1. SUMMARY
────────────────────
પ્રાગજી ભગતના ધ્યાની મંડળે સત્સંગમાં તદન સિરાળી ભાત પાડી હતી. ધ્યાન, ભજન અને કથાવાર્તા સિવાય બીજી કોઈ વાતો કે પ્રવૃત્તિને તેમના પ્રસંગમાં અવકાશ ન મળતાં, ચરોતરના ઘણાં ગામોમાં તેમની માગણી થવા લાગી અને લગભગ દરેક ગામમાંથી આ જ મંડળની માગણી આવતી હતી. આથી આચાર્યશ્રી વિહારીલાલજી મહારાજ તથા કોઠારી ગોવર્ધનભાઈને આ સાધુમંડળનું સર્વોપરીપણું સમજાયું. સંવત ૧૯૪૫માં આ મંડળ વરતાલથી નીકળી વસા, ત્રાજ, માતર, ઠાસરા વગેરે ગામોમાં ફરી હરિભક્તોને કથાવાતાથી ઘણો આનંદ કરાવ્યો. દરેક સ્થળે અક્ષર સહિત પુરુષોત્તમની નિષ્ઠાની જ વાતો કરી અને “મહારાજ અને સ્વામી આજે પ્રાગજી ભગત દ્વારા પ્રગટ છે” એ વાતમાં મદા આવતાં. આ સંતોને કવળ ભગવાન ભજવા અને ભજાવવા એ જ સિદ્ધાંત હતો અને બૃહદ વૈરાગ્યને કારણે મહારાજ સિવાય બીજી કાંઈ વસ્તુમાં આસક્તિ નહોતી. આથી તેમની દરેક વાતમાં મહારાજ અને સ્વામીનો સંબંધ આવતો અને સદગુણથી સંપન્ન આ મંડળ સૌને ગમતું અને તેમની વાતોથી સૌને ઘણો સમાસ થતો.
આ ધ્યાની મંડળના વધતા જતા આદરથી તેમના પ્રત્યેનો વિરોધ સાધુમંડળમાં વધવા લાગ્યો અને કેટલાકે તો આ મંડળને અસ્તિત્વ ભૂંસી નાખવાના સંકલ્પ કર્યા. માગશર સુદ ૧૫એ વરતાલ દર્શન માટે આવ્યા ત્યારે ઘનશ્યામદાસે યજ્નપરુષદાસજીને સૂયા ઘોચ્યો અને સુકૃતજીવનદાસે લાતા મારી, બીજા સાધુઓએ પણ ઉપાધિ કરી. છતાં આ સંતોએ ધીરજ અને ક્ષમા ધારણ કરી ઉપાધિથી ડગ્યા નહીં અને મહારાજ અને સ્વામીની ઉપાસના પ્રવર્તાવવાનું કાર્ય અવિરત રાખ્યું. પછી આ મંડળ આનંદ, ભાળજ, ઉમરેઠ, ઠાસરા વગેરે ગામોમાં ફરી હરિભક્તોને કથાવાર્તાથી રાજી કર્યા. ઉમરેઠમાં એક માસ રહી કથાવાર્તા કરી અને ઠાસરામાં ઉપાધિની શક્યતા હોવા છતાં મંદિરમાં ઉતારો કર્યો. સિદ્ધશ્રરદાસે અણગમો બતાવ્યો છતાં હરિભક્તોના પક્ષે રહી સાધુમંડળે નિષ્ઠા પ્રવતાવી.
અક્ષરપરુષોત્તમ ઉપાસના પ્રવર્તાવવા માટે આ સંતોએ ગમે તેટલી ઉપાધિ સહન કરી, ધીરજ રાખી અને ઉપાસનાનાં મૂળ ઊંડાં નાખવાની તૈયારી રાખી. શ્રીજીમહારાજના સમયમાં જેમ પરમહંસોને દુઃખ આપતા હતા તેમ જ આ ભેખધારીઓએ પણ વિરોધ કર્યો, પરંતુ મહારાજના વરદાનથી સંતોએ અડગ ધીરજ, સમતા અને શીલથી બધું સહન કર્યું. ઠાસરામાં યજ્નપરુષદાસજીએ “ચોસઠ પદી” સમજાવી સંત-અસંતનાં લક્ષણો આળપખાવ્યાં અને વચનામૃતમાંથી સાચા સંતને ઓળખવાના શબ્દો બતાવી “શ્રીજીમહારાજ સર્વોપરી ભગવાન અને સ્વામી ગણાતીતાનંદ અક્ષરબ્રહ્મના અવતાર” એ નિષ્ઠા કરાવી તથા પ્રાગજી ભક્તનો મહિમા સમજાવ્યો. ત્યારબાદ મંડળ વાડજ, અંબાઈ, વર્સડા વગેરે ગામોમાં ફરી વરતાલ આવ્યું, પછી નડિયાદ, પીજ, વસો, તરડ, ગોલાણા, બોરુ, ધોળચ, સાંઢીડા, કૉરીપાટ, કાળા તળાવ, ભાવનગર, ભંડારિયા અને તળાજા સુધી ફરી હરિભક્તોને કથાવાર્તાથી આનંદ આપ્યો અને સત્સંગનો વિકાસ કર્યો.
2) IMPORTANT QUOTES
────────────────────
• “ધ્યાન, ભજન અને કથાવાર્તા સિવાય બીજી કોઈ વાતો ક પ્રવૃત્તિને તેમના પ્રસંગમાં અવકાશ ન મળતાં.”
• “મહારાજ અને સ્વામી આજે પ્રાગજી ભગત દ્વારા પ્રગટ છે એ જ તેમની વાતમાં મદા આવતાં.”
• “આ સંતોને કવળ ભગવાન ભજવા અને ભજાવવા એ જ સિદ્ધાંત હતો.”
• “જેણે ધીરજ અને ક્ષમા જ ધારણ કરી છે એવા આ સંતો આ ઉપાધિથી ડગ્યા નહીં.”
• “અક્ષરપરુષોત્તમ ઉપાસના પ્રવર્તાવવા માટે ગમે તેટલી ઉપાધિને સહન કરી, ધીરજ રાખી.”
• “શ્રીજીમહારાજ સર્વાપરી ભગવાન અને સ્વામી ગણાતીતાનંદ અક્ષરબ્રહ્મના અવતાર.”
3) PRASANG SUMMARY
────────────────────
• માગશર સુદ ૧૫એ વરતાલ દર્શન વખતે ઘનશ્યામદાસે યજ્નપરુષદાસજીને સૂયા ઘોચ્યો અને સુકૃતજીવનદાસે લાતા મારી.
• ઉમરેઠમાં એક માસ રહી હરિભક્તોને કથાવાર્તા કરી રાજી કર્યા.
• ગોવિંદલાલ દેસાઈ તેડવા આવ્યા અને મંદિરમાં ઉતારો કરાવ્યો.
• સિદ્ધશ્રરદાસે સાધુમંડળને જોઈ અણગમો બતાવ્યો.
• ઠાસરામાં “ચોસઠ પદી” સમજાવી સંત-અસંતનાં લક્ષણો આળપખાવ્યાં.
• વચનામૃતમાંથી સાચા સંતને ઓળખવાના શબ્દો બતાવ્યા.
• ભંડારિયામાં રસોઈ કરી ઠાકોરજી જમાડી આરામ કર્યો અને આગળ યાત્રા ચાલુ રાખી.
4) LAST-MINUTE REVISION BULLETS
────────────────────
• ધ્યાની મંડળ સિરાળી ભાત
• ધ્યાન ભજન કથાવાર્તા
• ગામોમાં માગણી
• અક્ષર પુરુષોત્તમ નિષ્ઠા
• ભગવાન ભજવા સિદ્ધાંત
• બૃહદ વૈરાગ્ય
• વિરોધ અને ઉપાધિ
• ધીરજ ક્ષમા
• ઉપાસના પ્રવર્તન
• ઉમરેઠ એક માસ
• ઠાસરા ઉપદેશ
• ચોસઠ પદી
• વચનામૃત શબ્દો
• સાચા સંત લક્ષણો
• પ્રાગજી ભક્ત મહિમા
• ગામોગામ યાત્રા
સાધુમંડળ મહુવામાં
1. SUMMARY
────────────────────
સાધુમંડળ ભાદરોડથી મહુવા પહોંચ્યું. યજ્ઞપુરુષદાસજી તથા સાધુઓ ભગતજીનું ઘર શોધવા નીકળ્યા અને મોહન બારોટ તેમને શોધવા ગયા. અંતર્યામીપણે ભગતજીએ સાધુઓ આવ્યાની જાણ કરી અને મોહન બારોટને બોલાવી પૂછ્યું કે કોણ આવ્યા છે. સાધુઓ પાસે આવી ભગતજીએ ઠપકો આપ્યો કે હરિભક્તો શું કહેશે એવી શરમ ન આવી. યજ્ઞપુરુષદાસજીએ નિર્દોષભાવે કહ્યું કે વિજ્ઞાનદાસજીની આજ્ઞાથી આવ્યા છીએ. ભગતજીએ નૃસિંહ સ્વરૂપે ઠપકો આપ્યો અને પાછા જવા કહ્યું, પરંતુ યજ્ઞપુરુષદાસજીના નિર્દોષ ભાવ અને મૃખારવિંદ જોઈ ભગતજીનો કોધ ઓસરી ગયો અને સાધુમંડળને મહુવા શહેરમાં લઈ જઈ ગોપનાથ મંદિરમાં ઉતારો કરાવ્યો. પછી ભગતજીએ કહ્યું કે આ મંડળમાં યજ્ઞપુરુષદાસ અને કેશવપ્રસાદ જેવા જીવતા જીવ છે અને તેમને મંદિરમાં તેડાવ્યા. પૂછતાં યજ્ઞપુરુષદાસજીએ પ્રાગજી ભગતને પરમ એકાંતિક સમજ્યા હોવાનું કહ્યું, જે સાંભળી ભગતજીએ સ્વીકાર્યું અને બંને સંતોને રઘુવીરચરણદાસની આજ્ઞા પાળવાની આજ્ઞા આપી. ભગતજીએ આશીર્વાદ આપ્યા કે “આનંદમાં રહેજો” અને સંતોને દર્શન-સમાગમથી ઘણો લાભ થયો તથા મંદિરના સાધુઓને પણ તેમનો ગુણ આવ્યો.
2) IMPORTANT QUOTES
────────────────────
• “બધા હરિભક્તો શું કહેશે એવી શરમ ન આવી?”
• “તમે ભણેલા થઈ કમ ભૂલ્યા અને શા સારું આવ્યા?”
• “વિજ્ઞાનદાસજીની આજ્ઞામાં રહેવું એવી આપની આજ્ઞા છે. તેથી એમની આશ્ઞાથી આવ્યા છીએ.”
• “તમાં સૌ આ નદોમાંથી જ પાછા જાએ.”
• “આ મંડળમાં બે જીવતા જીવ છે. એક શાસ્ત્રી યશપરુષદાસ અને બીજા પુરાણી કશવપ્રસાદ.”
• “અમે તેમને પરમ એકાંતિક સમજીએ છીએ બીજું કાંઈ સમજતા નથી.”
• “ઠીક સમજે છે અને જેવું જાણવું ઘટે તેવું જાણે છે અને સારા છે.”
• “તમાં આ પરાણી રઘુવીરચરણદાસની આજ્ઞા પાળજાં. તેમની આજ્ઞા એ મારી આજ્ઞા છે એમ માનજા.”
• “આનંદમાં રહેજો. તમને સત્પરુષ મળ્યા છે તે શી ફિકર છે?”
3) PRASANG SUMMARY
────────────────────
• મોહન બારોટ ભગતજીનું ઘર શોધવા ગયા અને ભગતજી રસ્તામાં મળ્યા.
• ભગતજીએ સાધુમંડળને ઠપકો આપ્યો કે શરમ ન આવી.
• યજ્ઞપુરુષદાસજીએ વિજ્ઞાનદાસજીની આજ્ઞાથી આવ્યા હોવાનું કહ્યું.
• ભગતજીએ નૃસિંહ સ્વરૂપે ઠપકો આપી પાછા જવા કહ્યું.
• યજ્ઞપુરુષદાસજીના નિર્દોષભાવથી ભગતજીનો કોધ ઓસરી ગયો.
• સાધુમંડળને ગોપનાથ મંદિરમાં ઉતારો કરાવ્યો.
• ભગતજીએ યજ્ઞપુરુષદાસ અને કેશવપ્રસાદને “બે જીવતા જીવ” કહ્યું.
• પ્રાગજી ભગત વિષે પ્રશ્ન પૂછતાં યજ્ઞપુરુષદાસજીએ “પરમ એકાંતિક” કહ્યું.
• ભગતજીએ બંને સંતોને આજ્ઞા આપી અને આશીર્વાદ આપ્યા.
• મંદિરના સાધુઓને બંને સંતોનો ગુણ આવ્યો.
4) LAST-MINUTE REVISION BULLETS
────────────────────
• મહુવા આગમન
• ભગતજી મુલાકાત
• ઠપકો અને શરમ
• વિજ્ઞાનદાસ આજ્ઞા
• નૃસિંહ સ્વરૂપ
• નિર્દોષભાવ
• કોધ ઓસર્યો
• ગોપનાથ ઉતારો
• બે જીવતા જીવ
• પરમ એકાંતિક
• રઘુવીરચરણ આજ્ઞા
• આનંદમાં રહેજો
• સંતોનો ગુણ
ભગવાન તો ભક્તની સમીપમાં હંમેશાં રહે છે
1. SUMMARY
────────────────────
બીજે દિવસે બંને સંતો ભગતજી પાસે બેઠા હતા અને ઉદ્ધવગીતા વાંચતા હતા. તેમાં મુક્તાનંદ સ્વામીએ ભક્તને ભજે નહીં તેને ગરુદ્રાહી અને કૃતઘ્ની કહ્યું તે વાત પર યજ્ઞપુરુષદાસજીએ હસતાં કહ્યું અને ભગતજીએ તેમનો મર્મ સમજી પ્રેમથી આગળ વાંચાવ્યું. ત્યારબાદ શ્રીકૃષ્ણ ભગવાને ઉદ્ધવજી દ્વારા ગોપીઓને કહ્યું કે ઈન્દ્રિયો, અંતઃકરણ, દેવતા અને જીવના આશ્રયપણે હું તમારા સમીપે રહ્યો છું, પરંતુ ચિત્તની વૃત્તિના સિરોધથી દેખાતો નથી, છતાં મૂર્તિમાન રહ્યો છું. આથી ભગવાન પોતાના ભક્તના સમીપમાં હંમેશાં રહે છે અને અંતર્દૃષ્ટિથી જ તેનો અનુભવ થાય છે, ભગવાન ભક્તથી છેટા જતા નથી અને છુપા રહીને ભક્તની ભક્તિ કરે છે. ભગતજીએ આ વાતોથી બંને સંતોને આનંદ કરાવ્યો. પછી યજ્ઞપુરુષદાસજીએ કેરી ભગતજીને જમાડી અને ભગતજીએ મંદિરમાં કેરી-પૂરીની રસોઈમાં બંને સંતોને તથા અન્ય સંતોને આગ્રહથી જમાડ્યા અને વાતો, દર્શનથી સર્વ પ્રકારનો સુખ આપ્યું, જેથી બંને સંતો કૃતાર્થ થયા.
2) IMPORTANT QUOTES
────────────────────
• “આમાં તો મુક્તાનંદ સ્વામીએ ભજતાને જે ભજે નહીં તેને ગરુદ્રાહી અને કૃતથ્ની કહ્યા છ.”
• “આગળ વાંથી.”
• “ઈન્દ્રિયો, અંતઃકરણ, દેવતા અને જીવ તેના આશ્રયપણે કરીને તમારે સમીપે હું રહ્યો છું.”
• “જે હું નથી દેખાતો તે તો તમારા ચિત્તની વૃત્તિનો મારે વિશે સિરોધ થાય તેને અર્થે નથી દેખાતો; પણ રહ્યો તો મૂર્તિમાન છું.”
• “ભગવાન તો પોતાના ભક્તથી છેટે જતા જ નથી, પણ છુપા રહીને તે ભક્તની ભક્તિ કરે છે, એ જ ભગવાનને વિશે મોટો ગૃણ છે.”
3) PRASANG SUMMARY
────────────────────
• ઉદ્ધવગીતા વાંચતાં યજ્ઞપુરુષદાસજીએ મુક્તાનંદ સ્વામીની વાત પર હસતાં કહ્યું.
• ભગતજીએ મર્મ સમજી “આગળ વાંથી” કહી આગળ વાંચાવ્યું.
• શ્રીકૃષ્ણ ભગવાને ઉદ્ધવજી દ્વારા ગોપીઓને પોતાના સમીપપણું સમજાવ્યું.
• ભગતજીએ ભગવાન ભક્તના સમીપમાં રહે છે તેવી વાત કરી આનંદ કરાવ્યો.
• યજ્ઞપુરુષદાસજીએ કેરી ભગતજીને જમાડી અને ભગતજી રાજી થયા.
• ભગતજીએ કેરી-પૂરીની રસોઈમાં સંતોને આગ્રહથી જમાડ્યા.
4) LAST-MINUTE REVISION BULLETS
────────────────────
• ઉદ્ધવગીતા વાંચન
• મુક્તાનંદ સ્વામી વચન
• ગરુદ્રાહી કૃતઘ્ની
• ભગવાન સમીપપણું
• ચિત્ત વૃત્તિ સિરોધ
• મૂર્તિમાન ભગવાન
• ભક્તથી છેટા નથી
• છુપા રહી ભક્તિ
• આનંદ કરાવ્યો
• કેરી પ્રસંગ
• કેરી પૂરી રસોઈ
• સંતો કૃતાર્થ
આ પ્રાગજી ભગતમાં તમે શું દીઠુ છે ?
1. SUMMARY
────────────────────
મંદિરમાં સભા ભરાઈ ત્યારે હરિભક્તોને જિજ્ઞાસા થઈ કે આ સંતો પ્રાગજી ભગતને શું સમજે છે અને તેમના મહિમાની કેવી રીતે વાત કરે છે. ફલચંદભાઈએ મહાપુરુષદાસને પૂછતાં તેમણે પ્રાગજી ભગતને એકાંતિક ભક્ત ગણાવ્યા અને અક્ષરબ્રહ્મ ગુણાતીતાનંદ સ્વામીનો રાજીપો તેમ પર થયો છે તથા તેમના પ્રસંગથી “સ્વામી અક્ષર છે” એવો નિશ્ચય થયો છે એવું જણાવ્યું. નારાયણચરણદાસે વચનામૃતના આધારે સત્પુરુષનાં લક્ષણો સમજાવ્યાં. પછી યજ્ઞપુરુષદાસજીએ ગઢડા પ્રથમ પ્રકરણના વચનામૃતથી સમજાવ્યું કે આવા લક્ષણવાળા ભક્તમાં ભગવાન સર્વ પ્રકારે નિવાસ કરે છે, દઢ નિષ્ઠા, સમભાવ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ભક્તિ જેવા ગુણ ધરાવે છે અને આવા ભક્ત બ્રહ્માંડના આધારરૂપ હોય છે. તેમણે કહ્યું કે આવા લક્ષણો પ્રાગજી ભગતમાં વર્તે છે. વિઠ્ઠલભાઈએ પ્રાગજી ભગતના ધર્મ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને નિશ્ચયની સાક્ષી આપી અને જણાવ્યું કે તેઓ અખંડ ભજન કરે છે અને નમ્રતાથી સૌને રાજી કરે છે. યજ્ઞપુરુષદાસજીએ કહ્યું કે આ ચારેય ગુણ પ્રાગજી ભગતમાં સાક્ષાત્ વર્તે છે તેથી શ્રીજીમહારાજ તેમામાં અખંડ નિવાસ કરે છે અને તેથી જ અમે તેમની પાછળ ફરીએ છીએ. અંતે સમજાવ્યું કે ભગતજીનો અવગણ સાંભળવો યોગ્ય નથી અને સાચા સંતની સાથે જ રહેવું જોઈએ.
વિઠ્ઠલભાઈએ જણાવ્યું કે અક્ષરબ્રહ્મ સ્વામીનો દ્રોહ કરનારાના દર્શનથી શું ફળ મળશે તે વિચારી તેઓ ગઢડામાં રહેતાં છતાં એવા પાસે બેસતા નહીં. ગઢડાના સાધુઓએ વધુ સાક્ષી માંગતાં યજ્ઞપુરુષદાસજીએ વચનામૃત ગઢડા અંત્ય પ્રકરણ ૨૧નો આધાર લઈને સમજાવ્યું કે ગમે તેટલું અપમાન અને દુઃખ થાય છતાં જે સત્સંગમાંથી મન પાછું ન હઠે તે જ દઢ સત્સંગી છે, અને એવો ભાવ પ્રાગજી ભગતમાં દેખાય છે. વિઠ્ઠલભાઈએ સ્વીકાર્યું કે આ વચનામૃત સંપૂર્ણ રીતે ભગતજી ઉપર ઊતરે છે. રઘુવીરચરણદાસે “વાંક વિના અપમાન નથી થતું” એવું કહ્યું ત્યારે યજ્ઞપુરુષદાસજીએ વચનામૃતના આધારે સમજાવ્યું કે પરમેશ્વર અને સંત પરીક્ષા માટે અપમાન કરાવે છે. તેમણે ગઢડા અંત્ય પ્રકરણના વચનામૃતો વાંચીને બતાવ્યું કે વગર વાંકે અપમાન સહન કરનાર પરમ એકાંતિક સંત છે અને તેમાં પ્રાગજી ભગત નિર્લેપ રહ્યા છે. યજ્ઞપુરુષદાસજીએ કહ્યું કે અમે નાત, જાત કે સ્વાર્થથી નહીં પરંતુ શ્રીજીની આજ્ઞા અને વચનામૃતના વિશ્વાસથી તેમના સાથે જીવ જડ્યો છે અને અમને ખાતરી છે કે શ્રીજી અમને દુઃખ નહીં આપે. આ વાતોથી સર્વ હરિભક્તોને ભગતજીનો યથાર્થ મહિમા સમજાયો અને યજ્ઞપુરુષદાસજીના તત્ત્વસભર નિરૂપણથી સૌ રાજી થયા તથા ભગતજી પણ તેમના ઉપર મુગ્ધ થયા.
2) IMPORTANT QUOTES
────────────────────
• “અમે એમને એકાંતિક ભક્ત સમજીએ છીએં.”
• “તેમના ઉપર અક્ષરબ્રહ્મ ગૃણાતીતાનંદ સ્વામીનો બહુ રાજીપો થયાં છે.”
• “અમે તેમને પરમ એકાંતિક સમજીએ છીએ બીજું કાંઈ સમજતા નથી.”
• “ભગવાન સર્વ પ્રકારે નિવાસ કરીને રહે છે.”
• “એવા સંત તો બ્રહ્માંડના આધારરૂપ છ.”
• “એવા વર્તમાનકાળે આ પ્રાગજી ભગત છે એમ અમે સૌ માનીએ છીએ.”
• “નિશ્ચયમાં તો એ પર્વતપ્રાય છે.”
• “શ્રીજી વિના કોઈને કર્તા જાણતા નથી.”
• “આવી રીતે ધમ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ભક્તિ એ ચારે ગૃણ ભગતજીમાં સાક્ષાત્ વર્તે છે.”
• “માટે એમનામાં શ્રીજીમહારાજ અખંડ નિવાસ કરીને રહ્યા છે.”
• “જ્યાં ખાડો હોય ત્યાં જ પાણી ભરાય; તેમ પાત્રતા હોય ત્યાં જ સાધુતા આવે.”
• “આવા અક્ષરબ્રહ્મ સ્વામીનો દ્રોહ કરે છે તો તેવાનાં દર્શનથી શું ફળ મળશે?”
• “ગમે તેટલું અપમાન થાય અને દેહે ગમે તેટલું દુઃ આવે તોપણ સત્સંગમાંથી જેનું મન પાછું ન હઠ.”
• “એવા દઢ સત્સંગી વૈષ્ણવ છે તે જ અમારાં સગાંવહાલાં છે.”
• “ભગતજી પરમ એકાંતિક છે.”
• “વાંક વિના પણ પરમેશ્વર ને સંત તે પોતાનું અતિશય અપમાન કરે તોપણ કોઈનો અવગૃણ ન લે.”
• “શ્રીજીની આજ્ઞા એકાંતિકમાં જીવ જડવાની છે.”
• “અમને ખાતરી છે કે શ્રીજી અમને કોઈ દિવસ દુઃખ દશે નહીં.”
3) PRASANG SUMMARY
────────────────────
• હરિભક્તોએ પ્રાગજી ભગત વિષે સંતોને પ્રશ્ન પૂછ્યો.
• મહાપુરુષદાસે પ્રાગજી ભગતને એકાંતિક ભક્ત કહ્યું.
• નારાયણચરણદાસે વચનામૃતથી સત્પુરુષનાં લક્ષણો સમજાવ્યાં.
• યજ્ઞપુરુષદાસજીએ વચનામૃતથી પ્રાગજી ભગતનું નિરૂપણ કર્યું.
• વિઠ્ઠલભાઈએ પ્રાગજી ભગતના ધર્મ અને નિશ્ચયની સાક્ષી આપી.
• યજ્ઞપુરુષદાસજીએ ચારેય ગુણ ભગતજીમાં વર્તે છે એવું કહ્યું.
• હરિભક્તોને ભગતજીના મહિમાની પ્રતીતિ થઈ.
• વિઠ્ઠલભાઈએ સંતોના અનુભવની પુષ્ટિ કરી.
• વિઠ્ઠલભાઈએ અક્ષરબ્રહ્મ સ્વામીના દ્રોહ કરનારાથી દૂર રહેવાની વાત કરી.
• યજ્ઞપુરુષદાસજીએ વચનામૃતથી દઢ સત્સંગીનું લક્ષણ સમજાવ્યું.
• વિઠ્ઠલભાઈએ વચનામૃત ભગતજી ઉપર ઊતરે છે એવું સ્વીકાર્યું.
• રઘુવીરચરણદાસે “વાંક વિના અપમાન નથી” એવો પ્રશ્ન કર્યો.
• યજ્ઞપુરુષદાસજીએ વચનામૃત વાંચીને અપમાનની પરીક્ષા સમજાવી.
• હરિભક્તોને ભગતજીનો મહિમા સમજાયો.
• ભગતજીએ યજ્ઞપુરુષદાસજી પર પ્રસન્ન થઈ માથે હાથ મૂક્યો.
4) LAST-MINUTE REVISION BULLETS
────────────────────
• એકાંતિક ભક્ત
• અક્ષરબ્રહ્મ રાજીપો
• વચનામૃત લક્ષણો
• ભગવાન નિવાસ
• દઢ નિષ્ઠા
• સમભાવ
• જ્ઞાન વૈરાગ્ય
• બ્રહ્માંડ આધાર
• પર્વતપ્રાય નિશ્ચય
• અખંડ ભજન
• નમ્રતા
• ચાર ગુણ
• અખંડ નિવાસ
• પ્રાગજી ભગત મહિમા
• દ્રોહ દર્શન ફળ
• દઢ સત્સંગી
• અપમાન સહન
• સત્સંગ ન હઠે
• પરમ એકાંતિક
• વચનામૃત સાક્ષી
• પરીક્ષા અપમાન
• નિર્લેપ ભાવ
• જીવ જડ્યો
• શ્રીજી આજ્ઞા
• દુઃખ નહીં દશે
• મહિમા પ્રતીતિ
ગુજરાત તરફ વિદાય
1. SUMMARY
────────────────────
બીજે દિવસે યજ્ઞપુરુષદાસજી તથા કેશવપ્રસાદજીને વરતાલ જવા રજા આપી અને વિજ્ઞાનદાસજી તથા બીજા સાધુઓને મહુવામાં રાખ્યા. ભગતજીએ સાધુઓને નદી સુધી વળાવ્યા અને ગાંઠિયા તથા સુખડીનું ભાથું આપ્યું. યજ્ઞપુરુષદાસજીએ રાયણ-કાકડી આપી ત્યારે ભગતજીએ તેને મહત્ત્વ આપીને અતિ રાજીપો બતાવ્યો. પછી સાધુમંડળ વરતાલ તરફ રવાના થયું અને ભગતજી મંદિરે આવ્યા. સાધુઓ ખંભાત અને નાર પહોંચ્યા જ્યાં હરિભક્તોએ ભગતજીના દર્શન કરીને આવ્યા હોવાથી તેમને મળીને ભગતજીની વાતો સાંભળી આનંદ મેળવ્યો. ત્યારબાદ સાધુમંડળ વસા અને ઠાસરા ગયું, જ્યાં ગોવિંદલાલ દેસાઈના આગ્રહથી ચોમાસું રહ્યું અને કાર્તિક પૂર્ણિમાએ વરતાલ આવ્યું.
2) IMPORTANT QUOTES
────────────────────
• “ઓહો ! આ તો અમારા દશમાં સાવ નવીન થીજ છે, અમારા દશમાં આ ન મળ.”
• “માટે તમે તાં અમને હજારો અને લાખો રૂપિયા આપ્યા.”
3) PRASANG SUMMARY
────────────────────
• ભગતજીએ સાધુઓને નદી સુધી વળાવી ગાંઠિયા અને સુખડી આપ્યું.
• યજ્ઞપુરુષદાસજીએ રાયણ-કાકડી આપતાં ભગતજીએ રાજીપો બતાવ્યો.
• નારમાં હરિભક્તો સાધુમંડળને મળવા આવ્યા અને ભગતજીની વાતો સાંભળી.
• ઠાસરામાં ગોવિંદલાલ દેસાઈના આગ્રહથી ચોમાસું રહ્યા.
4) LAST-MINUTE REVISION BULLETS
────────────────────
• વરતાલ વિદાય
• નદી વળાવવું
• ગાંઠિયા સુખડી
• રાયણ કાકડી
• રાજીપો
• ખંભાત નાર
• હરિભક્ત મળ્યા
• ભગતજી વાતો
• વસા ઠાસરા
• ચોમાસું નિવાસ
• કાર્તિક પૂર્ણિમા
