Shastriji Maharaj Pravesh 26-30 - Exam
ગુજરાતી
हिन्दी
English
Chapter - 21 Summary
गोंडल में अक्षरब्रह्म गुणातीतानंद स्वामी की देरी के ऊपर शास्त्रीजी महाराज मंदिर का निर्माण करवा रहे थे। योगीजी महाराज को अक्षर देरी की सेवा करना बहुत प्रिय था। एक रात जब वे सो रहे थे, तब एक विषैला काला नाग आया और उनके बाएँ हाथ की उंगली में डँस लिया। इससे उन्हें तीव्र पीड़ा होने लगी, पर वे “स्वामिनारायण” नाम का जप करते रहे और बेहोश हो गए।
संत विभिन्न उपाय करने की बात कर रहे थे, लेकिन शास्त्रीजी महाराज ने आदेश दिया कि उन्हें अक्षर देरी में लिटाकर “स्वामिनारायण” नाम की धुन की जाए। संतों ने वैसा ही किया। लगभग बारह घंटे तक धुन चलने के बाद साँप का विष उतर गया और योगीजी महाराज को होश आ गया। उन्होंने शास्त्रीजी महाराज को प्रणाम किया। इस घटना को देखकर सरकारी डॉक्टर, गोंडल के महाराजा और अधिकारी अक्षर देरी के प्रभाव से आश्चर्यचकित हो गए।
Chapter - 21 Last-Minute Revision Points
गोंडल में अक्षर देरी पर मंदिर निर्माण
योगीजी महाराज की सेवा
मध्यरात्रि में काले नाग का डँसना
बाएँ हाथ की उंगली में सर्पदंश
“स्वामिनारायण” नाम का जप
शास्त्रीजी महाराज का आदेश
अक्षर देरी में धुन
12 घंटे में विष उतर गया
डॉक्टर और महाराजा आश्चर्यचकित
Chapter - 22 Summary
संवत 1990 में गोंडल के अक्षर मंदिर का निर्माण पूर्ण हुआ। वैशाख सुद दशमी के दिन शास्त्रीजी महाराज ने शास्त्रोक्त विधि से मूर्ति प्रतिष्ठा की। उसके बाद भव्य सभा में हजारों भक्तों की उपस्थिति में योगीजी महाराज को गोंडल अक्षर मंदिर का महंत बनाया और उनके गले में महंताई का हार पहनाया।
योगीजी महाराज को अक्षर मंदिर और अक्षर देरी अत्यंत प्रिय थे। वे सुबह बहुत जल्दी उठकर देरी की सफाई करते, चरणारविंद की पूजा, आरती, कथा और महापूजा करते। वे मंदिर का हिसाब भी लिखते, ठाकोरजी की सेवा करते और आने वाले भक्तों की सेवा करते। वे किसी भी भक्त को भोजन कराए बिना जाने नहीं देते थे।
एक दिन दाजीबापु उन्हें खोजते हुए रसोईघर पहुँचे, जहाँ योगीजी महाराज अकेले भोजन बना रहे थे। पूछने पर उन्होंने कहा कि भंडारी साधु बीमार हैं इसलिए उन्हें यह सेवा करने का अवसर मिला है और वे इससे बहुत प्रसन्न हैं। बाद में पता चला कि भंडारी साधु बीमार नहीं थे बल्कि आलस्य कर रहे थे। यह जानकर दाजीबापु ने साधुओं को डांटा और उन्हें सेवा में लगा दिया।
Chapter - 22 Last-Minute Revision Points
संवत 1990 — गोंडल अक्षर मंदिर पूर्ण
वैशाख सुद दशमी — मूर्ति प्रतिष्ठा
योगीजी महाराज महंत बने
अक्षर देरी की सेवा प्रिय
सुबह पूजा, आरती और कथा
महापूजा और धुन
मंदिर का हिसाब और सेवा
भक्तों को भोजन कराना
योगीजी महाराज रसोई में सेवा
दाजीबापु ने साधुओं को डांटा
Chapter - 23 Summary
योगीजी महाराज अत्यंत तपस्वी जीवन जीते थे। वे प्रतिदिन केवल एक बार भोजन करते और हर तीसरे दिन निर्जल उपवास रखते थे। उपवास के बावजूद वे गर्मी में शास्त्रीजी महाराज के साथ गाँव-गाँव घूमकर सेवा करते थे। इस निरंतर परिश्रम के कारण उन्हें सारणगांठ की बीमारी हो गई। संवत 1993 में राजकोट में अंग्रेज डॉक्टर एस्पिनोल को दिखाया गया, जिन्होंने ऑपरेशन करने की सलाह दी। शास्त्रीजी महाराज की आज्ञा से उन्हें राजकोट अस्पताल में भर्ती किया गया।
ऑपरेशन के दिन शास्त्रीजी महाराज गोंडल से राजकोट आए। जब योगीजी महाराज को ऑपरेशन थियेटर में ले जाया जा रहा था, तब उन्होंने अपने गुरु को देखकर आनंद से प्रणाम किया। डॉक्टर ने सफलतापूर्वक ऑपरेशन किया। कुछ समय बाद जब उन्हें होश आया, तो उन्होंने सबसे पहले शास्त्रीजी महाराज को देखा और पूछा, “क्या शास्त्रीजी महाराज को दूध पिलाया गया?”
यह सुनकर सभी भक्त और डॉक्टर आश्चर्यचकित रह गए। बेहोशी से जागते ही अपने गुरु की सेवा की चिंता करना उनकी अद्भुत गुरु भक्ति और एकता का प्रमाण था।
Chapter - 23 Last-Minute Revision Points
योगीजी महाराज का तपस्वी जीवन
दिन में एक बार भोजन
हर तीसरे दिन निर्जल उपवास
शास्त्रीजी महाराज की सेवा
सारणगांठ रोग
संवत 1993 — राजकोट अस्पताल
डॉक्टर एस्पिनोल द्वारा ऑपरेशन
ऑपरेशन से पहले गुरु को प्रणाम
होश आते ही पूछा — “दूध पिलाया?”
अद्भुत गुरु भक्ति
Chapter - 24 Summary
संवत 2007 में शास्त्रीजी महाराज ने बीमारी स्वीकार की और कहा कि गढ़ड़ा की मूर्तियों की प्रतिष्ठा अब योगीजी महाराज करेंगे। उन्होंने यह भी कहा कि उनके और योगीजी महाराज के बीच कोई भेद नहीं है और “मैं ही योगी हूँ और योगी ही मैं हूँ।” वैशाख सुद चौथ के दिन वे अंतर्धान हो गए और अगले दिन उनका अंतिम संस्कार किया गया। भक्त अत्यंत शोक में डूब गए, पर योगीजी महाराज ने उन्हें समझाया कि शास्त्रीजी महाराज सदैव सत्संग में प्रकट हैं।
योगीजी महाराज के इन शब्दों से सभी को विश्वास हुआ कि जो श्रीजी महाराज शास्त्रीजी महाराज के माध्यम से प्रकट थे, वही अब योगीजी महाराज में प्रकट हैं। शास्त्रीजी महाराज के अक्षरधाम गमन के छठे दिन गढ़ड़ा में योगीजी महाराज की उपस्थिति में मूर्ति प्रतिष्ठा का भव्य समारोह हुआ जिसमें लगभग पचास हजार भक्त उपस्थित थे। इस घटना से सभी को विश्वास हो गया कि शास्त्रीजी महाराज सत्संग में सदैव प्रकट हैं और योगीजी महाराज के महान कार्य का प्रारंभ हुआ।
Chapter - 24 Last-Minute Revision Points
संवत 2007 — शास्त्रीजी महाराज की बीमारी
अंतिम शब्द — “मैं ही योगी, योगी ही मैं”
वैशाख सुद चौथ — अंतर्धान
भक्तों में शोक
योगीजी महाराज का धैर्य
“शास्त्रीजी महाराज सदैव प्रकट”
गढ़ड़ा में मूर्ति प्रतिष्ठा
पचास हजार भक्त उपस्थित
विरोधियों की आशंका समाप्त
योगीजी महाराज का कार्य प्रारंभ
Chapter - 25 Summary
योगीजी महाराज ने साप्ताहिक सत्संग सभा की परंपरा पहले से शुरू की थी, पर शास्त्रीजी महाराज के अंतर्धान के बाद उन्होंने इस कार्य को और अधिक गति दी। धीरे-धीरे युवकों के मंडल बनाना शुरू किया गया। प्रारंभ में बहुत कम युवक आते थे और कई बार निराश हो जाते थे, लेकिन योगीजी महाराज उन्हें प्रेरित करते और आज्ञा पालन में सुख है यह समझाते। वे नए युवकों को जोड़ने, कथा-वार्ता करने और सत्संग का ज्ञान फैलाने की प्रेरणा देते थे।
योगीजी महाराज गाँव और शहरों में जाकर युवक मंडल स्थापित करते, उनकी सूची रखते और उन्हें पत्र लिखकर उत्साह देते। कुछ ही समय में भारत में सैकड़ों युवक मंडल स्थापित हो गए। बच्चों को सत्संग का ज्ञान देने के लिए बाल मंडल भी शुरू किए गए। वे सत्संग सभा के महत्व को बताते और कहते कि सभा में श्रीजी महाराज, गुणातीतानंद स्वामी और शास्त्रीजी महाराज दिव्य रूप से उपस्थित रहते हैं।
योगीजी महाराज युवकों की सभी गतिविधियों में रुचि लेते थे—प्रवचन, योगासन, भजन, कीर्तन, संवाद और रास आदि। वे उन्हें ध्यान से सुनते और आशीर्वाद देते। युवकों द्वारा तैयार किए गए हस्तलिखित अंक भी पढ़ते और हर तीन महीने में उन्हें प्रकाशित करने की प्रेरणा देते थे।
Chapter - 25 Last-Minute Revision Points
साप्ताहिक सत्संग सभा
शास्त्रीजी महाराज के बाद विस्तार
युवक मंडलों की स्थापना
प्रारंभ में कम युवक
योगीजी महाराज का प्रोत्साहन
गाँव और शहरों में युवक मंडल
भारत में सैकड़ों युवक मंडल
बच्चों के लिए बाल मंडल
सत्संग सभा का महत्व
युवकों की गतिविधियों में रुचि
Chapter - 6 Summary
In Samvat 1952, arrangements were made by Yagnapurushdasji, with the permission of Acharya Maharaj, for Bhagatji to come to Gadhpur for the Jaljhilani festival. Many devotees gathered in Gadhada for this occasion. Bhagatji visited the seats of Acharya Maharaj and senior sadhus, as well as Lakshmivadi and the temple, giving darshan to the sadhus and devotees.
When Acharya Maharaj asked about the happiness of God, Bhagatji explained that one who becomes attached to the joy of God experiences peace in the senses and inner faculties, and the mind never becomes attached to anything other than God’s murti. Such happiness is experienced only by becoming gurumukh.
Bhagatji also explained that having spiritual understanding towards the ekantik saint is the extraordinary means of liberation. Serving such a saint with mind, actions, and words helps one attain ekantik dharma. To realize God, one must conquer the senses and inner faculties and become brave against faults like lust and anger while praying to God.
When devotees asked about Yagnapurushdasji’s studies, Bhagatji said that he may study in Rajkot if arrangements are made, but there is no need to go to Kashi. He also taught that devotion with the understanding of God’s glory alone becomes mature, while devotion without such understanding eventually perishes. After giving such divine spiritual teachings, Bhagatji returned to Mahuva.
Chapter - 6 Last-Minute Revision Points
Samvat 1952 – Jaljhilani festival in Gadhada
Yagnapurushdasji arranged Bhagatji’s visit
Devotees received Bhagatji’s darshan
Explanation of the joy of God
Peace of senses and inner faculties
Spiritual understanding towards ekantik saint
Conquering senses and inner faculties
Courage against lust and anger
Instruction about Yagnapurushdasji’s studies
Devotion with glory remains firm
Chapter - 27 Summary
Yagnapurushdasji thought that Bhagatji should be honored at the same place where he had once been insulted. Therefore, in Samvat 1953, with the permission of Acharya Maharaj, arrangements were made for Bhagatji to come to Junagadh during the Janmashtami festival. When Bhagatji arrived, he was welcomed grandly from the railway station along with Acharya Maharaj, and excellent arrangements were made for his stay in the temple.
During the festival, Bhagatji regularly attended the assembly and delivered spiritual discourses, giving great joy to the sadhus and devotees. Many saints bowed to him because he was the greatly blessed disciple of Gunatitanand Swami. Bhagatji taught that spiritual understanding towards the ekantik saint and devotion with awareness of God’s glory are essential for liberation.
He explained that devotion is the life of spiritual practice. Even if one has detachment, knowledge, and dharma, without devotion everything is useless. He advised devotees to control the senses, avoid worldly attachments, and recognize the greatness of the true guru. Jaga Swami also spoke about Bhagatji’s glory and encouraged devotees to value his association.
In this way, Bhagatji gave profound spiritual guidance and joy to the devotees in Junagadh. After the festival, he took permission from Acharya Maharaj and the saints and departed, bidding an emotional farewell to Jaga Swami before proceeding to Gondal.
Chapter - 27 Last-Minute Revision Points
Samvat 1953 – Janmashtami festival in Junagadh
Invitation arranged by Yagnapurushdasji
Grand welcome at the station
Daily spiritual discourses
Saints offered prostrations
Teaching about ekantik saint
Devotion with glory
Devotion as the essence of life
Importance of the true guru
Departure to Gondal after the festival
Chapter - 28 Summary
In Gondal, when Yagnapurushdasji asked about further studies, Bhagatji said that he had already been taught both scriptural knowledge and the knowledge of Brahman, and nothing remained incomplete. Bhagatji then established Yagnapurushdasji as the guru for everyone and instructed him to bring happiness to the saints and devotees.
After reaching Mahuva, Bhagatji accepted illness and called devotees for his final darshan. He stopped taking food and his condition gradually worsened, yet he continued to give courage and guidance to the devotees. On the day of Annakut, he visited the temple and declared that whoever had his darshan would be taken to Akshardham.
On Kartik Sud 13 of Samvat 1954, Bhagatji sat in samadhi and departed for Akshardham. The devotees were deeply saddened, and his final rites were performed on the banks of the Malan River.
When Yagnapurushdasji heard the news, he was overwhelmed with grief. However, Bhagatji appeared to him and said, “Where have I gone? I remain eternally within you.” This divine vision removed his sorrow and everyone realized that Maharaj remains manifest through a great ekantik saint like Yagnapurushdasji.
Chapter - 28 Last-Minute Revision Points
Yagnapurushdasji appointed as guru
Instruction to make devotees happy
Final illness in Mahuva
Bhagatji stopped eating
Annakut temple darshan
Promise of Akshardham
Kartik Sud 13 – departure to Akshardham
Funeral on Malan River bank
Yagnapurushdasji’s grief
Bhagatji’s divine vision removing sorrow
Chapter - 29 Summary
In Samvat 1914, Bhagatji was traveling with devotees from Mahuva to have the darshan of the Swami in Junagadh. Due to heavy rains, the Shetrunji River was flooded, but Bhagatji encouraged the devotees with faith in God and safely crossed the river with them. On the way, a dog bit one devotee, but Bhagatji’s touch relieved the pain. Later, Bhagatji’s brother Narsinhbhai was bitten by a black cobra, but through prayer and the power of the Swaminarayan mantra, the pain subsided.
On another occasion, during heavy rain and darkness when the path was unclear, Bhagatji asked the devotees to sit and chant God’s name. After some time, they found themselves already in Gadhada. In another incident, Kanji Darji received a garland from Bhagatji, after which he continuously had the divine vision of Maharaj and Swami.
When cholera spread in Mahuva, Bhagatji instructed people to offer oil to Hanumanji and many were cured. A Brahmin once saw the vision of Shriji Maharaj in Bhagatji’s eyes. Even during his final illness, Bhagatji visited the temple on Annakut day and gave darshan to thousands of devotees. He then declared that whoever had his darshan would attain liberation.
Chapter - 29 Last-Minute Revision Points
Samvat 1914 – Crossing the Shetrunji River
Faith in God and courage
Dog bite cured by Bhagatji
Cobra bite to Narsinhbhai healed
Miraculous arrival at Gadhada
Kanji Darji’s divine vision
Offering oil to Hanumanji during cholera
Brahmin saw Shriji Maharaj in Bhagatji’s eyes
Annakut darshan during final illness
Blessing of liberation for those who saw him
Chapter - 26 Summary
संवत 1952 में जलझीलणी के उत्सव पर भगतजी को गढ़पुर बुलाने की व्यवस्था यज्ञपुरुषदासजी ने आचार्य महाराज की अनुमति से की। इस अवसर पर अनेक भक्त गढ़ड़ा में एकत्र हुए। भगतजी आचार्य महाराज और बड़े सद्गुरुओं के आसनों पर, लक्ष्मीवाड़ी में और मंदिर में जाकर संतों और भक्तों को दर्शन देते थे।
जब आचार्य महाराज ने भगवान के सुख के बारे में पूछा, तब भगतजी ने समझाया कि जिसे भगवान के सुख का अनुभव होता है उसकी इन्द्रियाँ और अंतःकरण शांत हो जाते हैं और उसका मन भगवान की मूर्ति के अलावा कहीं और आसक्त नहीं होता। यह सुख गुरुमुख बनने पर ही अनुभव होता है।
भगतजी ने समझाया कि एकांतिक संत में आत्मबुद्धि रखना ही कल्याण का महान साधन है। ऐसे संत की मन, कर्म और वचन से सेवा करने से एकांतिक धर्म सिद्ध होता है और उनका विरोध नहीं करना चाहिए। भगवान को पाने के लिए इन्द्रियों और अंतःकरण को जीतना आवश्यक है और काम-क्रोध जैसे दोषों के सामने वीर बनना चाहिए।
यज्ञपुरुषदासजी के अध्ययन के विषय में भगतजी ने कहा कि यदि व्यवस्था हो तो राजकोट में पढ़ें, काशी जाने की आवश्यकता नहीं है। उन्होंने यह भी कहा कि महिमा सहित भक्ति ही स्थिर रहती है, महिमा के बिना भक्ति अंत में नष्ट हो जाती है। इस प्रकार भगतजी ने दिव्य कथाओं से सभी को आनंद दिया और बाद में महुवा पधारे।
Chapter - 26 Last-Minute Revision Points
संवत 1952 – जलझीलणी उत्सव
यज्ञपुरुषदासजी द्वारा भगतजी को बुलाना
भक्तों को दर्शन
भगवान के सुख का वर्णन
इन्द्रियाँ और अंतःकरण शांत
एकांतिक संत में आत्मबुद्धि
इन्द्रियों को जीतना
काम-क्रोध पर विजय
यज्ञपुरुषदासजी के अध्ययन की आज्ञा
महिमा सहित भक्ति
Chapter - 27 Summary
संवत 1953 में यज्ञपुरुषदासजी ने विचार किया कि जहाँ पहले भगतजी का अपमान हुआ था, वहीं उनका भव्य सम्मान होना चाहिए। इसलिए जन्माष्टमी के अवसर पर उन्हें जूनागढ़ बुलाने के लिए आचार्य महाराज से अनुमति ली गई। जब भगतजी जूनागढ़ पहुँचे, तो स्टेशन से ही आचार्य महाराज के साथ उनका भव्य स्वागत हुआ और मंदिर में उनके रहने की उत्तम व्यवस्था की गई।
उत्सव के दिनों में भगतजी प्रतिदिन सभा में जाकर कथा-वार्ता करते और संतों तथा भक्तों को आध्यात्मिक आनंद देते। कई संत उन्हें दंडवत करते, क्योंकि वे गुणातीतानंद स्वामी के परम कृपापात्र शिष्य थे। भगतजी ने समझाया कि एकांतिक संत में आत्मबुद्धि रखना और महिमा सहित भक्ति करना ही कल्याण का मार्ग है।
उन्होंने बताया कि भक्ति ही जीवन का मुख्य तत्व है। वैराग्य, ज्ञान और धर्म होने पर भी यदि भक्ति न हो तो सब व्यर्थ है। उन्होंने इन्द्रियों पर नियंत्रण रखने, विषयों से दूर रहने और सच्चे गुरु के महिम को पहचानने की शिक्षा दी। जगा स्वामी भी भगतजी के महिम की बातें करते और भक्तों को उनके संग का महत्व समझाते।
इस प्रकार भगतजी ने जूनागढ़ में भक्तों को ब्रह्मरूप बनकर भगवान से जुड़ने की शिक्षा दी। उत्सव के बाद उन्होंने आचार्य महाराज और संतों से विदा ली और जगा स्वामी से भावपूर्ण मिलन के बाद गोंडल चले गए।
Chapter - 27 Last-Minute Revision Points
संवत 1953 – जन्माष्टमी उत्सव
यज्ञपुरुषदासजी का निमंत्रण
जूनागढ़ में भव्य स्वागत
सभा में कथा-वार्ता
संतों द्वारा दंडवत
एकांतिक संत में आत्मबुद्धि
महिमा सहित भक्ति
भक्ति का महत्व
गुरु का महिम
अंत में गोंडल प्रस्थान
Chapter - 28 Summary
गोंडल में यज्ञपुरुषदासजी ने अध्ययन के विषय में पूछा तो भगतजी ने कहा कि उन्हें शास्त्रविद्या और ब्रह्मविद्या दोनों सिखा दी गई हैं, अब कुछ भी अधूरा नहीं है। उन्होंने यज्ञपुरुषदासजी को सबका गुरु स्थापित किया और संतों व भक्तों को सुखी करने की आज्ञा दी।
महुा पहुँचकर भगतजी ने रोग स्वीकार किया और अंतिम दर्शन के लिए भक्तों को बुलाया। उन्होंने अन्न त्याग दिया और उनकी स्थिति दिन-प्रतिदिन गंभीर होती गई, फिर भी वे भक्तों को धीरज देते रहे। अन्नकूट के दिन मंदिर में दर्शन करने आए और कहा कि जिन लोगों ने उनके दर्शन किए हैं, उन्हें वे अक्षरधाम ले जाएंगे।
संवत 1954 कार्तिक सुद 13 के दिन भगतजी समाधि में स्थित होकर अक्षरधाम पधार गए। भक्त अत्यंत दुखी हो गए और उनके पंचभौतिक शरीर का अंतिम संस्कार मालण नदी के किनारे किया गया।
यह समाचार सुनकर यज्ञपुरुषदासजी अत्यंत दुखी हुए, पर भगतजी ने उन्हें दर्शन देकर कहा, “मैं कहाँ गया हूँ? मैं तो तुममें सदा प्रकट हूँ।” इस दर्शन से उनका शोक दूर हो गया और सभी को समझ में आया कि महाराज यज्ञपुरुषदासजी जैसे परमहंस संत में प्रकट हैं।
Chapter - 28 Last-Minute Revision Points
यज्ञपुरुषदासजी को गुरु बनाना
संतों को सुखी करने की आज्ञा
महुवा में अंतिम अवस्था
अन्न त्याग
अन्नकूट पर दर्शन
अक्षरधाम ले जाने का वचन
कार्तिक सुद 13 – अक्षरधाम गमन
मालण नदी के किनारे अंतिम संस्कार
यज्ञपुरुषदासजी का दुःख
भगतजी का दर्शन और सांत्वना
Chapter - 29 Summary
संवत 1914 में भगतजी महुवा के भक्तों के साथ जूनागढ़ स्वामी के दर्शन के लिए जा रहे थे। रास्ते में शेत्रुंजी नदी में बाढ़ आई हुई थी, पर भगतजी ने भगवान में विश्वास रखकर भक्तों को साहस दिया और सभी सुरक्षित नदी पार कर गए। रास्ते में एक भक्त को कुत्ते ने काट लिया, पर भगतजी के स्पर्श से उसकी पीड़ा कम हो गई। आगे उनके भाई नरसिंहभाई को काले नाग ने डस लिया, लेकिन स्वामिनारायण मंत्र और प्रार्थना से उनकी पीड़ा भी शांत हो गई।
एक अन्य प्रसंग में भारी वर्षा और अंधकार के कारण मार्ग दिखाई नहीं दे रहा था। भगतजी ने भक्तों को भजन करने को कहा और थोड़ी देर बाद सभी ने देखा कि वे गढ़ड़ा पहुँच चुके हैं। एक बार कंजी दरजी को भगतजी से प्राप्त प्रसादी के हार के प्रभाव से भगवान और स्वामी की मूर्ति निरंतर दिखाई देती रही।
महुा में कॉलरा फैलने पर भगतजी ने लोगों को हनुमानजी को तेल चढ़ाने की आज्ञा दी और कई रोगियों को राहत मिली। एक ब्राह्मण ने भगतजी की आँखों में श्रीजी महाराज के दर्शन किए। अपनी अंतिम बीमारी के समय भी भगतजी अन्नकूट के दिन मंदिर गए और हजारों भक्तों को दर्शन दिए। बाद में उन्होंने कहा कि जिन लोगों ने उनके दर्शन किए हैं उनका कल्याण हो गया है।
Chapter - 29 Last-Minute Revision Points
संवत 1914 – शेत्रुंजी नदी पार
भगवान में विश्वास
कुत्ते के काटने से पीड़ा दूर
नरसिंहभाई को नागदंश
भजन से गढ़ड़ा पहुँचना
कंजी दरजी को दिव्य दर्शन
कॉलरा के समय हनुमानजी को तेल
ब्राह्मण को श्रीजी महाराज के दर्शन
अंतिम बीमारी में अन्नकूट दर्शन
“दर्शन करने वालों का कल्याण”
Chapter - 21 Summary
In Gondal, Shastriji Maharaj had begun constructing a temple above the Akshar Deri of Aksharbrahma Gunatitanand Swami. Yogiji Maharaj loved serving at the Akshar Deri and regularly performed worship and seva there. One night while he was sleeping, a poisonous black cobra bit the first finger of his left hand, causing severe pain. Despite this, Yogiji Maharaj continued chanting the name “Swaminarayan” and eventually became unconscious.
While some suggested calling a doctor or a healer, Shastriji Maharaj instructed that Yogiji Maharaj be laid in the Akshar Deri and that the saints should chant the “Swaminarayan” mantra. The saints followed this instruction. After about twelve hours of continuous chanting, the poison subsided and Yogiji Maharaj regained consciousness. He offered respects to Shastriji Maharaj. Witnessing this event, the government doctor, the Maharaja of Gondal, and other officials were astonished by the divine power of the Akshar Deri.
Chapter - 21 Last-Minute Revision Points
Temple construction above Akshar Deri in Gondal
Yogiji Maharaj’s devotion and service
Midnight cobra bite
Snake bite on left finger
Chanting “Swaminarayan”
Shastriji Maharaj’s instruction
Placed in Akshar Deri
Continuous chanting for 12 hours
Poison disappeared
Doctor and Maharaja amazed
Chapter - 22 Summary
In Samvat 1990, the construction of the Akshar Mandir in Gondal was largely completed. On Vaishakh Sud Dasham, Shastriji Maharaj performed the idol installation ceremony according to scriptural rituals. In a grand assembly attended by thousands of devotees, he appointed Yogiji Maharaj as the Mahant of the Gondal Akshar Mandir and placed the garland of Mahantship around his neck.
Yogiji Maharaj had great love for Akshar Mandir and Akshar Deri. He would wake up early in the morning to clean the Deri, perform worship of the Charanarvind, conduct arti, narrate spiritual discourses, and perform mahapuja. He also maintained the temple accounts, served Thakorji, and looked after visiting devotees. He would never allow devotees to leave the temple without feeding them.
One day Dajibapu was searching for Yogiji Maharaj and finally found him alone in the kitchen preparing food. Yogiji Maharaj explained that the storekeeper sadhu was ill and he had received the opportunity to perform this service, which made him very happy. Later it was discovered that the sadhu was not ill but was being lazy. Seeing this, Dajibapu scolded the sadhus and instructed them to perform their duties properly.
Chapter - 22 Last-Minute Revision Points
Samvat 1990 — Gondal Akshar Mandir completed
Vaishakh Sud Dasham — Idol installation
Yogiji Maharaj appointed Mahant
Deep love for Akshar Deri service
Early morning worship and arti
Mahapuja and devotional chanting
Managed temple accounts and service
Devotees fed before leaving
Yogiji Maharaj cooking in kitchen
Dajibapu scolded the lazy sadhus
Chapter - 23 Summary
Yogiji Maharaj lived a very austere life. He ate only once a day and observed a waterless fast every third day. Even during these fasts, he traveled with Shastriji Maharaj in the heat, serving him in different villages. Due to such intense service and hardship, he developed a serious illness called Saran-gath. In Samvat 1993, he was taken to Rajkot where an English doctor, Dr. Espinol, advised surgery. Following Shastriji Maharaj’s command, Yogiji Maharaj was admitted to the hospital.
On the day of the operation, Shastriji Maharaj came from Gondal to Rajkot. As Yogiji Maharaj was being taken into the operation theatre, he saw his guru and joyfully offered pranam. The doctor performed the surgery successfully. After some time, when Yogiji Maharaj regained consciousness, he first saw Shastriji Maharaj sitting nearby and immediately asked whether Shastriji Maharaj had been given milk.
Hearing this, the devotees and the doctor were astonished. Even after regaining consciousness from surgery, Yogiji Maharaj’s first thought was about serving his guru, showing his extraordinary guru devotion and unity.
Chapter - 23 Last-Minute Revision Points
Yogiji Maharaj’s austere life
Ate once a day
Waterless fast every third day
Constant service with Shastriji Maharaj
Developed Saran-gath illness
Samvat 1993 — Rajkot hospital
Surgery by Dr. Espinol
Pranam to guru before surgery
On waking asked — “Was milk given to Shastriji Maharaj?”
Example of deep guru devotion
Chapter - 24 Summary
In Samvat 2007, Shastriji Maharaj accepted illness and declared that the installation of the idols in Gadhada would be performed by Yogiji Maharaj. He said that there was no difference between him and Yogiji Maharaj, stating, “I am Yogiji and Yogiji is me.” On Vaishakh Sud Choth, he passed away, and his final rites were performed the next day. The devotees were deeply saddened, but Yogiji Maharaj encouraged them, saying that Shastriji Maharaj always remains manifest in the Satsang.
Hearing these words, the devotees realized that the same Shriji Maharaj who was manifest through Shastriji Maharaj was now manifest through Yogiji Maharaj. On the sixth day after Shastriji Maharaj’s departure, a grand murti installation ceremony was held in Gadhada under Yogiji Maharaj’s presence, attended by about fifty thousand devotees. This event strengthened everyone’s faith that Shastriji Maharaj remains eternally manifest in Satsang, and it marked the beginning of Yogiji Maharaj’s great mission.
Chapter - 24 Last-Minute Revision Points
Samvat 2007 — Illness of Shastriji Maharaj
Final words — “I am Yogiji, Yogiji is me”
Vaishakh Sud Choth — Passing away
Devotees in grief
Yogiji Maharaj gave courage
“Shastriji Maharaj is always manifest”
Murti installation in Gadhada
50,000 devotees present
Opponents surprised
Beginning of Yogiji Maharaj’s mission
Chapter - 25 Summary
Yogiji Maharaj had already started the practice of weekly Satsang assemblies, but after the passing of Shastriji Maharaj he greatly expanded this activity. Gradually he began establishing youth groups called Yuvak Mandals. In the beginning only a few youths attended and sometimes they felt discouraged, but Yogiji Maharaj encouraged them and explained that true happiness lies in following commands and spreading Satsang.
He traveled to many villages and cities establishing Yuvak Mandals, keeping records of them and regularly writing letters to encourage the members. Soon hundreds of youth groups were established across India. Children’s groups (Bal Mandals) were also created so that young children could learn Satsang from an early age. He emphasized the importance of Satsang assemblies, explaining that Shriji Maharaj, Gunatitanand Swami, and Shastriji Maharaj remain divinely present in such gatherings.
Yogiji Maharaj took interest in every activity of the youths—discourses, yoga exercises, bands, dialogues, devotional songs, and cultural programs. He carefully listened to their presentations and blessed them. He also read handwritten magazines prepared by the youths and encouraged them to publish such issues every three months.
Chapter - 25 Last-Minute Revision Points
Weekly Satsang assemblies started
Activity expanded after Shastriji Maharaj
Establishment of Yuvak Mandals
Few youths at the beginning
Yogiji Maharaj’s encouragement
Youth groups across villages and cities
Hundreds of Yuvak Mandals in India
Bal Mandals for children
Importance of Satsang assemblies
Yogiji Maharaj encouraged youth activities
૨૧. સર્પદંશ — Summary
ગોંડળમાં અક્ષરબ્રહ્મ ગુણાતીતાનંદ સ્વામીની દેરી ઉપર શાસ્ત્રીજી મહારાજ મંદિર બાંધવાનું કાર્ય શરૂ કર્યું હતું. યોગીજી મહારાજ અક્ષર દેરીની સેવા ખૂબ ભાવથી કરતા. એક રાત્રે તેઓ સૂતા હતા ત્યારે એક ઝેરી કાળા નાગે તેમના ડાબા હાથની આંગળીમાં ડંખ માર્યો, જેના કારણે ભારે પીડા થવા લાગી. યોગીજી મહારાજ “સ્વામિનારાયણ” નામ જપતા રહ્યા અને બેભાન થઈ ગયા.
સંતો વિવિધ ઉપાયો કરવાની વાત કરતા હતા, પરંતુ શાસ્ત્રીજી મહારાજે કહ્યું કે તેમને અક્ષર દેરીમાં સુવડાવી “સ્વામિનારાયણ” નામની ધૂન કરવી. સંતોએ તેમ જ કર્યું. લગભગ બાર કલાક સુધી ધૂન ચાલ્યા પછી નાગનું ઝેર ઊતરી ગયું અને યોગીજી મહારાજને ચેતના આવી. તેમણે શાસ્ત્રીજી મહારાજને વંદન કર્યું. આ ઘટના જોઈને સરકારી ડૉક્ટર, ગોંડળના મહારાજા અને અમલદારો અક્ષર દેરીના પ્રતાપથી આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
૨૧. સર્પદંશ — Last-Minute Revision Points
ગોંડળમાં અક્ષર દેરી પર મંદિર નિર્માણ
યોગીજી મહારાજની અક્ષર દેરી સેવા
મધરાતે કાળા નાગનો ડંખ
ડાબા હાથની આંગળીમાં સર્પદંશ
“સ્વામિનારાયણ” નામનો જાપ
શાસ્ત્રીજી મહારાજની આજ્ઞા — દેરીમાં સુવડાવવું
બાર કલાક ધૂન
ઝેર ઊતરી ગયું
ડૉક્ટર અને મહારાજા આશ્ચર્યચકિત
૨૨. અક્ષર મંદિરના મહત — Summary
સંવત ૧૯૯૦માં ગોંડળ અક્ષર મંદિરનું કામ પૂર્ણ થયા પછી વૈશાખ સુદ દશમે શાસ્ત્રીજી મહારાજે શાસ્ત્રોક્ત વિધિથી મૂર્તિપ્રતિષ્ઠા કરી. ત્યારબાદ ભવ્ય સભામાં હજારો હરિભક્તોની હાજરીમાં યોગીજી મહારાજને ગોંડળ અક્ષર મંદિરના મહંત બનાવ્યા અને તેમને મહંતાઈનો હાર પહેરાવ્યો.
યોગીજી મહારાજને અક્ષર મંદિર અને અક્ષર દેરી ખૂબ પ્રિય હતાં. તેઓ વહેલી સવારે ઊઠીને દેરીની સફાઈ, ચરણારવિંદની પૂજા, આરતી, કથા, મહાપૂજા અને ધૂન કરતા. સાથે સાથે મંદિરના હિસાબ લખતા, ઠાકોરજીની સેવા કરતા અને આવનારા હરિભક્તોની સેવા પણ કરતા. વધુ હરિભક્તો આવે ત્યારે તેઓ વધુ રાજી થતા અને કોઈને જમાડ્યા વગર મોકલતા નહોતા.
એક દિવસ દાજીબાપુ તેમને શોધતા હતા ત્યારે તેઓ રસોડામાં એકલા રસોઈ કરતા જોવા મળ્યા. પૂછતાં યોગીજી મહારાજે કહ્યું કે ભંડારી સાધુ માંદા હોવાથી તેમને આ સેવા કરવાનો અવસર મળ્યો છે અને તેઓ ખૂબ રાજી છે. તપાસ કરતાં જાણવા મળ્યું કે ભંડારી સાધુ બીમાર નહોતા, ફક્ત આળસ કરતા હતા. આ જોઈ દાજીબાપુએ સાધુઓને ઠપકો આપ્યો અને સૌને સેવા કરવા મોકલ્યા.
૨૨. અક્ષર મંદિરના મહત — Last-Minute Revision Points
સંવત ૧૯૯૦ — ગોંડળ અક્ષર મંદિર પૂર્ણ
વૈશાખ સુદ દશમ — મૂર્તિપ્રતિષ્ઠા
યોગીજી મહારાજને મહંત બનાવ્યા
અક્ષર દેરીની સેવા પ્રત્યે અતિ પ્રેમ
વહેલી સવારે પૂજા, આરતી, કથા
મહાપૂજા અને “સાધુ વધે, સત્સંગ વધે” ધૂન
મંદિરનો હિસાબ અને ઠાકોરજીની સેવા
હરિભક્તોને જમાડ્યા વગર મોકલતા નહીં
રસોડામાં યોગીજી મહારાજ રસોઈ કરતા
દાજીબાપુએ સાધુઓને સેવા માટે ઠપકો આપ્યો
૨૩. ગુરુભક્તિ — Summary
યોગીજી મહારાજ ખૂબ તપસ્વી જીવન જીવતા. તેઓ રોજ એક વખત જમતા અને દર ત્રીજે દિવસે નિર્જળ ઉપવાસ કરતા. ઉપવાસ છતાં ઉનાળાની ગરમીમાં શાસ્ત્રીજી મહારાજ સાથે ગામેગામ ફરી સેવા કરતા. આ સતત સેવા અને પરિશ્રમથી તેમને સારણગાંઠ થઈ. સંવત ૧૯૯૩માં રાજકોટમાં અંગ્રેજ ડૉક્ટર એસ્પિનોલે તપાસ કરી અને ઓપરેશન કરવાની સલાહ આપી. શાસ્ત્રીજી મહારાજની આજ્ઞાથી તેમને રાજકોટ હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા.
ઓપરેશનના દિવસે શાસ્ત્રીજી મહારાજ ગોંડળથી રાજકોટ આવ્યા. યોગીજી મહારાજને ઓપરેશન થિયેટરમાં લઈ જતા હતા ત્યારે તેમણે ગુરુને જોઈ આનંદથી પ્રણામ કર્યા. ડૉક્ટરે સફળતાપૂર્વક ઓપરેશન કર્યું. થોડા સમય પછી યોગીજી મહારાજને ચેતના આવી. તેમણે આંખ ખોલતાં જ શાસ્ત્રીજી મહારાજને જોઈ હાથ જોડ્યા અને પૂછ્યું કે “શાસ્ત્રીજી મહારાજને દૂધ પાયું?”
આ સાંભળી બધા હરિભક્તો અને ડૉક્ટર આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. યોગીજી મહારાજ બેભાન સ્થિતિમાં હોવા છતાં જાગતા જ પોતાના ગુરુની સેવા યાદ કરે છે તે જોઈ સૌએ તેમની ગુરુભક્તિ અને એકતાનો મહિમા અનુભવ્યો.
૨૩. ગુરુભક્તિ — Last-Minute Revision Points
યોગીજી મહારાજનો તપસ્વી જીવન
રોજ એક વખત જમવું
દર ત્રીજે દિવસે નિર્જળ ઉપવાસ
શાસ્ત્રીજી મહારાજ સાથે સેવા
સારણગાંઠનો રોગ
સંવત ૧૯૯૩ — રાજકોટ હોસ્પિટલ
અંગ્રેજ ડૉક્ટર એસ્પિનોલ દ્વારા ઓપરેશન
ઓપરેશન પહેલા ગુરુને પ્રણામ
જાગતાં જ પૂછ્યું — “શાસ્ત્રીજી મહારાજને દૂધ પાયું?”
ગુરુભક્તિનો અદ્ભુત દાખલો
૨૪. શાસ્ત્રીજી મહારાજ પ્રગટ છે — Summary
સંવત ૨૦૦૭માં શાસ્ત્રીજી મહારાજે માંદગી સ્વીકારી અને જણાવ્યું કે ગઢડાની મૂર્તિઓની પ્રતિષ્ઠા હવે યોગીજી મહારાજ કરશે. તેમણે કહ્યું કે પોતામાં અને યોગીજી મહારાજમાં કોઈ ફરક નથી અને “હું તે યોગી અને યોગી તે હું” છે. વૈશાખ સુદ ચોથના દિવસે તેઓ અંતર્ધાન થયા અને બીજા દિવસે અગ્નિસંસ્કાર થયો. હરિભક્તો ખૂબ દુઃખી થયા, પરંતુ યોગીજી મહારાજે સૌને સમજાવ્યું કે શાસ્ત્રીજી મહારાજ સત્સંગમાં સદાય પ્રગટ છે.
યોગીજી મહારાજના શબ્દોથી સૌને સમજાયું કે જે શ્રીજીમહારાજ શાસ્ત્રીજી મહારાજ દ્વારા પ્રગટ હતા તે હવે યોગીજી મહારાજમાં પ્રગટ છે. શાસ્ત્રીજી મહારાજના અક્ષરધામગમન પછી છઠ્ઠા દિવસે ગઢડામાં યોગીજી મહારાજના સાન્નિધ્યમાં મૂર્તિપ્રતિષ્ઠાનો ભવ્ય સમારોહ થયો, જેમાં પચાસ હજાર હરિભક્તો હાજર રહ્યા. આ પ્રસંગથી સૌને પ્રતીતિ થઈ કે શાસ્ત્રીજી મહારાજ સત્સંગમાં સદાય પ્રગટ છે. વિરોધીઓના વિચાર ખોટા સાબિત થયા અને યોગીજી મહારાજના મહાન કાર્યનો પ્રારંભ થયો.
૨૪. શાસ્ત્રીજી મહારાજ પ્રગટ છે — Last-Minute Revision Points
સંવત ૨૦૦૭ — શાસ્ત્રીજી મહારાજની માંદગી
છેલ્લાં શબ્દો — “હું તે યોગી, યોગી તે હું”
વૈશાખ સુદ ચોથ — અંતર્ધાન
હરિભક્તોમાં શોક
યોગીજી મહારાજે હિંમત આપી
“શાસ્ત્રીજી મહારાજ સદાય પ્રગટ છે”
ગઢડા મૂર્તિપ્રતિષ્ઠા — વૈશાખ સુદ દશમ
પચાસ હજાર હરિભક્તોની હાજરી
વિરોધીઓ આશ્ચર્યચકિત
યોગીજી મહારાજના કાર્યનો પ્રારંભ
૨૫. યુવક મંડળો અને સત્સંગ સભા — Summary
યોગીજી મહારાજે અઠવાડિક સત્સંગ સભાની પ્રવૃત્તિ પહેલેથી શરૂ કરી હતી, પરંતુ શાસ્ત્રીજી મહારાજના અંતર્ધાન પછી તેમણે તેને વધુ વેગ આપ્યો. ધીમે ધીમે યુવક મંડળોની સ્થાપના શરૂ કરી. શરૂઆતમાં થોડા યુવકો આવતાં અને ક્યારેક નિરાશ પણ થતા, પરંતુ યોગીજી મહારાજ તેમને હિંમત આપતા અને આજ્ઞા પાળવામાં સુખ છે એમ સમજાવતા. નવા યુવકોને જોડવા, કથાવાર્તા કરવા અને સત્સંગની સમજ આપવાની પ્રેરણા આપતા.
યોગીજી મહારાજ ગામો અને શહેરોમાં જઈ યુવક મંડળો સ્થાપતા, તેની નોંધ રાખતા અને પત્રો દ્વારા પ્રોત્સાહન આપતા. થોડા સમયમાં જ ભારતમાં સેંકડો યુવક મંડળો સ્થાપિત થયા. બાળકો માટે પણ બાળ મંડળો શરૂ કરાયા. તેઓ સત્સંગ સભાનું મહત્વ સમજાવતા અને કહેતા કે સત્સંગ સભામાં શ્રીજીમહારાજ, ગુણાતીતાનંદ સ્વામી અને શાસ્ત્રીજી મહારાજ દિવ્યરૂપે હાજર હોય છે.
યોગીજી મહારાજ યુવકોની દરેક પ્રવૃત્તિમાં રસ લેતા—પ્રવચન, યોગ, ભજન, કીર્તન, સંવાદ અને રાસ વગેરે ધ્યાનપૂર્વક સાંભળતા અને આશીર્વાદ આપતા. યુવકો દ્વારા તૈયાર કરાયેલા હસ્તલિખિત અંકો પણ વાંચતા અને દર ત્રણ મહિને તે પ્રકાશિત કરવાની પ્રેરણા આપતા. આ રીતે યુવક મંડળો દ્વારા સત્સંગનો વ્યાપ વધ્યો.
૨૫. યુવક મંડળો અને સત્સંગ સભા — Last-Minute Revision Points
અઠવાડિક સત્સંગ સભાની શરૂઆત
શાસ્ત્રીજી મહારાજ પછી પ્રવૃત્તિમાં વેગ
યુવક મંડળોની સ્થાપના
શરૂઆતમાં થોડા યુવકો
યોગીજી મહારાજનું પ્રોત્સાહન
ગામો અને શહેરોમાં યુવક મંડળો
ભારતમાં સેંકડો યુવક મંડળો
બાળકો માટે બાળ મંડળો
સત્સંગ સભાનું મહત્વ
યુવકોની પ્રવૃત્તિઓમાં રસ અને આશીર્વાદ
શાસ્ત્રીજી મહારાજ પ્રવેશ 26-30 - પરીક્ષા| शास्त्रीजी महाराज प्रवेश-26-30 - परीक्षा| Shastriji Maharaj Pravesh 26-30 - Exam
Shastriji Maharaj Pravesh 26-30 - Exam Shastriji Maharaj Pravesh 26-30 - Exam ગુજરાતી हिन्दी English ...
