા હોવાનું, એવા સંત હરિને પ્યારા હોવાનું અને ગિરધારી તેમના ગુણોથી રાજી થતા હોવાનું ગાય છે. આ તમામ પદો મળીને ગુણાતીત સંત ભગવાનના અખંડ ધારક અને જીવના પરમ હિતકારી છે તે સિદ્ધ કરે છે.
ગુણાતીત સંતનો મહિમા ઃ પરમહંસોનાં પદોમાં — Last-Minute Revision Points
• સંતમાં ભગવાન સાક્ષાત્ ભેળા છે
• સંતને ભગવાનની મૂરતિ સમાન માનવા કહેલું છે
• એવા સંત મળવાથી ખામી રહેતી નથી
• સંતકૃપાથી સદ્દમતિ, સદગુણ અને પુરુષોત્તમ ધામ મળે છે
• સંતની સેવા = શ્રીહરિની સેવા
• “સંત તે સ્વયં હરિ” કહેલું છે
• સંતની સોબતમાં પ્રગટ મુરારી મળે છે
• એવા સંત હરિને પ્યારા છે
ગુણાતીત સંતનો મહિમા ઃ પરોક્ષ ભક્ત-કવિઓનાં પદોમાં — Important Quotes
“પ્રાણ થકી મુને વૈષ્ણવ વહાલા, રાત દિવસ દદે ભાવું રે.
તપ તીરથ વૈકુંઠ પદ મેલી, મારા હરિજન હોય ત્યાં હું આવું રે.
લક્ષ્મીજી અધાંગના મારી, તે મારા સંતની દાસી રે,
અડસઠ તીરથ મારા સંતને ચરણે, કોટિ ગંગા કોટિ કાશી રે.” — નરસિંહ મહેતા
“રામસિંધુ ઘન સજજન ધીરા, ચંદનતરું હરિ સંત સમીરા;
મોરે મન પ્રભુ અસ બિસ્વાસા, રામ તે અધિક રામ કર દાસા.” — તુલસીદાસ
“સંત હરિજન એક હૈ, ભિન્ન ન માનો કોઈ;
પ્રીતત સદ્ગુરુ મીલે, તાકુ માલુમ હોય.” — પ્રીતમ
“સાહબકા ઘર સંતનમાંહી, સંત સાહબ કછુ અંતર નાહી.” — કબીર
ગુણાતીત સંતનો મહિમા ઃ પરોક્ષ ભક્ત-કવિઓનાં પદોમાં — Kirtan / Sakhi / Shlok
“પ્રાણ થકી મુને વૈષ્ણવ વહાલા, રાત દિવસ દદે ભાવું રે.
તપ તીરથ વૈકુંઠ પદ મેલી, મારા હરિજન હોય ત્યાં હું આવું રે.
લક્ષ્મીજી અધાંગના મારી, તે મારા સંતની દાસી રે,
અડસઠ તીરથ મારા સંતને ચરણે, કોટિ ગંગા કોટિ કાશી રે.” — નરસિંહ મહેતા
“રામસિંધુ ઘન સજજન ધીરા, ચંદનતરું હરિ સંત સમીરા;
મોરે મન પ્રભુ અસ બિસ્વાસા, રામ તે અધિક રામ કર દાસા.” — તુલસીદાસ
“સંત હરિજન એક હૈ, ભિન્ન ન માનો કોઈ;
પ્રીતત સદ્ગુરુ મીલે, તાકુ માલુમ હોય.” — પ્રીતમ
“સાહબકા ઘર સંતનમાંહી, સંત સાહબ કછુ અંતર નાહી.” — કબીર
ગુણાતીત સંતનો મહિમા ઃ પરોક્ષ ભક્ત-કવિઓનાં પદોમાં — Important Lines
પરોક્ષ ભક્ત-કવિઓએ ગુણાતીત સંતનો મહિમા ભગવાન તુલ્ય કહ્યો છે.
સંત જ્યાં હોય ત્યાં ભગવાનનો નિવાસ હોય છે.
સંત અને ભગવાન વચ્ચે ભેદ નથી.
સંતના ચરણોમાં તીર્થોથી પણ વધુ મહિમા છે.
સંત ભગવાન કરતાં પણ અધિક મહિમાવાળા બતાવ્યા છે.
ગુણાતીત સંતનો મહિમા ઃ પરોક્ષ ભક્ત-કવિઓનાં પદોમાં — Important Prasangs
૧. નરસિંહ મહેતાનો સંત મહિમા
નરસિંહ મહેતા જણાવે છે કે તેમને વૈષ્ણવ સંતો પ્રાણથી પણ વહાલા છે. સંત જ્યાં હોય ત્યાં ભગવાનનું સ્થાન છે અને સંતના ચરણોમાં અસંખ્ય તીર્થો સમાયેલા છે.
૨. તુલસીદાસનો અભિપ્રાય
તુલસીદાસ કહે છે કે સંત ભગવાનના દાસ હોવા છતાં ભગવાન કરતાં પણ અધિક મહિમાવાળા છે, જેમ ચંદન અને પવનનું સંબંધ હોય તેમ.
૩. સંત અને ભગવાનનો અભેદ ભાવ
પ્રીતમ અને કબીર બંને કહે છે કે સંત અને ભગવાન વચ્ચે કોઈ ભેદ નથી. સાચા ગુરુને મળવાથી આ રહસ્ય સમજાય છે.
૪. સંતના સ્થાનનો મહિમા
સંતનું સ્થાન ભગવાનના ઘર સમાન છે, અને સંતમાં ભગવાનનો નિવાસ હોવાથી તેઓ ભગવાન સમાન જ છે.
ગુણાતીત સંતનો મહિમા ઃ પરોક્ષ ભક્ત-કવિઓનાં પદોમાં — Detailed Summary
પરોક્ષ ભક્ત-કવિઓ જેમ કે નરસિંહ મહેતા, તુલસીદાસ, પ્રીતમ અને કબીર વગેરે સૌએ ગુણાતીત સંતનો અતિ મહાન મહિમા વર્ણવ્યો છે. તેઓએ સંતને ભગવાન તુલ્ય અથવા ભગવાન કરતાં પણ અધિક મહિમાવાળા તરીકે વર્ણવ્યા છે.
નરસિંહ મહેતા કહે છે કે તેમને વૈષ્ણવ સંતો પ્રાણથી પણ વહાલા છે અને જ્યાં હરિજન હોય ત્યાં ભગવાનનું સ્થાન છે. તેઓ સંતના ચરણોમાં અસંખ્ય તીર્થો સમાયેલા હોવાનું દર્શાવે છે.
તુલસીદાસ જણાવે છે કે સંત ભગવાનના દાસ હોવા છતાં તેમના મહિમા અત્યંત ઊંચા છે, અને તેઓ ભગવાન કરતાં પણ અધિક માનવા યોગ્ય છે.
પ્રીતમ અને કબીર બંને સંત અને ભગવાનના અભેદને દર્શાવે છે. તેઓ કહે છે કે સંત અને ભગવાન વચ્ચે કોઈ ભેદ નથી અને સાચા ગુરુને મળવાથી જ આ રહસ્ય સમજાય છે.
આ રીતે તમામ ભક્ત-કવિઓ એક જ સિદ્ધાંત રજૂ કરે છે કે ગુણાતીત સંતમાં ભગવાનનો નિવાસ છે અને તેઓ ભગવાન સમાન જ પૂજ્ય અને મહિમાવાળા છે.
ગુણાતીત સંતનો મહિમા ઃ પરોક્ષ ભક્ત-કવિઓનાં પદોમાં — Last-Minute Revision Points
• સંત ભગવાન તુલ્ય છે
• સંત અને ભગવાનમાં ભેદ નથી
• સંતના ચરણોમાં તીર્થોનો નિવાસ
• સંત જ્યાં હોય ત્યાં ભગવાન હોય
• સંતનો મહિમા અતિ ઊંચો છે
ગુણાતીત સંતનો મહિમા ઃ પરોક્ષ શાસ્ત્રોમાં — Important Quotes
“यस्य દેવે પરાભક્તિઃ યથા દેવે તથા ગુરુઃ।
તસ્યૈતે કથિતા હ્યર્થાઃ પ્રકાશન્તે મહાત્મનઃ॥” — શ્વેતાશ્વતરોપનિષદ (૬-૨૩)
“साधवो हृदयं महां साधूनां हृदयं त्वहम्।
मदन्यत्ते न जानन्ति नाहं तेभ्यो मनागपि॥” — શ્રીમદ્ ભાગવત (૯-૪-૬૮)
“સિરપેક્ષં મुनિં શાન્તં નિર્વેરં સમદર્શનમ્।
અનુવ્રજામ્યહં નિત્યં પૂયેયેત્યરિ પ્રરેણુભિઃ॥” — શ્રીમદ્ ભાગવત (૧૧-૧૪-૧૬)
“બ્રહ્મ થકી પરબ્રહ્મ જે પુરુષોત્તમ નારાયણ તે નોખા છે ને એ બ્રહ્મના પણ કારણ છે ને આધાર છે ને પ્રેરક છે.” — શ્રીજીમહારાજ (વચ. ગ.મ. ૩)
“કોઈનાથી ભગવાન થવાતું નથી. ભગવાન તો એક શ્રીજીમહારાજ છે. મને કોઈ ભગવાન કહેશે તો ગધેડો લેખાશે.” — ગુણાતીતાનંદ સ્વામી
“આપણે તો અક્ષરપુરુષોત્તમના બળદિયા છીએ.” — શાસ્ત્રીજી મહારાજ
“ભગવાન તો શ્રીજીમહારાજ છે. મને જે કોઈ ભગવાન માનીને ભજન કરશે તે નરકના અધિકારી થશે.” — શાસ્ત્રીજી મહારાજ
“यस्य દેવે પરાભક્તિઃ યથા દેવે તથા ગુરુઃ।
તસ્યૈતે કથિતા હ્યર્થાઃ પ્રકાશન્તે મહાત્મનઃ॥” — શ્વેતાશ્વતરોપનિષદ
“साधवो हृदयं महां साधूनां हृदयं त्वहम्।
मदन्यत्ते न जानन्ति नाहं तेभ्यो मनागपि॥” — શ્રીમદ્ ભાગવત
“સિરપેક્ષં મुनિં શાન્તં નિર્વેરં સમદર્શનમ્।
અનુવ્રજામ્યહં નિત્યં પૂયેયેત્યરિ પ્રરેણુભિઃ॥” — શ્રીમદ્ ભાગવત
ગુણાતીત સંતનો મહિમા ઃ પરોક્ષ શાસ્ત્રોમાં — Important Lines
શાસ્ત્રોમાં સંતનો અતિશય મહિમા જણાવાયો છે.
સંત ભગવાનનું હૃદય છે અને ભગવાન સંતનું હૃદય છે.
સંત અને ભગવાન વચ્ચે અભેદ ભાવ બતાવ્યો છે.
ગુણાતીત સંત ભગવાનનું પ્રગટ સ્વરૂપ છે છતાં ભગવાનના દાસ છે.
સંતનું સામર્થ્ય ભગવાનથી છે.
સંત ક્યારેય પોતે ભગવાન બનતા નથી.
ગુણાતીત સંતનો મહિમા ઃ પરોક્ષ શાસ્ત્રોમાં — Important Prasangs
૧. ઉપનિષદનો અભિપ્રાય
શ્વેતાશ્વતર ઉપનિષદ કહે છે કે ભગવાન અને ગુરુ બંને પ્રત્યે સમાન પરાભક્તિ હોય તો જ શાસ્ત્રના અર્થ સમજાય છે. આથી સંતનો મહિમા ભગવાન સમાન બતાવ્યો છે.
૨. ભાગવતમાં સંતનો મહિમા
ભાગવતમાં ભગવાન કહે છે કે સાધુ તેમનું હૃદય છે અને તેઓ સાધુનું હૃદય છે. બંને વચ્ચે અભેદ સંબંધ બતાવ્યો છે.
૩. ભગવાનનો સંત પ્રત્યે ભાવ
ભાગવતમાં ભગવાન કહે છે કે તેઓ સંતોના ચરણરજ માટે તેમના પાછળ ચાલે છે. આ સંતના અતિશય મહિમાને દર્શાવે છે.
૪. સંત અને ભગવાનનો તત્ત્વભેદ
સંત ભગવાન સમાન મહિમાવાળા હોવા છતાં તત્ત્વથી ભગવાનથી ભિન્ન છે. ભગવાન પુરુષોત્તમ છે અને સંત તેમના દાસ છે.
૫. ગુરુપરંપરાનો દાસભાવ
ગુણાતીતાનંદ સ્વામી, શાસ્ત્રીજી મહારાજ અને અનુગામી ગુરુઓએ ક્યારેય પોતે ભગવાન હોવાનો દાવો કર્યો નથી, પણ હંમેશાં દાસભાવ રાખ્યો છે.
ગુણાતીત સંતનો મહિમા ઃ પરોક્ષ શાસ્ત્રોમાં — Detailed Summary
ભગવદ્ગીતા, રામાયણ અને ભાગવત જેવા શાસ્ત્રોમાં સંતનો અતિશય મહિમા જણાવાયો છે. શ્વેતાશ્વતર ઉપનિષદમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ભગવાન અને ગુરુ પ્રત્યે સમાન પરાભક્તિ હોય તો જ શાસ્ત્રના સાચા અર્થ પ્રગટ થાય છે. આથી સંતને ભગવાન સમાન માનવામાં આવ્યો છે.
ભાગવતમાં ભગવાન પોતે કહે છે કે સાધુ તેમનું હૃદય છે અને તેઓ સાધુનું હૃદય છે. સંત અને ભગવાન વચ્ચેનો આ અભેદ ભાવ દર્શાવવામાં આવ્યો છે. વધુમાં ભગવાન કહે છે કે તેઓ સંતોના ચરણરજ માટે તેમના પાછળ ચાલે છે, જે સંતના અતિશય મહિમાને દર્શાવે છે.
તેથી ગુણાતીત સંત ભગવાનનું પ્રગટ સ્વરૂપ છે અને તેમનો મહિમા ભગવાન તુલ્ય કે વધારે બતાવ્યો છે. છતાં તત્ત્વથી ભગવાન અને સંત અલગ છે. ભગવાન પુરુષોત્તમ નારાયણ સર્વના કારણ અને આધાર છે, જ્યારે સંત તેમના દાસ છે અને ભગવાનને સ્વામી-સેવકભાવથી ઉપાસે છે.
ગુણાતીતાનંદ સ્વામી અને ગુરુપરંપરાના સંતોએ ક્યારેય પોતે ભગવાન હોવાનો દાવો કર્યો નથી. તેઓ હંમેશાં પોતાને ભગવાનના દાસ તરીકે જ રજૂ કરે છે. શાસ્ત્રીજી મહારાજે પણ સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે ભગવાન તો એક શ્રીજીમહારાજ છે અને પોતે અક્ષરપુરુષોત્તમના સેવક છે.
આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ગુણાતીત સંતમાં ભગવાનનો અખંડ નિવાસ હોવા છતાં સંત ભગવાનથી ભિન્ન તત્ત્વ છે, અને તેમનો મહિમા ભગવાનના આધારથી છે.
ગુણાતીત સંતનો મહિમા ઃ પરોક્ષ શાસ્ત્રોમાં — Last-Minute Revision Points
• ભગવાન અને ગુરુ પ્રત્યે સમાન ભક્તિ જરૂરી
• સંત ભગવાનનું હૃદય છે
• ભગવાન સંતના હૃદયમાં રહે છે
• સંતનો મહિમા અતિ ઊંચો છે
• સંત ભગવાન તુલ્ય છે પરંતુ તત્ત્વથી ભિન્ન છે
• સંત ભગવાનના દાસ છે
• ગુરુપરંપરાએ દાસભાવ જ રાખ્યો છે
