DIVYABHOG

प्रश्न :

हितेश नियमित रूप से युवक मंडल में सेवा करता था। एक दिन एक कार्यक्रम के दौरान हुई एक गलती के लिए कुछ लोग उसे जिम्मेदार मानने लगे। वास्तव में वह गलती उसकी नहीं थी, फिर भी कई लोग उसके बारे में गलत बातें करने लगे। कुछ मित्रों ने भी उसकी बात सुने बिना ही उसके बारे में धारणा बना ली। इस बात से हितेश को बहुत दुःख हुआ। उसे लगने लगा कि मैंने कोई गलती की ही नहीं, फिर भी लोग मुझे गलत समझ रहे हैं। वह दिनभर इसी बारे में सोचता रहता और उसके मन में बार-बार प्रश्न उठता कि मेरे साथ ऐसा क्यों हो रहा है?

प्रश्न : ऐसी परिस्थिति में हितेश को क्या सोचना चाहिए?

ग.म.६२ :

"भगवान के भक्त को जो भी दुःख प्राप्त होता है, वह काल, कर्म या माया के कारण नहीं होता। भगवान स्वयं अपने भक्त की धीरज देखने के लिए ऐसी परिस्थिति आने देते हैं।"

उत्तर :

हितेश को ऐसा सोचना चाहिए कि मेरे जीवन में जो यह परिस्थिति आई है, वह भगवान की इच्छा के बिना नहीं आई है। लोग मुझे गलत समझें या मेरी निंदा करें, फिर भी भगवान मेरी धैर्य और निष्ठा को देख रहे हैं। इसलिए दुःखी होने के बजाय भगवान पर विश्वास रखकर शांतिपूर्वक सत्संग और सेवा में लगे रहना चाहिए।

प्रश्न :

मीत कॉलेज में पढ़ता था। पिछले कुछ समय से उसकी एक लड़की के साथ बहुत निकट मित्रता हो गई थी। उसका ध्यान पढ़ाई और सत्संग से हटने लगा। उलझन महसूस होने पर उसने महंत स्वामी महाराज को पत्र लिखा। उत्तर में उसे पढ़ाई पर ध्यान देने, मर्यादा बनाए रखने और भविष्य को ध्यान में रखकर निर्णय लेने का मार्गदर्शन मिला। शुरुआत में उसने उस बात को माना, लेकिन कुछ समय बाद उसने सोचा कि मेरी परिस्थिति अलग है और मैं सब संभाल लूँगा। धीरे-धीरे उस संबंध में मतभेद बढ़ने लगे। अब उसकी पढ़ाई, मानसिक शांति और परिवार के साथ संबंधों पर भी असर पड़ने लगा।

प्रश्न : ऐसी परिस्थिति में मीत को क्या सोचना चाहिए?

ग.म.३५ :

"चाहे कोई कितना भी विचारवान या समाधिनिष्ठ क्यों न हो, यदि वह स्त्री-पुरुष के अनुचित प्रसंग में रहने लगे तो उसका धर्म नहीं रह सकता।"

उत्तर :

मीत को समझना चाहिए कि गुरु द्वारा दिया गया मार्गदर्शन उसके कल्याण के लिए था। अपनी बुद्धि पर अधिक भरोसा करके मर्यादा का उल्लंघन करने के कारण ही उसे दुःख और उलझन का अनुभव हुआ। इसलिए अब उसे गुरु की आज्ञा के अनुसार चलना चाहिए, मर्यादा बनाए रखनी चाहिए तथा पढ़ाई और सत्संग में मन लगाना चाहिए।

प्रश्न :

हार्दिक नियमित रूप से युवक मंडल में आता था और सेवाओं में भी उत्साह से जुड़ता था। लेकिन उसका एक स्वभाव था कि यदि कोई उसकी बात न माने या उसकी गलती बताए, तो उसे तुरंत बुरा लग जाता था। एक दिन उसने अपने इस स्वभाव के बारे में एक वरिष्ठ संत से पूछा। संत ने प्रेमपूर्वक समझाया कि उसे क्रोध और अहंकार छोड़कर नम्रता विकसित करनी चाहिए। साथ ही उन्होंने उसकी कुछ गलतियाँ भी बताईं और स्वभाव सुधारने की सलाह दी।

प्रश्न : ऐसी परिस्थिति में हार्दिक को क्या सोचना चाहिए?

ग.प्र.१६ :

"जिस भक्त को सत्-असत का विवेक होता है, वह अपने दोषों को पहचानकर उनका त्याग कर देता है।"

उत्तर :

हार्दिक को ऐसा सोचना चाहिए कि संत ने उसकी निंदा करने के लिए नहीं, बल्कि उसके कल्याण के लिए उसकी गलतियाँ बताई हैं। समझदार व्यक्ति अपने दोषों को पहचानकर उन्हें दूर करने का प्रयास करता है। इसलिए संत के प्रति मन में दुःख रखने के बजाय उसे अपने स्वभाव को सुधारने का प्रयास करना चाहिए।

प्रश्न :

मीत युवक मंडल में बहुत सक्रिय था। कोई भी सेवा हो, वह उत्साह से आगे आता था। समय के साथ उसे लगने लगा कि अनेक सेवाएँ उसके कारण ही अच्छी तरह चलती हैं। जब कोई कार्यक्रम सफल होता, तो उसके मन में विचार आता कि मेरे बिना यह कार्य संभव ही नहीं था।

प्रश्न : ऐसी परिस्थिति में मीत को क्या सोचना चाहिए?

ग.प्र.५८ :

"पक्का हरिभक्त बनने का उपाय यही है कि भगवान के भक्तों का दासानुदास बनकर रहे और स्वयं को सबसे छोटा माने।"

उत्तर :

मीत को ऐसा सोचना चाहिए कि कोई भी सेवा उसकी शक्ति से नहीं, बल्कि भगवान और गुरु की कृपा से सफल होती है। उसे स्वयं को दूसरों से बड़ा नहीं मानना चाहिए। दासानुदास का भाव रखने से अहंकार दूर होगा और सच्ची भक्ति विकसित होगी।

प्रश्न :

आकाश एक निजी कंपनी में काम करता था। अचानक कंपनी ने कर्मचारियों की संख्या कम करने का निर्णय लिया और उसकी नौकरी चली गई। यह समाचार सुनकर वह बहुत निराश हो गया। शुरुआती कुछ दिनों तक वह अधिकांश समय बिस्तर पर ही पड़ा रहता। कभी अकेले बैठकर अपनी परिस्थिति पर दुःखी होता और कभी परिवार के लोगों से चिड़चिड़ेपन से बात करता।

प्रश्न : ऐसी परिस्थिति में आकाश को क्या सोचना चाहिए?

सारं.१८ :

"मूर्ख व्यक्ति जब उलझन में पड़ता है तो रोता है, सोता है या दूसरों से झगड़ता है; परंतु इससे दुःख दूर नहीं होता। समझदारी से विचार करने पर ही दुःख और स्वभाव दोनों दूर होते हैं।"

उत्तर :

आकाश को समझना चाहिए कि निराश होकर पड़े रहना, रोना या दूसरों पर चिड़ना समस्या का समाधान नहीं है। उसे समझदारी से विचार करके नई नौकरी के लिए प्रयास करना चाहिए, भगवान का आश्रय रखना चाहिए और हिम्मत के साथ आगे बढ़ना चाहिए।

प्रश्न :

हर्ष कई वर्षों से सत्संग कर रहा था। वह नियमित सभा में आता, पूजा भी करता और सेवाओं में भी जुड़ा रहता था। फिर भी उसे लगता था कि उसके जीवन में कोई विशेष आंतरिक प्रगति नहीं हो रही है। छोटी-छोटी बातों पर उसे अभी भी क्रोध आ जाता, कभी ईर्ष्या होती और कोई उसकी आलोचना करे तो उसका मन दुःखी हो जाता।

प्रश्न : ऐसी परिस्थिति में हर्ष को क्या सोचना चाहिए?

ग.प्र.१६ :

उत्तर :

हर्ष को अपने दोषों को पहचानना चाहिए और उन्हें दूर करने का निरंतर प्रयास करना चाहिए। सत्संग का उद्देश्य केवल क्रियाएँ करना नहीं, बल्कि स्वभाव और दोषों में सुधार करना भी है। इसलिए उसे आत्मचिंतन करके अपने आध्यात्मिक जीवन को आगे बढ़ाना चाहिए।

प्रश्न :

मनोजभाई एक कार्यालय में काम करते थे। उन्हें बाहर का जंक फूड खाने का बहुत शौक था। प्रतिदिन कार्यालय से घर जाते समय रास्ते में कई फास्ट फूड की दुकानें आती थीं। वहाँ से आने वाली सुगंध उन्हें बहुत आकर्षित करती थी। कई बार वे निश्चय करते कि आज बाहर का कुछ नहीं खाऊँगा, लेकिन जैसे ही खाने की खुशबू आती, उनका निर्णय बदल जाता।

प्रश्न : ऐसी परिस्थिति में मनोजभाई को क्या सोचना चाहिए?

ग.प्र.१८ :

"पाँचों इन्द्रियों द्वारा ग्रहण किया जाने वाला आहार यदि शुद्ध होगा तो अंतःकरण भी शुद्ध होगा; और यदि इन्द्रियों का आहार अशुद्ध होगा तो अंतःकरण भी अशुद्ध हो जाएगा।"

उत्तर :

मनोजभाई को समझना चाहिए कि इन्द्रियों द्वारा ग्रहण किए जाने वाले विषय मन पर प्रभाव डालते हैं। स्वास्थ्य और मन की शुद्धि के लिए इन्द्रियों पर नियंत्रण आवश्यक है। इसलिए केवल स्वाद के पीछे न भागकर उचित और शुद्ध आहार ग्रहण करना चाहिए।

प्रश्न :

पूजा कॉलेज में पढ़ती थी। उसे अपने रूप-रंग की बहुत चिंता रहती थी। सोशल मीडिया पर वह घंटों दूसरों की तस्वीरें देखती और अपनी तुलना उनसे करती। यदि कोई उसकी प्रशंसा करता, तो वह खुश हो जाती, लेकिन यदि कोई उसके रूप के बारे में टिप्पणी कर दे, तो वह पूरे दिन दुःखी रहती।

प्रश्न : ऐसी परिस्थिति में पूजा को क्या सोचना चाहिए?

ग.अं.३९ :

"अपने आपको शरीर से अलग आत्मा समझना चाहिए। आत्मा न किसी जाति का है, न किसी संबंध का है; वह तेजस्वी और चेतन स्वरूप है।"

उत्तर :

पूजा को समझना चाहिए कि उसकी वास्तविक पहचान शरीर नहीं, बल्कि आत्मा है। केवल रूप-रंग के आधार पर अपनी कीमत निर्धारित करना उचित नहीं है। आत्मा का मूल्य शरीर से कहीं अधिक है। इसलिए उसे बाहरी रूप की चिंता छोड़कर अपने आध्यात्मिक गुणों और आंतरिक विकास पर ध्यान देना चाहिए।

પ્રશ્ન : મયંક કોલેજમાં અભ્યાસ કરતો હતો. શરૂઆતમાં તે અભ્યાસ, સત્સંગ અને પરિવાર પ્રત્યે જવાબદાર હતો. પરંતુ કોલેજમાં તેની મિત્રતા એવા કેટલાક યુવકો સાથે થઈ, જેઓ સમયનો મોટાભાગનો ભાગ રખડવામાં, મોબાઇલમાં અને બિનજરૂરી મોજશોખમાં પસાર કરતા હતા. મયંકના માતા-પિતા અને એક વરિષ્ઠ સંતે પણ તેને આ મિત્રમંડળીથી સાવચેત રહેવા કહ્યું. પરંતુ મયંકને લાગ્યું કે હું તેમની વચ્ચે રહીને પણ બગડીશ નહીં. ધીમે ધીમે તેનો અભ્યાસ બગડવા લાગ્યો, સત્સંગમાં રસ ઓછો થવા લાગ્યો અને ઘરમાં પણ મતભેદ વધવા લાગ્યા. હવે તેને સમજાતું નહોતું કે જીવનમાં આટલી અશાંતિ કેમ આવી ગઈ.

પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં મયંકે શું વિચારવું જોઈએ?

ગ.મ.૩૫ :
"જગતમાં એમ વાર્તા છે જે, ‘મન હોય ચંગા તો કથરોટમાં ગંગા,’ એ વાર્તા ખોટી છે. એ તો ગમે તેવો સમાધિનિષ્ઠ હોય અથવા વિચારવાન હોય ને તે પણ જો સ્ત્રીઓના પ્રસંગમાં રહેવા માંડે તો એનો ધર્મ કોઈ રીતે રહે જ નહીં; અને ગમે તેવી ધર્મવાળી સ્ત્રી હોય ને તેને જો પુરુષનો સહવાસ થાય તો એનો પણ ધર્મ રહે જ નહીં. અને એવી રીતે સ્ત્રી-પુરુષને પરસ્પર સહવાસ થાય ને એનો ધર્મ રહે એવી તો આશા રાખવી નહીં. તે આ વાર્તા તે એમ જ છે પણ એમાં કાંઈ સંશય રાખવો નહીં."

જવાબ :
મયંકે વિચારવું જોઈએ કે ખોટા સંગનો પ્રભાવ ધીમે ધીમે જીવન પર પડે જ છે. "હું બગડીશ નહીં" એવો અતિઆત્મવિશ્વાસ રાખવો યોગ્ય નથી. સત્સંગ, અભ્યાસ અને સદાચાર જાળવવા માટે સારા સંગનો આશરો કરવો અને કુસંગથી દૂર રહેવું જોઈએ.

પ્રશ્ન : નેહા એક ખાનગી કંપનીમાં કામ કરતી હતી. અચાનક કંપનીમાં કર્મચારીઓની સંખ્યા ઘટાડવાનો નિર્ણય લેવાયો અને તેની નોકરી છૂટી ગઈ. આ સમાચાર સાંભળીને તે ખૂબ નિરાશ થઈ ગઈ. શરૂઆતના થોડા દિવસો સુધી તે મોટાભાગનો સમય પથારીમાં જ પડી રહેતી. ક્યારેક એકલી બેસીને રડતી અને ક્યારેક પરિવારજનો સાથે ચીડાઈને વાત કરતી. તેના મિત્રો તેને નવી નોકરી માટે અરજી કરવા અને નવી કૌશલ્ય શીખવા પ્રોત્સાહિત કરતા, પરંતુ તેને કોઈ કામ કરવાની ઇચ્છા થતી નહોતી. દિવસો પસાર થતાં તેની ચિંતા અને નિરાશા વધુ વધવા લાગી. હવે તે મૂંઝવણમાં હતી કે આ પરિસ્થિતિમાંથી બહાર કેવી રીતે નીકળવું.

પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં નેહાએ શું વિચારવું જોઈએ?

સારં.૧૮ :
"મૂર્ખ હોય તે જ્યારે મૂંઝાય ત્યારે કાં તો સૂઈ રહે ને કાં તો રુએ અને કાં તો કોઈક સાથે વઢે ને કાં તો ઉપવાસ કરે, એ ચાર પ્રકારે કરીને મૂંઝવણ ટાળ્યાનો ઉપાય કરે. અને એમ કરતાં જો અતિશય મૂંઝાય તો છેલ્લી બાકી મરે પણ ખરો. એવી રીતે મૂર્ખને શોક ટાળ્યાનો ઉપાય છે. પણ એમ કર્યાં થકી દુઃખ પણ મટે નહીં ને સ્વભાવ પણ ટળે નહીં; અને સમજીને ટાળે તો દુઃખ ને સ્વભાવ એ બેય ટળી જાય. માટે સમજુ હોય તે જ સુખી થાય છે."

જવાબ :
નેહાએ વિચારવું જોઈએ કે રડવાથી, નિરાશ થઈને બેસી રહેવાથી અથવા ચીડાઈ જવાથી સમસ્યાનો ઉકેલ આવતો નથી. સમજદારીપૂર્વક પરિસ્થિતિનો સામનો કરીને નવા પ્રયત્નો કરવા જોઈએ. હિંમત, પ્રાર્થના અને યોગ્ય પુરુષાર્થથી આગળ વધવું જોઈએ.

પ્રશ્ન : મીત ૧૨મા ધોરણમાં અભ્યાસ કરતો હતો. તેની બોર્ડની પરીક્ષા નજીક હતી. તેના કેટલાક મિત્રો પરીક્ષામાં નકલ કરવાની યોજના બનાવી રહ્યા હતા. તેઓ મીતને પણ સાથે જોડાવા માટે સમજાવતા હતા. મિત્રો કહેતા હતા કે આમ કરવાથી સારા ગુણ આવી જશે અને કોઈને ખબર પણ નહીં પડે. બીજી તરફ, મીતને અંદરથી લાગતું હતું કે આ યોગ્ય નથી. હવે તે મૂંઝવણમાં હતો. એક તરફ મિત્રોની વાત હતી અને બીજી તરફ પોતાનો અંતરાત્મા. તેને સમજાતું નહોતું કે કયો નિર્ણય સાચો છે.

પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં મીતે શું વિચારવું જોઈએ?

ગ.પ્ર.૧૬ :
"જે ભગવાનના ભક્તને સત્-અસતનો વિવેક હોય તે તો જે જે અવગુણ પોતામાં હોય તેને જાણે અને વિચારીને તેનો ત્યાગ કરી દે. અને સવળો વિચાર હોય તેને ગ્રહણ કરે અને અવળો વિચાર હોય તેનો ત્યાગ કરે."

જવાબ :
મીતે વિચારવું જોઈએ કે ખોટું કાર્ય કરીને મળેલી સફળતા સાચી સફળતા નથી. સત્ અને અસતનો વિવેક રાખીને ખોટા માર્ગનો ત્યાગ કરવો જોઈએ. મિત્રોનું દબાણ હોય તો પણ સત્ય અને પ્રામાણિકતાનો માર્ગ જ પસંદ કરવો જોઈએ.

પ્રશ્ન : રિદ્ધિ છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી સતત વ્યસ્ત રહેતી હતી. દિવસની શરૂઆતથી લઈને રાત્રે સૂવા સુધી તે મોબાઇલ, સોશિયલ મીડિયા, વેબ સિરીઝ, સમાચાર અને વિવિધ પ્રકારની માહિતીમાં જ વ્યસ્ત રહેતી. શરૂઆતમાં તેને લાગતું હતું કે આ બધું માત્ર મનોરંજન અને જાણકારી માટે છે. પરંતુ ધીમે ધીમે તેણે અનુભવ્યું કે તેનું મન સતત વિચારોમાં ભરાયેલું રહે છે. પૂજા કરતી વખતે એકાગ્રતા રહેતી નહોતી, અભ્યાસમાં પણ ધ્યાન ઓછું લાગતું અને નાની-નાની વાતોમાં ચીડ આવવા લાગી હતી. હવે તેને લાગતું હતું કે મનને શાંતિ અને સ્વચ્છતા જોઈએ, પરંતુ ક્યાંથી શરૂઆત કરવી તે સમજાતું નહોતું.

પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં રિદ્ધિએ શું વિચારવું જોઈએ?

ગ.પ્ર.૧૮ :
"અને પંચ ઇન્દ્રિયો દ્વારે જીવ જે આહાર કરે છે તે આહાર જો શુદ્ધ કરશે તો અંતઃકરણ શુદ્ધ થાશે, અને અંતઃકરણ શુદ્ધ થાશે તો અખંડ ભગવાનની સ્મૃતિ રહેશે. અને જો પંચ ઇન્દ્રિયોના આહારમાંથી એક ઇન્દ્રિયનો આહાર મલિન થાય છે તો અંતઃકરણ પણ મલિન થઈ જાય છે. માટે ભગવાનના ભક્તને ભગવાનના ભજનને વિષે જે કોઈ વિક્ષેપ થઈ આવે છે તેનું કારણ તો પંચ ઇન્દ્રિયોના વિષય જ છે પણ અંતઃકરણ નથી."

જવાબ :
રિદ્ધિએ વિચારવું જોઈએ કે મનની અશાંતિનું એક મોટું કારણ ઇન્દ્રિયો દ્વારા લેવાતો અશુદ્ધ આહાર છે. મોબાઇલ, સોશિયલ મીડિયા અને અનાવશ્યક માહિતીનો અતિરેક ઘટાડીને મનને શુદ્ધ બનાવવું જોઈએ. સારા વાંચન, ભજન, પૂજા અને સત્સંગ દ્વારા અંતઃકરણને સ્વચ્છ રાખવું જોઈએ.

પ્રશ્ન : મનસી કોલેજમાં અભ્યાસ કરતી હતી. તેને ઘણા સારા વિચારો અને સપનાઓ હતા, પરંતુ દરેક નિર્ણય લેતા પહેલાં તે એક જ વાત વિશે વધારે વિચારતી—"લોકો શું કહેશે?" જો તેને કોઈ પ્રશ્ન પૂછવો હોય તો તે ડરતી કે લોકો મને ઓછું સમજશે. જો કોઈ નવી પ્રવૃત્તિમાં ભાગ લેવાની તક મળે તો તે વિચારતી કે જો હું નિષ્ફળ જઈશ તો લોકો મારી મજાક ઉડાવશે. સોશિયલ મીડિયા પર ફોટો મૂકવો હોય કે કોઈ સારો નિર્ણય લેવો હોય, તે હંમેશા બીજાના અભિપ્રાય વિશે જ ચિંતિત રહેતી. ધીમે ધીમે તે પોતાની ઇચ્છા કરતાં લોકોના વિચારો પ્રમાણે જીવવા લાગી.

પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં મનસીએ શું વિચારવું જોઈએ?

ગ.અં.૩૯ :
"પોતાને દેહથી પૃથક્ આત્મા જાણવો. અને તે આત્મા છે તે બ્રાહ્મણ નથી, ક્ષત્રિય નથી, કણબી નથી, કોઈનો દીકરો નથી, કોઈનો બાપ નથી, એની કોઈ જાત નથી, નાત નથી, એવો છે. અને એ આત્મા તો સૂર્ય તથા અગ્નિ જેવો તેજસ્વી છે ને જાણપણે યુક્ત છે."

જવાબ :
મનસીએ વિચારવું જોઈએ કે પોતાની સાચી ઓળખ લોકોના અભિપ્રાય, દેખાવ કે સામાજિક માન્યતા પર આધારિત નથી. હું દેહ નથી પરંતુ તેજસ્વી આત્મા છું. તેથી લોકો શું વિચારે છે તેની અતિશય ચિંતા છોડીને યોગ્ય અને સત્ય માર્ગે આગળ વધવું જોઈએ.

પ્રશ્ન : હિતેશના વિસ્તારમાં એક નવો યુવક સભામાં આવવા લાગ્યો. તેને હજુ સત્સંગની ઘણી બાબતોની જાણ નહોતી. ક્યારેક સભાના નિયમોમાં ભૂલ થઈ જતી અને ક્યારેક યોગ્ય રીતે વર્તન પણ ન કરી શકતો. કેટલાક યુવકો તેની મજાક કરતા અને તેને ઓછો ગણતા. હિતેશ પણ ક્યારેક વિચારતો કે તેને હજુ કંઈ આવડતું નથી. પરંતુ તે યુવક નિયમિત સભામાં આવતો, સંતોની વાતો સાંભળતો અને ધીમે ધીમે શીખવાનો પ્રયત્ન કરતો હતો.

પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં હિતેશે શું વિચારવું જોઈએ?

ગ.પ્ર.૨૪ :
"જ્યારે કોઈ હરિભક્તનો દોષ નજરમાં આવે ત્યારે એમ સમજવું જે, ‘આનો સ્વભાવ તો સત્સંગમાં ન ઘટે એવો છે તોય પણ એને જો સત્સંગ મળ્યો છે અને એ જો જેવો-તેવો છે તોય પણ સત્સંગમાં પડ્યો છે, તો એનો પૂર્વજન્મનો અથવા આ જન્મનો સંસ્કાર ભારે છે તો આવો સત્સંગ મળ્યો છે,’ એમ સમજીને તેનો પક્ષ અતિશય ગુણ લેવો."

જવાબ :
હિતેશે વિચારવું જોઈએ કે કોઈની ભૂલો જોવાને બદલે તેના ગુણ અને સત્સંગ પ્રત્યેની નિષ્ઠા જોવી જોઈએ. નવા યુવકને પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ, તેની મજાક નહીં કરવી. સત્સંગમાં આવેલા દરેક હરિભક્તનો ગુણ લેવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.

પ્રશ્ન : કૃણાલ એક સારી નોકરી કરતો હતો અને તેની જરૂરિયાતો પણ સારી રીતે પૂરી થતી હતી. છતાં તેને સતત નવી વસ્તુઓ મેળવવાની ઇચ્છા રહેતી. જ્યારે કોઈ મિત્ર નવો મોબાઇલ ખરીદે, ત્યારે તેને પણ નવો મોબાઇલ જોઈએ. કોઈ નવી બાઈક લે તો તેને પણ એ જ મોડલ લેવાની ઇચ્છા થાય. સોશિયલ મીડિયા પર લોકોની જીવનશૈલી જોઈને તે પોતાની પાસે જે છે તેમાં સંતોષ અનુભવી શકતો નહોતો. એક ઇચ્છા પૂરી થાય તો તરત બીજી ઇચ્છા ઊભી થઈ જતી. ધીમે ધીમે તે સતત સરખામણી, અપેક્ષા અને અસંતોષમાં જીવવા લાગ્યો.

પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં કૃણાલે શું વિચારવું જોઈએ?

ગ.મ.૫૫ :
"જેમ કાબના મુવાળા છે, તેમાં સારો કયો ને નરસો કયો ? તે તો સારો-નરસો સહુ એક પાડામાં છે; તેમ માયિક પદાર્થ પણ સર્વે સરખાં છે."

જવાબ :
કૃણાલે વિચારવું જોઈએ કે માયિક પદાર્થોની ઇચ્છાનો અંત નથી. એક વસ્તુ પછી બીજી વસ્તુની ઇચ્છા ઊભી જ થવાની. સાચું સુખ વસ્તુઓમાં નહીં પરંતુ સંતોષ અને ભગવાનના આશ્રયમાં છે. તેથી સરખામણી છોડીને જે મળ્યું છે તેમાં રાજી રહેવું જોઈએ.

પ્રશ્ન : આકાશ એક પ્રતિષ્ઠિત કંપનીમાં કામ કરતો હતો. લોકો તેને તેની નોકરી, હોદ્દા અને સામાજિક ઓળખના આધારે ઓળખતા હતા. ધીમે ધીમે તે પણ પોતાની ઓળખને આ જ બાબતો સાથે જોડવા લાગ્યો. જ્યારે કોઈ તેની સિદ્ધિઓની પ્રશંસા કરતું ત્યારે તે ખૂબ ખુશ થઈ જતો, પરંતુ જો કોઈ તેને યોગ્ય માન-સન્માન ન આપે તો તેને ખૂબ દુઃખ થતું. એક વખત નોકરીમાં બદલાવ આવ્યા પછી તેની જવાબદારીઓ ઓછી થઈ ગઈ. ત્યારથી તેને લાગવા લાગ્યું કે તેની કિંમત પણ ઓછી થઈ ગઈ છે. હવે તે વારંવાર વિચારતો કે લોકો મને કેવી રીતે જુએ છે અને મારી ઓળખ શું છે.

પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં આકાશે શું વિચારવું જોઈએ?

જવાબ :
આકાશે વિચારવું જોઈએ કે તેની સાચી ઓળખ નોકરી, હોદ્દો કે લોકોના અભિપ્રાયથી નક્કી થતી નથી. તે દેહથી જુદો ચૈતન્ય આત્મા છે. તેથી બાહ્ય માન-સન્માનમાં પોતાની કિંમત શોધવાને બદલે આત્મસ્વરૂપનો વિચાર કરીને સ્થિરતા અને શાંતિ પ્રાપ્ત કરવી જોઈએ.

प्रश्न : मयंक कॉलेज में पढ़ता था। शुरुआत में वह पढ़ाई, सत्संग और परिवार के प्रति जिम्मेदार था। लेकिन कॉलेज में उसकी मित्रता कुछ ऐसे युवकों से हो गई, जो अपना अधिकांश समय घूमने-फिरने, मोबाइल और अनावश्यक मौज-मस्ती में बिताते थे। मयंक के माता-पिता और एक वरिष्ठ संत ने भी उसे इस मित्र मंडली से सावधान रहने के लिए कहा। लेकिन मयंक को लगा कि मैं उनके बीच रहकर भी नहीं बिगड़ूँगा। धीरे-धीरे उसकी पढ़ाई खराब होने लगी, सत्संग में रुचि कम होने लगी और घर में भी मतभेद बढ़ने लगे। अब उसे समझ नहीं आ रहा था कि जीवन में इतनी अशांति क्यों आ गई।

प्रश्न : ऐसी परिस्थिति में मयंक को क्या सोचना चाहिए?

ग.म.३५ :
"जगत में ऐसी बात प्रचलित है कि ‘मन अच्छा हो तो कठौती में गंगा।’ परंतु यह बात गलत है। कोई कितना भी समाधिनिष्ठ या विचारवान क्यों न हो, यदि वह स्त्रियों के प्रसंग में रहने लगे तो उसका धर्म नहीं टिक सकता। और कोई स्त्री कितनी भी धर्मनिष्ठ क्यों न हो, यदि उसे पुरुष का सहवास मिले तो उसका धर्म भी नहीं टिक सकता। इसलिए ऐसा आशा नहीं रखनी चाहिए कि स्त्री-पुरुष का परस्पर सहवास हो और धर्म बना रहे। इसमें कोई संदेह नहीं रखना चाहिए।"

उत्तर :
मयंक को सोचना चाहिए कि गलत संग का प्रभाव धीरे-धीरे अवश्य पड़ता है। “मैं नहीं बिगड़ूँगा” ऐसा अहंकारपूर्ण विश्वास रखना उचित नहीं है। अध्ययन, सत्संग और सदाचार बनाए रखने के लिए अच्छे संग का आश्रय लेना चाहिए तथा कुसंग से दूर रहना चाहिए।

प्रश्न : नेहा एक निजी कंपनी में काम करती थी। अचानक कंपनी ने कर्मचारियों की संख्या कम करने का निर्णय लिया और उसकी नौकरी चली गई। यह समाचार सुनकर वह बहुत निराश हो गई। शुरुआती कुछ दिनों तक वह अधिकांश समय बिस्तर पर पड़ी रहती। कभी अकेले बैठकर रोती और कभी परिवार के लोगों से चिड़चिड़ेपन से बात करती। उसके मित्र उसे नई नौकरी के लिए आवेदन करने और नए कौशल सीखने के लिए प्रेरित करते, लेकिन उसका किसी काम में मन नहीं लगता था। दिन बीतने के साथ उसकी चिंता और निराशा बढ़ती गई। अब वह उलझन में थी कि इस परिस्थिति से बाहर कैसे निकले।

प्रश्न : ऐसी परिस्थिति में नेहा को क्या सोचना चाहिए?

सारं.१८ :
"मूर्ख मनुष्य जब उलझन में पड़ता है तो या तो सोता रहता है, या रोता है, या किसी से झगड़ता है, या उपवास करता है। इस प्रकार वह अपनी उलझन दूर करने का प्रयास करता है। परंतु ऐसा करने से न दुःख दूर होता है और न स्वभाव बदलता है। यदि समझदारी से उपाय करे तो दुःख और स्वभाव दोनों दूर हो जाते हैं। इसलिए समझदार मनुष्य ही सुखी होता है।"

उत्तर :
नेहा को सोचना चाहिए कि रोने, निराश होकर बैठे रहने या चिड़चिड़ेपन से समस्या का समाधान नहीं होगा। उसे धैर्यपूर्वक परिस्थिति का सामना करना चाहिए, नए अवसरों की तलाश करनी चाहिए और भगवान पर विश्वास रखते हुए पुरुषार्थ करना चाहिए।

प्रश्न : मीत 12वीं कक्षा में पढ़ता था। उसकी बोर्ड परीक्षा निकट थी। उसके कुछ मित्र परीक्षा में नकल करने की योजना बना रहे थे। वे मीत को भी अपने साथ शामिल होने के लिए समझा रहे थे। मित्रों का कहना था कि ऐसा करने से अच्छे अंक आ जाएंगे और किसी को पता भी नहीं चलेगा। दूसरी ओर, मीत को भीतर से लग रहा था कि यह सही नहीं है। अब वह दुविधा में था। एक तरफ मित्रों की बात थी और दूसरी तरफ उसकी अंतरात्मा। उसे समझ नहीं आ रहा था कि कौन-सा निर्णय सही है।

प्रश्न : ऐसी परिस्थिति में मीत को क्या सोचना चाहिए?

ग.प्र.१६ :
"जिस भगवान के भक्त में सत्-असत् का विवेक होता है, वह अपने अवगुणों को पहचानकर उनका त्याग कर देता है। वह अच्छे विचारों को ग्रहण करता है और बुरे विचारों का त्याग करता है।"

उत्तर :
मीत को सोचना चाहिए कि गलत मार्ग से प्राप्त सफलता वास्तविक सफलता नहीं होती। उसे सत् और असत् का विवेक रखकर गलत कार्य का त्याग करना चाहिए। मित्रों के दबाव में आए बिना सत्य और ईमानदारी का मार्ग अपनाना चाहिए।

प्रश्न : रिद्धि पिछले कुछ महीनों से लगातार व्यस्त रहती थी। दिन की शुरुआत से लेकर रात को सोने तक वह मोबाइल, सोशल मीडिया, वेब सीरीज़, समाचार और विभिन्न प्रकार की जानकारी में ही लगी रहती थी। शुरुआत में उसे लगता था कि यह सब केवल मनोरंजन और जानकारी के लिए है। लेकिन धीरे-धीरे उसने महसूस किया कि उसका मन लगातार विचारों से भरा रहता है। पूजा के समय एकाग्रता नहीं रहती थी, पढ़ाई में भी ध्यान कम लगता था और छोटी-छोटी बातों पर चिड़चिड़ापन आने लगा था। अब उसे लगने लगा कि उसके मन को शांति और स्वच्छता की आवश्यकता है, लेकिन शुरुआत कहाँ से करे यह समझ नहीं आ रहा था।

प्रश्न : ऐसी परिस्थिति में रिद्धि को क्या सोचना चाहिए?

ग.प्र.१८ :
"पाँच इन्द्रियों द्वारा जीव जो आहार ग्रहण करता है, यदि वह शुद्ध होगा तो अंतःकरण भी शुद्ध होगा। और अंतःकरण शुद्ध होगा तो भगवान की अखंड स्मृति रहेगी। यदि एक भी इन्द्रिय का आहार मलिन हो जाए तो अंतःकरण भी मलिन हो जाता है। इसलिए भगवान के भजन में जो विघ्न आता है उसका कारण इन्द्रियों के विषय ही हैं।"

उत्तर :
रिद्धि को सोचना चाहिए कि मन की अशांति का एक बड़ा कारण इन्द्रियों द्वारा ग्रहण किया जाने वाला अशुद्ध विषय-आहार है। उसे मोबाइल, सोशल मीडिया और अनावश्यक सामग्री का उपयोग सीमित करना चाहिए तथा भजन, पूजा, सत्संग और अच्छे विचारों द्वारा अपने मन को शुद्ध बनाना चाहिए।

प्रश्न : मानसी कॉलेज में पढ़ती थी। उसके मन में कई अच्छे विचार और सपने थे, लेकिन हर निर्णय लेने से पहले वह एक ही बात के बारे में अधिक सोचती थी—"लोग क्या कहेंगे?" यदि उसे कोई प्रश्न पूछना होता, तो वह डरती कि लोग उसे कम समझेंगे। यदि किसी नई गतिविधि में भाग लेने का अवसर मिलता, तो वह सोचती कि अगर मैं असफल हो गई तो लोग मेरा मज़ाक उड़ाएँगे। सोशल मीडिया पर फोटो डालना हो या कोई अच्छा निर्णय लेना हो, वह हमेशा दूसरों की राय को लेकर चिंतित रहती थी। धीरे-धीरे वह अपनी इच्छाओं से अधिक लोगों के विचारों के अनुसार जीने लगी।

प्रश्न : ऐसी परिस्थिति में मानसी को क्या सोचना चाहिए?

ग.अं.३९ :
"अपने को देह से पृथक आत्मा जानना चाहिए। वह आत्मा न ब्राह्मण है, न क्षत्रिय है, न किसी का पुत्र है, न किसी का पिता है। उसकी कोई जाति या नात नहीं है। वह आत्मा सूर्य और अग्नि के समान तेजस्वी तथा ज्ञानस्वरूप है।"

उत्तर :
मानसी को सोचना चाहिए कि उसकी वास्तविक पहचान लोगों की राय, रूप या सामाजिक स्वीकृति पर आधारित नहीं है। वह देह नहीं, बल्कि दिव्य आत्मा है। इसलिए उसे लोगों के विचारों से अधिक सत्य, धर्म और अपने कर्तव्य को महत्व देना चाहिए।

प्रश्न : हितेश के क्षेत्र में एक नया युवक सभा में आने लगा। उसे अभी सत्संग की कई बातों की जानकारी नहीं थी। कभी-कभी उससे सभा के नियमों में गलती हो जाती और वह हमेशा उचित व्यवहार भी नहीं कर पाता था। कुछ युवक उसका मज़ाक उड़ाते और उसे कम समझते थे। हितेश भी कभी-कभी सोचता था कि उसे अभी कुछ नहीं आता। लेकिन वह युवक नियमित रूप से सभा में आता, संतों की बातें सुनता और धीरे-धीरे सीखने का प्रयास कर रहा था।

प्रश्न : ऐसी परिस्थिति में हितेश को क्या सोचना चाहिए?

ग.प्र.२४ :
"जब किसी हरिभक्त का दोष दिखाई दे, तब ऐसा समझना चाहिए कि उसका स्वभाव भले ही सत्संग के योग्य न लगता हो, फिर भी उसे सत्संग मिला है और वह सत्संग में बना हुआ है, तो अवश्य उसके पूर्व जन्म या इस जन्म के संस्कार श्रेष्ठ हैं। इसलिए उसके गुणों को ग्रहण करना चाहिए।"

उत्तर :
हितेश को सोचना चाहिए कि किसी की कमियाँ देखने के बजाय उसके गुण और सत्संग के प्रति उसकी निष्ठा देखनी चाहिए। नए युवक को प्रोत्साहित करना चाहिए और उसके सीखने के प्रयास की सराहना करनी चाहिए।

प्रश्न : कृणाल एक अच्छी नौकरी करता था और उसकी आवश्यकताएँ भी अच्छी तरह पूरी हो जाती थीं। फिर भी उसके मन में लगातार नई चीज़ें पाने की इच्छा रहती थी। जब कोई मित्र नया मोबाइल खरीदता, तो उसे भी नया मोबाइल चाहिए होता। कोई नई बाइक ले तो उसे भी वही मॉडल लेने की इच्छा होती। सोशल मीडिया पर लोगों की जीवनशैली देखकर वह अपने पास जो है उसमें संतोष अनुभव नहीं कर पाता था। एक इच्छा पूरी होती, तो तुरंत दूसरी इच्छा उत्पन्न हो जाती। धीरे-धीरे वह लगातार तुलना, अपेक्षा और असंतोष में जीने लगा।

प्रश्न : ऐसी परिस्थिति में कृणाल को क्या सोचना चाहिए?

ग.म.५५ :
"जैसे काबर के बच्चों में अच्छा कौन और बुरा कौन? सभी एक ही समूह के हैं। उसी प्रकार मायिक पदार्थ भी सभी समान हैं।"

उत्तर :
कृणाल को सोचना चाहिए कि संसार की वस्तुओं की इच्छाओं का अंत नहीं है। एक इच्छा पूरी होने पर दूसरी उत्पन्न हो जाती है। सच्चा सुख वस्तुओं में नहीं, बल्कि संतोष और भगवान के आश्रय में है। इसलिए तुलना छोड़कर जो प्राप्त है उसमें संतुष्ट रहना चाहिए।

प्रश्न : आकाश एक प्रतिष्ठित कंपनी में काम करता था। लोग उसे उसकी नौकरी, पद और सामाजिक पहचान के आधार पर जानते थे। धीरे-धीरे वह भी अपनी पहचान को इन्हीं बातों से जोड़ने लगा। जब कोई उसकी उपलब्धियों की प्रशंसा करता, तो वह बहुत खुश हो जाता, लेकिन यदि कोई उसे उचित सम्मान न दे, तो उसे बहुत दुःख होता। एक समय नौकरी में बदलाव आने के कारण उसकी जिम्मेदारियाँ कम हो गईं। तब से उसे लगने लगा कि उसकी कीमत भी कम हो गई है। अब वह बार-बार सोचता था कि लोग उसे कैसे देखते हैं और उसकी वास्तविक पहचान क्या है।

प्रश्न : ऐसी परिस्थिति में आकाश को क्या सोचना चाहिए?

उत्तर :
आकाश को सोचना चाहिए कि उसकी वास्तविक पहचान नौकरी, पद, प्रतिष्ठा या लोगों की प्रशंसा पर आधारित नहीं है। वह देह से भिन्न, दिव्य और चेतन आत्मा है। इसलिए बाहरी मान-सम्मान के आधार पर अपनी कीमत नहीं आँकनी चाहिए, बल्कि आत्मस्वरूप का विचार करके स्थिरता और शांति प्राप्त करनी चाहिए।

પ્રશ્ન :

હિતેશ યુવક મંડળમાં નિયમિત સેવા કરતો હતો. એક દિવસ એક કાર્યક્રમ દરમિયાન થયેલી ભૂલ માટે કેટલાક લોકો તેને જવાબદાર માનવા લાગ્યા. હકીકતમાં તે ભૂલ તેની નહોતી, છતાં ઘણા લોકો તેની વિશે ખોટી ચર્ચાઓ કરવા લાગ્યા. કેટલાક મિત્રોએ પણ તેની વાત સાંભળ્યા વગર તેના વિશે અભિપ્રાય બનાવી લીધો. હિતેશને આ વાતનું ખૂબ દુઃખ થયું. તેને લાગવા લાગ્યું કે મેં કોઈ ખોટું કર્યું જ નથી, છતાં લોકો મને ખોટો સમજી રહ્યા છે. દિવસભર તે એ જ વિચારોમાં રહેતો અને મનમાં વારંવાર પ્રશ્ન આવતો કે મારી સાથે આવું કેમ થઈ રહ્યું છે?

પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં હિતેશે શું વિચારવું જોઈએ?

ગ.મ.૬૨ :

"ભગવાનનો જે ભક્ત હોય તેને તો જે જે પ્રકારનાં દુઃખ આવે છે તે દુઃખના દેનારા કાળ, કર્મ, માયા એમાંથી કોઈ નથી; એ તો પરમ ભગવાન જ પોતાના ભક્તની ધીરજ જોવાને અર્થે દુઃખને પ્રેરે છે અને પછી જેમ કોઈક પુરુષ પડદામાં રહીને જુએ, તેમ ભક્તની ધીરજને ભગવાન ભક્તના હૃદયમાં રહીને જોયા કરે છે."

ઉત્તર :

હિતેશે એમ વિચારવું જોઈએ કે મારા જીવનમાં જે પરિસ્થિતિ આવી છે તે ભગવાનની ઈચ્છા વિના આવી નથી. લોકો મને ખોટો સમજે કે મારી નિંદા કરે તો પણ ભગવાન મારી ધીરજ અને નિષ્ઠા જોઈ રહ્યા છે. તેથી દુઃખી થવાને બદલે ભગવાન પર વિશ્વાસ રાખીને શાંતિથી સત્સંગ અને સેવામાં મગ્ન રહેવું જોઈએ.

પ્રશ્ન :

મીત કોલેજમાં અભ્યાસ કરતો હતો. છેલ્લા કેટલાક સમયથી તેની એક યુવતી સાથે ખૂબ નજીકની મિત્રતા થઈ ગઈ હતી. અભ્યાસ અને સત્સંગમાં તેનું ધ્યાન ઓછું થવા લાગ્યું. મૂંઝવણ અનુભવતાં તેણે મહંત સ્વામી મહારાજને પત્ર લખ્યો. જવાબમાં તેને અભ્યાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા, મર્યાદા જાળવવા અને ભવિષ્યને ધ્યાનમાં રાખીને નિર્ણય લેવા માટે માર્ગદર્શન મળ્યું. શરૂઆતમાં તેણે આ વાત માની, પરંતુ થોડા સમય પછી તેણે વિચાર્યું કે મારી પરિસ્થિતિ અલગ છે અને હું બધું સંભાળી લઈશ. ધીમે ધીમે સંબંધમાં મતભેદો વધવા લાગ્યા. હવે અભ્યાસ, માનસિક શાંતિ અને પરિવાર સાથેના સંબંધો પર પણ તેની અસર થવા લાગી. મીત ખૂબ મૂંઝવણ અને દુઃખ અનુભવવા લાગ્યો.

પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં મીતે શું વિચારવું જોઈએ?

ગ.મ.૩૫ :

"ગમે તેવો સમાધિનિષ્ઠ હોય અથવા વિચારવાન હોય ને તે પણ જો સ્ત્રીઓના પ્રસંગમાં રહેવા માંડે તો એનો ધર્મ કોઈ રીતે રહે જ નહીં."

ઉત્તર :

મીતે સમજવું જોઈએ કે ગુરુએ આપેલું માર્ગદર્શન તેના કલ્યાણ માટે હતું. પોતાની બુદ્ધિ પર વિશ્વાસ રાખીને મર્યાદાનો ભંગ કરવાથી તેને દુઃખ અને મૂંઝવણનો અનુભવ થયો. તેથી હવે ગુરુની આજ્ઞા પ્રમાણે ચાલવું, મર્યાદા જાળવવી અને અભ્યાસ તથા સત્સંગમાં મન જોડવું જોઈએ.

પ્રશ્ન :

હાર્દિક યુવક મંડળમાં નિયમિત આવતો હતો અને સેવાઓમાં પણ ઉત્સાહથી જોડાતો હતો. પરંતુ તેને એક સ્વભાવ હતો કે કોઈ તેની વાત ન માને અથવા તેની ભૂલ બતાવે તો તેને તરત ખરાબ લાગી જતું. એક દિવસ તેણે પોતાના આ સ્વભાવ વિશે એક વરિષ્ઠ સંતને પૂછ્યું. સંતે પ્રેમપૂર્વક સમજાવ્યું કે ગુસ્સો અને અહંકાર છોડીને નમ્રતા કેળવવી જોઈએ. સાથે સાથે તેમણે હાર્દિકની કેટલીક ભૂલો પણ બતાવી અને સ્વભાવ સુધારવા માટે કહ્યું.

હાર્દિકને આ વાત ખૂબ લાગી ગઈ. તેને લાગ્યું કે સંતે મારી જ ભૂલો કેમ બતાવી? ત્યારથી જ્યારે પણ તે સંત દેખાતા, ત્યારે તેને એ જ વાત યાદ આવતી. સભામાં જવાનો ઉત્સાહ પણ ઓછો થવા લાગ્યો અને સેવામાં પણ તેનું મન ઓછું લાગવા લાગ્યું.

પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં હાર્દિકે શું વિચારવું જોઈએ?

ગ.પ્ર.૧૬ :

"જે ભગવાનના ભક્તને સત્-અસતનો વિવેક હોય તે તો જે જે અવગુણ પોતામાં હોય તેને જાણે અને વિચારીને તેનો ત્યાગ કરી દે."

ઉત્તર :

હાર્દિકે એમ વિચારવું જોઈએ કે સંતે મારા કલ્યાણ માટે મારી ભૂલો બતાવી છે. સમજદાર વ્યક્તિ પોતાનો અવગુણ ઓળખીને તેનો ત્યાગ કરે છે. તેથી સંત પ્રત્યે મન દુઃખ રાખવાને બદલે પોતાના સ્વભાવને સુધારવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.

પ્રશ્ન :

મીત યુવક મંડળમાં ખૂબ સક્રિય હતો. કોઈ પણ સેવા હોય તો તે ઉત્સાહથી આગળ આવતો. સમય જતાં તેને લાગવા લાગ્યું કે ઘણી સેવાઓ મારા કારણે જ સારી રીતે ચાલે છે. જ્યારે કોઈ કાર્યક્રમ સફળ થતો, ત્યારે તેના મનમાં વિચાર આવતો કે મારા વગર આ કામ શક્ય જ ન હોત.

પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં મીતે શું વિચારવું જોઈએ?

ગ.પ્ર.૫૮ :

"પાકો હરિભક્ત થયાનો તો એ જ ઉપાય છે જે, પરમેશ્વરના દાસનો ગુલામ થઈને રહે અને એમ જાણે જે, ‘એ સર્વ ભક્ત મોટા છે ને હું તો સર્વથી ન્યૂન છું.’"

ઉત્તર :

મીતે એમ વિચારવું જોઈએ કે કોઈ પણ સેવા મારી શક્તિથી નહીં પરંતુ ભગવાન અને ગુરુની કૃપાથી થાય છે. મને બીજા હરિભક્તોથી મોટો માનવાનો અધિકાર નથી. હું તો દાસાનુદાસ છું એવો ભાવ રાખવાથી અહંકાર દૂર થશે અને સાચી ભક્તિ વિકસશે.

પ્રશ્ન :

આકાશ એક ખાનગી કંપનીમાં કામ કરતો હતો. અચાનક કંપનીમાં કર્મચારીઓની સંખ્યા ઘટાડવાનો નિર્ણય લેવાયો અને તેની નોકરી છૂટી ગઈ. આ સમાચાર સાંભળીને તે ખૂબ નિરાશ થઈ ગયો. શરૂઆતના થોડા દિવસો સુધી તે મોટાભાગનો સમય પથારીમાં જ પડ્યો રહેતો. ક્યારેક એકલો બેસીને પોતાની પરિસ્થિતિ વિશે દુઃખી થતો અને ક્યારેક પરિવારજનો સાથે ચીડાઈને વાત કરતો.

પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં આકાશે શું વિચારવું જોઈએ?

સારં.૧૮ :

"મૂર્ખ હોય તે જ્યારે મૂંઝાય ત્યારે કાં તો સૂઈ રહે ને કાં તો રુએ અને કાં તો કોઈક સાથે વઢે... પણ એમ કર્યાં થકી દુઃખ પણ મટે નહીં ને સ્વભાવ પણ ટળે નહીં; અને સમજીને ટાળે તો દુઃખ ને સ્વભાવ એ બેય ટળી જાય."

ઉત્તર :

આકાશે સમજવું જોઈએ કે નિરાશ થઈને પડ્યા રહેવું, રડવું કે બીજાઓ પર ચીડાવું એ સમસ્યાનો ઉકેલ નથી. સમજદારીથી વિચાર કરીને નવી નોકરી માટે પ્રયત્ન કરવો, ભગવાનનો આશરો રાખવો અને હિંમતપૂર્વક આગળ વધવું જોઈએ.

પ્રશ્ન :

હર્ષ ઘણા વર્ષોથી સત્સંગ કરતો હતો. તે નિયમિત સભામાં આવતો, પૂજા પણ કરતો અને સેવાઓમાં પણ જોડાતો. છતાં તેને લાગતું હતું કે તેના જીવનમાં ખાસ આંતરિક પ્રગતિ થઈ રહી નથી. નાની-નાની વાતોમાં તેને હજુ ગુસ્સો આવતો, ક્યારેક ઈર્ષ્યા થતી અને કોઈ તેની ટીકા કરે તો મન દુઃખી થઈ જતું.

પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં હર્ષે શું વિચારવું જોઈએ?

ગ.પ્ર.૧૬ :

ઉત્તર :

હર્ષે પોતાના અવગુણો ઓળખવા જોઈએ અને સતત તેમને દૂર કરવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ. સત્સંગનો હેતુ માત્ર ક્રિયાઓ કરવો નથી પરંતુ સ્વભાવ અને દોષોમાં સુધારો કરવો છે. તેથી આત્મચિંતન કરીને પોતાના જીવનમાં આધ્યાત્મિક પ્રગતિ વધારવી જોઈએ.

પ્રશ્ન :

મનોજભાઈ ઓફિસમાં કામ કરતા હતા. તેમને બહારનું જંક ફૂડ ખાવાનો ખૂબ શોખ હતો. દરરોજ ઓફિસથી ઘરે જતા રસ્તામાં વિવિધ ફાસ્ટફૂડની દુકાનો આવતી. ત્યાંથી આવતી સુગંધ તેમને ખૂબ આકર્ષતી. ઘણીવાર તેઓ નક્કી કરતા કે આજે બહારનું કંઈ નહીં ખાઉં, પરંતુ દુકાનની સુગંધ આવતા જ તેમનો નિર્ણય બદલાઈ જતો.

પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં મનોજભાઈએ શું વિચારવું જોઈએ?

ગ.પ્ર.૧૮ :

"પંચ ઇન્દ્રિયો દ્વારે જીવ જે આહાર કરે છે તે આહાર જો શુદ્ધ કરશે તો અંતઃકરણ શુદ્ધ થાશે... અને જો પંચ ઇન્દ્રિયોના આહારમાંથી એક ઇન્દ્રિયનો આહાર મલિન થાય છે તો અંતઃકરણ પણ મલિન થઈ જાય છે."

ઉત્તર :

મનોજભાઈએ સમજવું જોઈએ કે ઇન્દ્રિયો દ્વારા મળતા વિષયો મન પર અસર કરે છે. સ્વાસ્થ્ય અને મનની શુદ્ધિ માટે ઇન્દ્રિયો ઉપર નિયંત્રણ રાખવું જરૂરી છે. તેથી માત્ર સ્વાદને આધારે નિર્ણય ન કરીને યોગ્ય અને શુદ્ધ આહારનો આગ્રહ રાખવો જોઈએ.

પ્રશ્ન :

પૂજા કોલેજમાં અભ્યાસ કરતી હતી. તેને પોતાના દેખાવ વિશે ખૂબ ચિંતા રહેતી હતી. સોશિયલ મીડિયા પર તે કલાકો સુધી અન્ય લોકોની તસવીરો જોતી અને પોતાની સરખામણી કરતી. જો કોઈ તેની પ્રશંસા કરે તો તે ખુશ થઈ જતી, પરંતુ જો કોઈ તેના દેખાવ વિશે ટિપ્પણી કરે તો આખો દિવસ દુઃખી રહેતી.

પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં પૂજાએ શું વિચારવું જોઈએ?

ગ.અં.૩૯ :

"પોતાને દેહથી પૃથક્ આત્મા જાણવો... એ આત્મા તો સૂર્ય તથા અગ્નિ જેવો તેજસ્વી છે ને જાણપણે યુક્ત છે."

ઉત્તર :

પૂજાએ સમજવું જોઈએ કે મારી સાચી ઓળખ દેહ નથી પરંતુ હું આત્મા છું. શરીરના દેખાવના આધારે પોતાની કિંમત નક્કી કરવી એ અજ્ઞાન છે. આત્માનું મૂલ્ય દેહથી ઘણું ઊંચું છે. તેથી દેખાવની ચિંતા કરતાં આત્મિક ગુણો અને આંતરિક વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ.

प्रश्न (1-10)

तत्त्वज्ञान अर्थात _____ का ज्ञान।
जिसकी उत्पत्ति नहीं, जिसका विनाश नहीं ऐसे _____ तत्त्वों का ज्ञान।
भारत में तत्त्वज्ञान केवल बौद्धिक चर्चा और _____ का विषय नहीं है।
अनुभव और साक्षात्कार के लिए संस्कृत में _____ शब्द का प्रयोग होता है।
तत्त्वज्ञान को आचरण में उतारकर अनेक मुमुक्षु भगवान के _____ के मार्ग पर आगे बढ़ सकते हैं।
शुद्ध संप्रदाय की रचना के लिए _____ का आधार आवश्यक है।
स्पष्ट तत्त्वज्ञान के बिना भावुकों का समूह संप्रदाय नहीं बल्कि _____ कहलाता है।
भारतीय वेदान्त परंपरा में _____, उपनिषद और ब्रह्मसूत्र का आधार लिया जाता है।
तीन शास्त्र _____ के रूप में जाने जाते हैं।
भगवान स्वामिनारायण ने _____ ग्रंथ में विशिष्ट तत्त्वज्ञान दिया है।

उत्तर

तत्त्वों
नित्य
वाद-विवाद
दर्शन
साक्षात्कार
तत्त्वज्ञान
पंथ
श्रीमद्भगवद्गीता
प्रस्थानत्रयी
वचनामृत

प्रश्न (11-20)

ब्रह्मस्वरूप _____ महाराज ने बी.ए.पी.एस. स्वामिनारायण संस्था की स्थापना की।
'श्री स्वामिनारायण भाष्यग्रंथों' के लेखक साधु _____ हैं।
अक्षरपुरुषोत्तम उपासना अर्थात अक्षररूप होकर _____ की उपासना करना।
अक्षररूप होना अर्थात _____ जैसी स्थिति प्राप्त करना।
अक्षरपुरुषोत्तम उपासना स्वामिनारायण भगवान द्वारा दिए गए तत्त्वज्ञान का _____ सिद्धांत है।
परब्रह्म की _____ भाव से उपासना करनी चाहिए।
ब्रह्मज्ञान _____ को प्राप्त करने का निर्विघ्न मार्ग है।
संक्षेप में, अक्षररूप होकर _____ की उपासना करनी चाहिए।
स्वामिनारायण संप्रदाय के तत्त्वज्ञान के मुख्य आधारभूत ग्रंथों में भगवान श्री स्वामिनारायण के _____ सम्मिलित हैं।
अक्षरब्रह्म श्री _____ स्वामी की वचनामृत समान बातें मुख्य ग्रंथों में सम्मिलित हैं।

उत्तर

शास्त्रीजी
भद्रेशदास
पुरुषोत्तम
अक्षरब्रह्म
मूल
स्वामी-सेवक
परमपद
पुरुषोत्तम
वचनामृत
गुणातीतानंद

प्रश्न (21-30)

अक्षरब्रह्म गुणातीतानंद स्वामी ने अपनी _____ द्वारा सिद्धांत समझाया है।
गुणातीतानंद स्वामी ने भगवान स्वामिनारायण के सिद्धांत को अधिक _____ शब्दों में समझाया है।
तत्त्वमीमांसा अर्थात तत्त्वज्ञान में स्वीकार किए गए _____ का निरूपण।
श्री स्वामिनारायण दर्शन में _____ भिन्न तत्त्वों को स्वीकार किया गया है।
पाँचों तत्त्व अनादि और अनंत अर्थात् _____ हैं।
पाँचों तत्त्व सत्य और वास्तविक हैं, परंतु आभासी या _____ नहीं हैं।
पुरुषोत्तम भगवान, अक्षरब्रह्म, माया, ईश्वर और जीव ये पाँच _____ अनादि हैं।
जीव एक _____ तत्त्व है।
जीव जन्म और मृत्यु की प्रक्रिया द्वारा एक शरीर से दूसरे शरीर में _____ करता है।
जीव संख्या की दृष्टि से _____ हैं।

उत्तर

बातों
सरल
तत्त्वों
पाँच
नित्य
काल्पनिक
भेद
चैतन्य
गति
अनंत

प्रश्न (31-40)

जीव से संबंधित दो महत्त्वपूर्ण सिद्धांत हैं – कर्मसिद्धांत और _____।
जीव जो शुभ या अशुभ कर्म करता है उन्हें _____ कर्म कहते हैं।
जीव के पाप-पुण्यरूप संस्कारों के संचय को _____ कर्म कहते हैं।
अनंत जन्मों के कर्मों का _____ जीव के साथ जुड़ा रहता है।
कर्मफलदाता _____ जीव का प्रारब्ध बनाते हैं।
जीव के भाग्य को _____ कर्म कहा जाता है।
जीव के बार-बार जन्म धारण करने की क्रिया को _____ कहते हैं।
माया के बंधन से मुक्त न होने तक जीव _____ लाख योनियों में भटकता है।
जीव कर्मों के _____ रूपी फल भोगने के लिए योनियों में भटकता है।
जीव जब _____ होकर अक्षरधाम को प्राप्त करता है तब कर्मबंधन से मुक्त हो जाता है।

उत्तर

पुनर्जन्मवाद
क्रियमाण
संचित
संचय
परब्रह्म
प्रारब्ध
पुनर्जन्मवाद
चौरासी
सुख-दुःख
ब्रह्मरूप

प्रश्न (41-50)

आत्यंतिक मुक्ति रूप _____ को प्राप्त करने के बाद कर्मबंधन लागू नहीं होता।
मुक्त हुआ जीव प्रारब्ध, क्रियमाण और _____ कर्मों से मुक्त हो जाता है।
मुक्त हुए जीव को फिर _____ नहीं लेना पड़ता।
परब्रह्म पाँचों तत्त्वों में _____ तत्त्व है।
परब्रह्म को परमेश्वर, पुरुषोत्तम, परमात्मा और _____ शब्दों से जाना जाता है।
परब्रह्म अर्थात भगवान _____ हैं।
भगवान के दिव्य गुणों को आत्मसात करने को भगवान का _____ प्राप्त करना कहते हैं।
भगवान का साधर्म्य प्राप्त करने के बाद भी _____ भगवान के साथ स्वामी-सेवक भाव रहता है।
भगवान के अवतार अनेक हैं, परंतु परब्रह्म भगवान _____ ही हैं।
अनंत कोटि ब्रह्मांड की उत्पत्ति, स्थिति और _____ के कर्ता परब्रह्म हैं।

उत्तर

अक्षरधाम
संचित
जन्म
सर्वोच्च
भगवान
एक
साधर्म्यपन
अक्षरब्रह्म
एक
प्रलय

प्रश्न (51-60)

भगवान सबके प्रेरक, शक्तिदाता, कर्मफलदाता और _____ हैं।
परब्रह्म को _____ कहा जाता है क्योंकि वे सबके कर्ता हैं।
परमेश्वर देश, काल, कर्म और _____ के प्रेरक हैं।
परब्रह्म-भगवान सदा दिव्य _____ हैं।
भगवान का आकार _____ के आकार जैसा है।
भगवान के अंग _____ हैं, पंचभूतों से बने हुए नहीं हैं।
भगवान में _____ का लेश भी नहीं है।
भगवान की मूर्ति अत्यंत _____ है।
भगवान की मूर्ति _____ है, फिर भी अत्यधिक तेज के कारण श्वेत दिखाई देती है।
भगवान की मूर्ति _____ है और दो चरण रखती है।

उत्तर

नियामक
सर्वकर्ताहर्ता
माया
साकार
मनुष्य
दिव्य
माया
प्रकाशमय
घनश्याम
द्विभुज

प्रश्न (61-70)

भगवान की मूर्ति अत्यंत _____ है।
भगवान की आकृति _____ जैसी है।
भगवान की मूर्ति _____ है।
परब्रह्म सर्वकर्ता और _____ होने से सर्वोपरि हैं।
परब्रह्म पाँच तत्त्वों में सबसे _____ हैं।
भगवान स्वामिनारायण सभी अवतारों के _____ हैं।
वचनामृत गढ़ड़ा अंत्य 38 अनुसार भगवान सभी कारणों के भी _____ हैं।
भगवान स्वामिनारायण जीवों को _____ बनाकर आत्यंतिक मुक्ति देते हैं।
भगवान स्वामिनारायण के प्राकट्य का मुख्य उद्देश्य जीवों के _____ के लिए है।
भगवान स्वामिनारायण ने योगियों को भी दुर्लभ _____ कराई थी।

उत्तर

सौम्य
मनुष्य
किशोर
सर्वनियंता
परे
अवतारी
कारण
ब्रह्मरूप
आत्यंतिक कल्याण
समाधि

प्रश्न (71-80)

भगवान स्वामिनारायण ने केवल 28 वर्षों में लाखों _____ को नियमबद्ध किया था।
भगवान स्वामिनारायण के दिव्य आकर्षण से एक ही रात में _____ परमहंस बने थे।
महाराज ने परमहंसों को _____ कठिन प्रकरणों से गुजराया था।
समर्थ परमहंसों की कुल संख्या लगभग _____ थी।
स्वरूपानंद स्वामी ने _____ के कुंड खाली करवाए थे।
व्यापकानंद स्वामी ने मरी हुई _____ को जीवित किया था।
गोपालानंद स्वामी ने _____ रोक दिया था।
भादरा में वशराम सुथार के संकल्प से अनंत कीटों ने _____ देह धारण की थी।
भगवान स्वामिनारायण ने अपने जीवनकाल में ही अपने नाम का _____ कराया था।
भगवान स्वामिनारायण ने वर्ताल में दक्षिण शिखर में अपनी मूर्ति _____ नाम से प्रतिष्ठित की।

उत्तर

सत्संगियों
500
108
3000
नरक
घोड़ी
चंद्रग्रहण
चतुर्भुज
भजन
हरिकृष्ण महाराज

प्रश्न (81-90)

अपने जीवनकाल में ही अपनी मूर्ति प्रतिष्ठित करना भगवान स्वामिनारायण का _____ कार्य था।
भगवान स्वामिनारायण ने अपने सहज संपर्क और उपदेश से सैकड़ों लोगों को _____ बनाया था।
श्रीहरि के सान्निध्य में अनेक भक्त _____ स्थिति को प्राप्त हुए थे।
लाडूबा, जीवूबा, झमकूबा और राजबाई _____ निष्ठ स्त्रीभक्त थीं।
गढ़ड़ा के _____ राज्य में रहकर भी निर्लेप भक्त थे।
धर्मपुर की _____ निर्वासनिक स्थिति को प्राप्त हुई थीं।
अगतराई के _____ खेती करते हुए भी श्रीहरि की मूर्ति का अखंड दर्शन करते थे।
मांगरोल के _____ शक्कर और नमक को समान भाव से ग्रहण करते थे।
जोबन पगी जैसे अनेक _____ एकांतिक स्थिति को प्राप्त हुए थे।
जेतलपुर की _____ भी श्रीहरि के योग में आकर कल्याण को प्राप्त हुई।

उत्तर

अभूतपूर्व
ब्रह्मरूप
जीवनमुक्त
ब्रह्मचर्य
दादाखाचर
कुशलकुंवरबा
पर्वतभाई
गोरधनभाई
लुटेरे
गणिका

प्रश्न (91-100)

छाणी के हरिजन _____ भगत की आध्यात्मिक स्थिति असाधारण थी।
लीमली के _____ भक्त की आध्यात्मिक स्थिति भी सामान्य नहीं थी।
श्रीहरि ने कहा कि पूर्व अवतारों ने असुरों का _____ किया था।
संतों ने कहा कि श्रीहरि ने असुरों का नहीं बल्कि _____ का नाश किया है।
काम, क्रोध और लोभ को भक्तचिंतामणि में _____ कहा गया है।
जो काम-क्रोध आदि दोषों का नाश करे वह _____ का अवतारी कहलाता है।
श्रीहरि ने आश्रितों को हरिकृष्ण महाराज को ध्येय और _____ मानकर उपासना करने की आज्ञा दी।
भगवान स्वामिनारायण ने अपने भक्तों को अंतकाल में _____ आने का वचन दिया है।
भगवान स्वामिनारायण ने अपने भक्तों के _____ कल्याण का वचन दिया है।
यदि हमारा वचन मानोगे तो हम जिस _____ से आए हैं वहाँ ले जाएंगे।

उत्तर

तेजा
सगराम
संहार
आसुरीभाव
चांडाल
अवतार
उपास्य
ले जाने
आत्यंतिक
धाम

प्रश्न (101-110)

वचनामृत _____ के अनुसार भगवान ने कल्याण का वचन दिया है।
भक्तचिंतामणि में श्रीहरि ने अपने जनों को _____ लेने आने का वचन दिया है।
श्रीहरि के समय से आज तक ऐसे _____ प्रसंग दर्ज हुए हैं।
भगवान स्वामिनारायण अक्षरब्रह्म गुणातीत _____ की परंपरा द्वारा प्रगट रहते हैं।
श्रीहरि के स्वधामगमन के बाद भी वे गुणातीत _____ द्वारा प्रगट रहे हैं।
आत्यंतिक मुक्ति का _____ मार्ग चलता रहा है।
गुणातीत सत्पुरुष श्रीहरि के _____ स्वरूप समान हैं।
श्रीहरि के समकालीन संतों को मिलने वाला _____ सुख आज भी प्राप्त होता है।
भगवान स्वामिनारायण के जीवन और कार्य का _____ विचार करें तो सर्वोपरीपन दृढ़ होता है।
भगवान स्वामिनारायण सदा _____ हैं।

उत्तर

जेतलपुर-5
अंतकाल में
सैकड़ों
सत्पुरुषों
संत
मुख्य
प्रत्यक्ष
दिव्य
सूक्ष्मता से
सदा

प्रश्न (111-120)

प्रगट भगवान की _____ समझना अत्यंत आवश्यक है।
प्रगट भगवान के योग से _____ कल्याण प्राप्त किया जा सकता है।
'मुद्दा हाथ आया और कोई काल में वह _____ के मार्ग से न गिरे।'
अनंत जीवों के _____ के लिए पृथ्वी पर भगवान का प्रगटपन आवश्यक है।
भगवान स्वामिनारायण ने विक्रम संवत _____ में देहत्याग किया था।
भगवान गुणातीत _____ द्वारा इस पृथ्वी पर प्रगट रहते हैं।
ज्ञान, भक्ति और वैराग्ययुक्त भक्त के _____ में भगवान निवास करते हैं।
समर्थ भगवान के भक्त संत अनंत _____ का उद्धार करते हैं।
समर्थ भगवान के भक्त संत और भगवान में कोई _____ नहीं है।
ऐसे संत का दर्शन होने पर साक्षात् _____ का दर्शन हुआ ऐसा मानना चाहिए।

उत्तर

आवश्यकता
आत्यंतिक
कल्याण
मोक्ष
1886
सत्पुरुष
हृदय
जीवों
भेद
भगवान

प्रश्न (121-130)

भगवान के अंतर्धान के बाद _____ द्वारा कल्याण का मार्ग चलता रहता है।
भगवान प्रत्यक्ष न हों तब भगवान को प्राप्त _____ का आश्रय करना चाहिए।
संत के आश्रय से भी जीव का _____ होता है।
भगवान स्वामिनारायण जिस संत द्वारा प्रगट हैं वह संत _____ हैं।
एक समय में भगवान केवल एक ही _____ द्वारा प्रगट रहते हैं।
वचनामृत ग.प्र.-41 अनुसार भगवान जैसे _____ में रहे हैं वैसे अन्य किसी में नहीं।
अक्षरब्रह्म _____ पात्र होने से भगवान उसमें विशेष रूप से प्रगट रहते हैं।
वचनामृत लोया-15 में _____ के प्रकाश का दृष्टांत दिया गया है।
रेत, मिट्टी, पानी और काँच में प्रकाश अलग-अलग झलकता है क्योंकि _____ का भेद है।
अक्षरब्रह्म _____ से पर हैं।

उत्तर

संत
साधु
कल्याण
अक्षरब्रह्म
संत
अक्षरब्रह्म
श्रेष्ठ
सूर्य
पात्र की सामर्थ्य
माया

प्रश्न (131-140)

भगवान का सम्यक् प्रगटपन केवल _____ द्वारा कहा जाता है।
आज भी लक्षणयुक्त _____ द्वारा भगवान अखंड प्रगट हैं।
भगवान स्वामिनारायण ने अक्षरब्रह्म के रूप में _____ स्वामी का महिमा बताया था।
गुणातीत गुरु परंपरा में गुणातीतानंद स्वामी के बाद प्रथम _____ महाराज आते हैं।
भगतजी महाराज के बाद _____ महाराज आते हैं।
शास्त्रीजी महाराज के बाद _____ महाराज आते हैं।
योगीजी महाराज के बाद _____ महाराज आते हैं।
वर्तमानकाल में प्रगट अक्षरब्रह्म के रूप में _____ महाराज विराजमान हैं।
तत्त्वपंचक में माया से परे और परब्रह्म के बाद दूसरे स्थान पर आने वाला तत्त्व _____ है।
अक्षरब्रह्म के लिए अक्षर, मूल अक्षर, अनादि अक्षर और _____ जैसे नाम प्रयुक्त होते हैं।

उत्तर

अक्षरब्रह्म
संत
गुणातीतानंद
भगतजी
शास्त्रीजी
योगीजी
प्रमुखस्वामी
महंतस्वामी
अक्षरब्रह्म
ब्रह्म

प्रश्न (141-150)

'अक्षरात् परतः परः' के अनुसार अक्षरब्रह्म से परे _____ हैं।
उपासक के लिए अक्षरब्रह्म _____ के समान है।
परब्रह्म भगवान स्वामिनारायण ने अक्षरब्रह्म का _____ निरूपण किया है।
मुक्ति और भगवान के साक्षात्कार के लिए _____ को समझना अनिवार्य है।
अक्षरब्रह्म को समझे बिना भगवान का _____ नहीं होता।
'ब्रह्मविद् आप्नोति परम्' के अनुसार ब्रह्म को जानने वाला _____ को प्राप्त करता है।
स्वामिनारायण दर्शन का मूल सिद्धांत _____ होना और पुरुषोत्तम की भक्ति करना है।
'ब्रह्म वेद ब्रह्मैव भवति' के अनुसार ब्रह्म को जानने वाला _____ बनता है।
ब्रह्म का संग करने से ब्रह्म का _____ जीव में आता है।
अक्षरब्रह्म जीव, ईश्वर, माया और _____ से भिन्न तत्त्व है।

उत्तर

परब्रह्म
सेतु
यथार्थ
अक्षरब्रह्म
निश्चय
परब्रह्म
अक्षररूप
ब्रह्मरूप
गुण
परब्रह्म

प्रश्न (151-160)

अक्षरब्रह्म एक और _____ है।
परब्रह्म पुरुषोत्तम नारायण अक्षरब्रह्म से _____ हैं।
अक्षरब्रह्म परब्रह्म का _____ नहीं है।
वचनामृत ग.प्र.-45 में परब्रह्म के तेज को _____ ब्रह्म कहा गया है।
अक्षरब्रह्म अनादिकाल से _____ से पर है।
अक्षरब्रह्म परब्रह्म के _____ हैं।
अक्षरब्रह्म अनंत कोटि ब्रह्मांडों के आधार, नियंता, द्रष्टा और _____ हैं।
अक्षरब्रह्म स्वयं स्वतंत्र नहीं बल्कि _____ के अधीन हैं।
अक्षरब्रह्म एक और अद्वितीय हैं, वे मेरे सर्वोत्तम _____ हैं।
भगवान स्वामिनारायण अक्षरब्रह्म को _____ स्वामी के रूप में साथ लाए थे।

उत्तर

अद्वितीय
न्यारे
तेज
सच्चिदानंद
माया
सेवक
शास्ता
परब्रह्म
सेवक
गुणातीतानंद

प्रश्न (161-170)

इस लोक में प्रकट अक्षरब्रह्म के रूप में _____ स्वामी का उल्लेख हुआ है।
'जहाँ सद्गुरु खेले वसंत' प्रसंग में श्रीजीमहाराज ने गुणातीतानंद स्वामी को _____ कहा था।
'जुगो जुग जीओ ऐसे जोगी' शब्द श्रीजीमहाराज ने _____ के लिए कहे थे।
श्रीजीमहाराज ने गुणातीतानंद स्वामी को अपने _____ के रूप में पहचान कराया था।
श्रीजीमहाराज ने कहा कि गुणातीतानंद स्वामी अखंड हमारी _____ धारण किए हुए हैं।
श्रीजीमहाराज ने कहा कि गुणातीतानंद स्वामी हमारे जैसी _____ प्राप्त करेंगे।
श्रीजीमहाराज ने कहा कि गुणातीतानंद स्वामी हमारा सर्वोपरि _____ प्रवर्तित करेंगे।
'श्रीहरिलीलाकल्पतरु' ग्रंथ _____ महाराज ने तैयार करवाया था।
पोषी पूर्णिमा, संवत 1866 में मूलजी शर्मा को _____ दी गई थी।
श्रीहरि ने मूलजी शर्मा को अपना मूर्तिमान _____ कहा था।

उत्तर

गुणातीतानंद
मूल अक्षर
गुणातीतानंद स्वामी
अक्षरब्रह्म
मूर्ति
महिमा
ज्ञान
रघुवीरजी
दीक्षा
अक्षरब्रह्मधाम

प्रश्न (171-180)

मूलजी शर्मा श्रीहरि का _____ धाम हैं।
मालजी सोनी से गोपालानंद स्वामी ने कहा कि गुणातीतानंद स्वामी ही _____ हैं।
नृसिंहानंद स्वामी ने कहा कि गुणातीतानंद स्वामी स्वयं _____ हैं।
श्रीविहारीलालजी महाराज ने गुणातीतानंद स्वामी को _____ मूर्ति कहा है।
'अक्षरमूर्ति गुणातीतानंद स्वामी' शब्द _____ ग्रंथ में आते हैं।
वंथली में देवजीभाई से स्वामी ने कहा, 'यह तुम्हारे घर में बैठा है, वही _____ है।'
स्वामी की बातों के अनुसार 'महाराज को पुरुषोत्तम जानना और इस साधु को _____ जानना।'
गुणातीतानंद स्वामी के अक्षरब्रह्म-स्वरूप के लिए संप्रदाय में _____ प्रमाण उपलब्ध हैं।
गुणातीतानंद स्वामी के नाम के आगे “मूल अक्षर” अथवा “_____” लिखा हुआ मिलता है।
गुणातीतानंद स्वामी के अग्निसंस्कार का स्थान “_____” के नाम से प्रसिद्ध है।

उत्तर

मूल अक्षर
अक्षर
अक्षरधाम
अक्षरमूर्ति
कीर्तनकौस्तुभमाला
अक्षर
अक्षर
ऐतिहासिक
अनादि मूल अक्षर
अक्षर देरी

प्रश्न (181-190)

अक्षरब्रह्म गुणातीतानंद स्वामी ने कहा, “मैं तो _____ हूँ।”
अक्षरब्रह्म पृथ्वी पर _____ गुरु-परंपरा स्वरूप प्रगट रहता है।
योगीजी महाराज ने कहा कि अक्षरब्रह्म पृथ्वी पर सदैव _____ रहता है।
अनादि गुणातीत में महाराज रहे हैं, अभी भी हैं और _____ भी रहेंगे।
यह ब्रह्मांड रहेगा तब तक अक्षरब्रह्म _____ गुरु-परंपरा स्वरूप प्रगट रहेगा।
गुणातीतानंद स्वामी के बाद प्रथम _____ महाराज प्रगट हुए।
योगीजी महाराज के बाद _____ महाराज स्वरूप अक्षरब्रह्म प्रगट रहे।
वर्तमान में प्रगट ब्रह्मस्वरूप _____ महाराज विराजमान हैं।
ब्राह्मीस्थिति, एकांतिक स्थिति और गुणातीत स्थिति के लक्षण प्रगट _____ के जीवन में सहज सिद्ध होते हैं।
आत्यंतिक कल्याण के लिए मुमुक्षु को प्रगट _____ के प्रति दृढ़ प्रीति रखनी चाहिए।

उत्तर

चिरंजीव
गुणातीत
विराजमान
भविष्य में
गुणातीत
भगतजी
प्रमुखस्वामी
महंतस्वामी
अक्षरब्रह्म
अक्षरब्रह्मस्वरूप गुरुहरि

प्रश्न (191-200)

यह शरीर मुक्ति का साधन है, केवल _____ का साधन नहीं है।
दुर्लभ और नश्वर ऐसा यह शरीर बार-बार _____ नहीं मिलता।
सभी दोषों को टालने, ब्रह्मस्थिति प्राप्त करने और भगवान की _____ करने के लिए यह शरीर मिला है।
यह सब _____ करने से अवश्य प्राप्त होता है।
मुमुक्षुओं को सदा _____ करना चाहिए।
सत्संगियों को कभी _____ नहीं करनी चाहिए।
धर्म के लिए भी _____ कभी नहीं करनी चाहिए।
मनुष्य, पशु, पक्षी आदि किसी भी जीव की _____ नहीं करनी चाहिए।
_____ परम धर्म है।
हिंसा _____ है।

उत्तर

भोग
मिलता
भक्ति
सत्संग
सत्संग
चोरी
चोरी
हिंसा
अहिंसा
अधर्म

प्रश्न (201-210)

मन, वचन या कर्म से हिंसा करने पर उसमें स्थित _____ भगवान दुःखी होते हैं।
भगवान सर्वकर्ता, दयालु और सबका _____ करने वाले हैं।
भगवान ही सदा मेरे सभी _____ दूर करने वाले हैं।
भगवान जो करते हैं वह सदा _____ के लिए होता है।
उनकी इच्छा ही मेरा _____ है।
वे ही मेरे _____ हैं।
बाह्य और आंतरिक सभी प्रकार की _____ का पालन करना चाहिए।
श्रीहरि को _____ प्रिय है।
शुद्धिवान मनुष्य पर श्रीहरि _____ होते हैं।
_____ किए बिना भोजन नहीं करना चाहिए।

उत्तर

स्वामिनारायण
रक्षण
संकट
अच्छे
प्रारब्ध
तारक
शुद्धि
शुद्धि
प्रसन्न
पूजा

प्रश्न (211-220)

यात्रा में भी _____ का त्याग नहीं करना चाहिए।
घर के सदस्यों को प्रतिदिन मिलकर _____ करनी चाहिए।
घरसभा में भजन, गोष्ठी तथा _____ का वाचन करना चाहिए।
सभी सत्संगियों को प्रतिदिन निकट स्थित _____ में दर्शन करने जाना चाहिए।
सुबह, शाम या अपने _____ समय में मंदिर दर्शन के लिए जाना चाहिए।
सत्संग की दृढ़ता के लिए प्रत्येक _____ सभा में जाना चाहिए।
सभा निकट स्थित मंदिर या _____ में भरनी चाहिए।
सत्संग की _____ के लिए नियमित सभा में जाना चाहिए।
पूजा किए बिना पानी आदि भी _____ नहीं चाहिए।
घरसभा में शास्त्रों का _____ करना चाहिए।

उत्तर

पूजा
घरसभा
शास्त्रों
मंदिर
अनुकूल
सप्ताह
मंडल
दृढ़ता
पीना
वाचन

प्रश्न (221-230)

हमारे इष्टदेव, गुरु और _____ एक ही हैं।
हमारी सदा _____ है।
भगवान सदा सर्वकर्ता, साकार और _____ हैं।
अक्षरब्रह्मस्वरूप _____ द्वारा भगवान सदा प्रगट रहते हैं।
अक्षरब्रह्म गुरु के प्रति दृढ़ _____ और आत्मबुद्धि रखनी चाहिए।
अक्षरब्रह्म गुरु की सेवा तथा _____ करना चाहिए।
अपने आत्मा को _____ रूप मानना चाहिए।
निंदा, लज्जा, भय या कठिनाइयों के कारण कभी _____ का त्याग नहीं करना चाहिए।
भगवान और भक्तों की सेवा अपने _____ के लिए करनी चाहिए।
सत्संग और भजन के बिना व्यर्थ _____ नहीं बिताना चाहिए।

उत्तर

सिद्धांत
एकता
सर्वोपरी
गुरु
प्रीति
ध्यान
ब्रह्म
सत्संग
मोक्ष
काल

प्रश्न (231-240)

सदैव _____ तथा प्रमाद का त्याग करना चाहिए।
भजन करते-करते _____ करनी चाहिए।
आज्ञा अनुसार क्रिया करने से क्रिया का _____ नहीं आता।
हमें अक्षर और _____ दोनों यहीं प्राप्त हुए हैं।
अक्षरब्रह्म गुरु के _____ आत्मसात करने चाहिए।
परब्रह्म की अनुभूति के लिए गुरु के _____ का मनन करना चाहिए।
ब्रह्म और परब्रह्म के _____ की बातें निरंतर करनी चाहिए।
मुमुक्षु को सत्संगियों के प्रति _____ भाव रखना चाहिए।
भगवान और गुरु की _____ का सदैव पालन करना चाहिए।
आज्ञा को सदैव आनंद, उत्साह और _____ के साथ पालन करना चाहिए।

उत्तर

आलस्य
क्रिया
मान
पुरुषोत्तम
गुण
प्रसंगों
महिमा
सुहृद
आज्ञा
महिमा

प्रश्न (241-250)

सब कुछ स्वामिनारायण भगवान की _____ से मेरे हित के लिए होता है।
स्वामिनारायण भगवान तथा गुरु को प्रतिदिन _____ करनी चाहिए।
मैं अक्षर हूँ, पुरुषोत्तम का _____ हूँ।
द्वेष से भरी कुत्सित _____ नहीं बोलनी चाहिए।
हित करने वाला _____ बोलना चाहिए।
किसी के साथ विवाद या _____ नहीं करना चाहिए।
सदैव _____ से व्यवहार करना चाहिए।
गृहस्थ सत्संगी को _____ की सेवा करनी चाहिए।
प्रतिदिन माता-पिता के _____ में नमस्कार करना चाहिए।
पुरुषों और स्त्रियों को _____ दृष्टि नहीं रखनी चाहिए।

उत्तर

इच्छा
प्रार्थना
दास
वाणी
सत्य
कलह
विवेक
माता-पिता
चरणों
कु

प्रश्न (251-260)

निकट संबंध न रखने वाली स्त्री का _____ नहीं करना चाहिए।
अश्लील _____ कभी नहीं देखना चाहिए।
कामवासना बढ़ाने वाली _____ या गीत नहीं सुनने चाहिए।
सत्संगी को _____ नहीं करना चाहिए।
दिया हुआ _____ निभाना चाहिए।
विदेश या अन्य स्थान पर जाएँ तब भी _____ करना चाहिए।
विद्यार्थी को अपना अध्ययन _____ चित्त से करना चाहिए।
कुमार तथा युवा अवस्था में विशेष _____ रखना चाहिए।
शक्ति का नाश करने वाले अनुचित _____ का त्याग करना चाहिए।
शक्ति का नाश करने वाले अनुचित स्पर्श और _____ का त्याग करना चाहिए।

उत्तर

स्पर्श
दृश्य
बातें
विश्वासघात
वचन
सत्संग
स्थिर
संयम
स्पर्श
दृश्य

प्रश्न (261-271)

अच्छा फल देने वाला और _____ करने वाला साहस करना चाहिए।
केवल अपने मन और लोगों का _____ करने वाला साहस नहीं करना चाहिए।
जो प्रयास अवश्य करना हो उसमें कभी _____ नहीं करनी चाहिए।
भगवान के प्रति _____ और प्रीति रखनी चाहिए।
प्रतिदिन _____ करनी चाहिए और सत्संग करना चाहिए।
इस संसार में _____ बलवान है।
जैसा संग होता है वैसा _____ बनता है।
अच्छे _____ का संग करना चाहिए।
_____ का पूर्ण त्याग करना चाहिए।
मुमुक्षु हरिभक्तों को सत्संग में रहे हुए _____ को भी पहचानना चाहिए।
कभी _____ का संग नहीं करना चाहिए।

उत्तर

उन्नति
रंजन
आलस्य
श्रद्धा
पूजा
संग
जीवन
मनुष्यों
कुसंग
कुसंग
कुसंग

પ્રશ્નો (1-10)

તત્ત્વજ્ઞાન એટલે _____ નું જ્ઞાન.
જેની ઉત્પત્તિ નથી, જેનો વિનાશ નથી એવાં _____ તત્ત્વોનું જ્ઞાન.
ભારતમાં તત્ત્વજ્ઞાન માત્ર બૌદ્ધિક ચર્ચા અને _____ નો વિષય નથી.
અનુભવ અને સાક્ષાત્કાર માટે સંસ્કૃતમાં _____ શબ્દ વપરાય છે.
તત્ત્વજ્ઞાનને આચરણમાં ઉતારી અનેક મુમુક્ષુઓ ભગવાનના _____ ના માર્ગે આગળ વધી શકે.
શુદ્ધ સંપ્રદાયની બાંધણી માટે _____ નો આધાર હોવો જરૂરી છે.
સ્પષ્ટ તત્ત્વજ્ઞાન વિના ભાવુકોનો સમૂહ સંપ્રદાય નહિ, પણ _____ કહેવાય.
ભારતીય વેદાંત પરંપરામાં _____, ઉપનિષદો અને બ્રહ્મસૂત્રનો આધાર લેવામાં આવે છે.
ત્રણ શાસ્ત્રો _____ તરીકે ઓળખાય છે.
ભગવાન સ્વામિનારાયણે _____ ગ્રંથમાં આગવું તત્ત્વજ્ઞાન આપ્યું છે.

જવાબો

તત્ત્વો
નિત્ય
વાદ-વિવાદ
દર્શન
સાક્ષાત્કાર
તત્ત્વજ્ઞાન
પંથ
શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા
પ્રસ્થાનત્રયી
વચનામૃત

પ્રશ્નો (11-20)

બ્રહ્મસ્વરૂપ _____ મહારાજે બી.એ.પી.એસ. સ્વામિનારાયણ સંસ્થાની સ્થાપના કરી.
'શ્રી સ્વામિનારાયણ ભાષ્યગ્રંથો' ના લેખક સાધુ _____ છે.
અક્ષરપુરુષોત્તમ ઉપાસના એટલે અક્ષરરૂપે થઈને _____ ની ઉપાસના કરવી.
અક્ષરરૂપ થવું એટલે _____ જેવી સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરવી.
અક્ષરપુરુષોત્તમ ઉપાસના સ્વામિનારાયણ ભગવાને આપેલા તત્ત્વજ્ઞાનનો _____ સિદ્ધાંત છે.
પરબ્રહ્મની _____ ભાવે ઉપાસના કરવી.
બ્રહ્મજ્ઞાન એ _____ ને પામ્યાનો નિર્વિઘ્ન માર્ગ છે.
ટૂંકમાં, અક્ષરરૂપ થઈ _____ ની ઉપાસના કરવી.
સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના તત્ત્વજ્ઞાનના મુખ્ય આધારભૂત ગ્રંથોમાં ભગવાન શ્રી સ્વામિનારાયણનાં _____ નો સમાવેશ થાય છે.
અક્ષરબ્રહ્મ શ્રી _____ સ્વામીની વાતો મુખ્ય ગ્રંથોમાં સામેલ છે.

જવાબો

શાસ્ત્રીજી
ભદ્રેશદાસ
પુરુષોત્તમ
અક્ષરબ્રહ્મ
પાયાનો
સ્વામી-સેવક
પરમપદ
પુરુષોત્તમ
વચનામૃત
ગુણાતીતાનંદ

પ્રશ્નો (21-30)

અક્ષરબ્રહ્મ ગુણાતીતાનંદ સ્વામીએ પોતાના _____ દ્વારા સિદ્ધાંત સમજાવ્યો છે.
ગુણાતીતાનંદ સ્વામીએ ભગવાન સ્વામિનારાયણના સિદ્ધાંતને વધુ _____ શબ્દોમાં સમજાવ્યો છે.
તત્ત્વમીમાંસા એટલે તત્ત્વજ્ઞાનમાં સ્વીકારાયેલ _____ નું નિરૂપણ.
શ્રી સ્વામિનારાયણ દર્શનમાં _____ ભિન્ન તત્ત્વોને સ્વીકારવામાં આવ્યાં છે.
પાંચેય તત્ત્વો અનાદિ અને અનંત અર્થાત્ _____ છે.
પાંચેય તત્ત્વો સત્ય અને વાસ્તવિક છે, પરંતુ આભાસી કે _____ નથી.
પુરુષોત્તમ ભગવાન, અક્ષરબ્રહ્મ, માયા, ઈશ્વર અને જીવ આ પાંચ _____ અનાદિ છે.
જીવ એ _____ તત્ત્વ છે.
જીવ સતત જન્મ અને મરણની પ્રક્રિયા દ્વારા એક શરીરમાંથી બીજા શરીરમાં _____ કરે છે.
જીવો સંખ્યાની દૃષ્ટિએ _____ છે.

જવાબો

વાતો
સરળ
તત્ત્વો
પાંચ
નિત્ય
કાલ્પનિક
ભેદ
ચૈતન્ય
ગતિ
અનંત

પ્રશ્નો (31-40)

જીવ સાથે સંબંધિત બે મહત્ત્વના સિદ્ધાંતો છે – કર્મસિદ્ધાંત અને _____.
જીવ જે શુભ કે અશુભ કર્મ કરે છે તેને _____ કર્મો કહે છે.
જીવનાં પાપ-પુણ્યરૂપ સંસ્કારોના સંચયને _____ કર્મો કહે છે.
અનંત જન્મોનાં કર્મોનો _____ જીવ સાથે જોડાયેલો રહે છે.
કર્મ-ફળપ્રદાતા _____ જીવનું પ્રારબ્ધ ઘડે છે.
જીવના નસીબને _____ કર્મ કહે છે.
જીવની વારંવાર જન્મ ધારણ કરવાની ક્રિયાને _____ કહે છે.
માયાના બંધનમાંથી ન છૂટે ત્યાં સુધી જીવ _____ લાખ જાતની યોનિમાં ભટકે છે.
જીવ કર્મોનાં _____ રૂપી ફળ ભોગવવા માટે યોનિઓમાં ભટકે છે.
જીવ જ્યારે _____ થઈને અક્ષરધામને પામે છે ત્યારે કર્મબંધનમાંથી મુક્ત થાય છે.

જવાબો

પુનર્જન્મવાદ
ક્રિયમાણ
સંચિત
સંચય
પરબ્રહ્મ
પ્રારબ્ધ
પુનર્જન્મવાદ
ચોરાશી
સુખ-દુઃખ
બ્રહ્મરૂપ

પ્રશ્નો (41-50)

આત્યંતિક મુક્તિરૂપ _____ ને પામ્યા પછી કર્મબંધન લાગુ પડતું નથી.
મુક્ત થયેલો જીવ પ્રારબ્ધ, ક્રિયમાણ અને _____ કર્મોથી મુક્ત થઈ જાય છે.
મુક્ત થયેલા જીવને ફરી _____ લેવો પડતો નથી.
પરબ્રહ્મ એ પાંચેય તત્ત્વોમાં _____ તત્ત્વ છે.
પરબ્રહ્મને પરમેશ્વર, પુરુષોત્તમ, પરમાત્મા અને _____ શબ્દોથી ઓળખવામાં આવે છે.
પરબ્રહ્મ અર્થાત્ ભગવાન _____ છે.
ભગવાનના દિવ્ય ગુણોને આત્મસાત્ કરવાને ભગવાનનું _____ પામવું કહેવાય છે.
ભગવાનનું સાધમ્યપણું પામ્યા પછી પણ _____ ભગવાન સાથે સ્વામી-સેવકપણું રહે છે.
ભગવાનના અવતારો અનેક છે, પરંતુ પરબ્રહ્મ ભગવાન _____ જ છે.
અનંત કોટિ બ્રહ્માંડની ઉત્પત્તિ, સ્થિતિ અને _____ ના કર્તા પરબ્રહ્મ છે.

જવાબો

અક્ષરધામ
સંચિત
જન્મ
સર્વોચ્ચ
ભગવાન
એક
સાધમ્યપણું
અક્ષરબ્રહ્મ
એક
પ્રલય

પ્રશ્નો (51-60)

ભગવાન સૌના પ્રેરક, શક્તિદાતા, કર્મફળપ્રદાતા અને _____ છે.
પરબ્રહ્મને _____ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ સર્વના કર્તા છે.
પરમેશ્વર દેશ, કાળ, કર્મ અને _____ ના પ્રેરક છે.
પરબ્રહ્મ-ભગવાન સદા દિવ્ય _____ છે.
ભગવાનનો આકાર _____ ના આકાર જેવો છે.
ભગવાનના અવયવો _____ છે, પંચભૂતના બનેલા નથી.
ભગવાનમાં _____ નો લેશ પણ નથી.
ભગવાનની મૂર્તિ અતિ _____ છે.
ભગવાનની મૂર્તિ _____ છે તોપણ અતિ તેજને કારણે શ્વેત જણાય છે.
ભગવાનની મૂર્તિ _____ છે અને બે ચરણ ધરાવે છે.

જવાબો

નિયામક
સર્વકર્તાહર્તા
માયા
સાકાર
મનુષ્ય
દિવ્ય
માયા
પ્રકાશમય
ઘનશ્યામ
દ્વિભુજ

પ્રશ્નો (61-70)

ભગવાનની મૂર્તિ અતિ _____ છે.
ભગવાનની આકૃતિ _____ જેવી છે.
ભગવાનની મૂર્તિ _____ છે.
પરબ્રહ્મ સર્વકર્તા અને _____ હોવાથી સર્વોપરી છે.
પરબ્રહ્મ પાંચ તત્ત્વોમાં સર્વથી _____ છે.
ભગવાન સ્વામિનારાયણ સર્વ અવતારના _____ છે.
વચનામૃત ગઢડા અંત્ય ૩૮ મુજબ ભગવાન સર્વ કારણના પણ _____ છે.
ભગવાન સ્વામિનારાયણ જીવોને _____ કરીને આત્યંતિક મુક્તિ આપે છે.
ભગવાન સ્વામિનારાયણના પ્રાકટ્યનો મુખ્ય હેતુ જીવોનાં _____ માટે છે.
ભગવાન સ્વામિનારાયણે યોગીઓને પણ દુર્લભ એવી _____ કરાવી હતી.

જવાબો

સૌમ્ય
મનુષ્ય
કિશોર
સર્વનિયંતા
પર
અવતારી
કારણ
બ્રહ્મરૂપ
આત્યંતિક કલ્યાણ
સમાધિ

પ્રશ્નો (71-80)

ભગવાન સ્વામિનારાયણે માત્ર ૨૮ વર્ષમાં લાખો _____ ને નિયમબદ્ધ કર્યા હતા.
ભગવાન સ્વામિનારાયણના દિવ્ય આકર્ષણથી એક જ રાતમાં _____ પરમહંસો થયા હતા.
મહારાજે પરમહંસોને _____ કઠિન પ્રકરણોમાંથી પસાર કર્યા હતા.
સમર્થ પરમહંસોની કુલ સંખ્યા લગભગ _____ હતી.
સ્વરૂપાનંદ સ્વામીએ _____ ના કુંડ ખાલી કરાવ્યા હતા.
વ્યાપકાનંદ સ્વામીએ મરેલી _____ ને જીવતી કરી હતી.
ગોપાળાનંદ સ્વામીએ _____ અટકાવ્યું હતું.
ભાદરામાં વશરામ સુથારના સંકલ્પથી અનંત કીડીઓ _____ દેહ ધરીને ગઈ હતી.
ભગવાન સ્વામિનારાયણે પોતાની હયાતીમાં જ પોતાના નામનું _____ કરાવ્યું હતું.
ભગવાન સ્વામિનારાયણે વરતાલમાં શિખરબદ્ધ મંદિર કરી દક્ષિણ શિખરમાં પોતાની મૂર્તિ _____ નામે પધરાવી.

જવાબો

સત્સંગીઓ
૫૦૦
૧૦૮
૩૦૦૦
નરક
ઘોડી
ચંદ્રગ્રહણ
ચતુર્ભુજ
ભજન
હરિકૃષ્ણ મહારાજ

પ્રશ્નો (81-90)

પોતાની હયાતીમાં જ પોતાની મૂર્તિ પધરાવવાનું ભગવાન સ્વામિનારાયણનું કાર્ય _____ હતું.
ભગવાન સ્વામિનારાયણે પોતાના સહજ સંપર્ક, સંબંધ અને ઉપદેશથી સેંકડોને _____ કર્યા હતા.
શ્રીહરિના સાંનિધ્યમાં અનેક ભક્તો _____ સ્થિતિને પામ્યા હતા.
લાડુબા, જીવુબા, ઝમકુબા અને રાજબાઈ _____ નિષ્ઠ સ્ત્રીભક્તો હતાં.
ગઢડાના _____ રાજ્યમાં રહીને પણ નિર્લેપ ભક્ત હતા.
ધર્મપુરનાં _____ નિર્વાસનિક સ્થિતિને પામ્યાં હતાં.
અગતરાઈના _____ ખેતી કરતાં કરતાં શ્રીહરિની મૂર્તિને અખંડ દેખતા હતા.
માંગરોળના _____ સાકર અને મીઠાને સમાન ભાવે જમતા હતા.
જોબનપગી જેવા અનેક _____ એકાંતિક સ્થિતિને પામ્યા હતા.
જેતલપુરની _____ પણ શ્રીહરિના યોગમાં આવીને કલ્યાણને પામી.

જવાબો

અભૂતપૂર્વ
બ્રહ્મરૂપ
જીવન્મુક્ત
બ્રહ્મચર્ય
દાદાખાચર
કુશળકુંવરબા
પર્વતભાઈ
ગોરધનભાઈ
લૂંટારાઓ
ગણિકા

પ્રશ્નો (91-100)

છાણીના હરિજન _____ ભગતની આધ્યાત્મિક સ્થિતિ અસાધારણ હતી.
લીમલીના _____ ભક્તની આધ્યાત્મિક સ્થિતિ પણ સામાન્ય ન હતી.
શ્રીહરિએ કહ્યું કે પૂર્વેના અવતારોએ અસુરોનો _____ કર્યો હતો.
સંતોએ કહ્યું કે શ્રીહરિએ અસુરો નહીં પરંતુ _____ નો નાશ કર્યો છે.
કામ, ક્રોધ અને લોભને ભક્તચિંતામણિમાં _____ કહેવાયા છે.
જે કામ-ક્રોધાદિક દોષોને નષ્ટ કરે તે _____ ના અવતારી કહેવાય.
શ્રીહરિએ આશ્રિતોને ધ્યેય અને _____ તરીકે હરિકૃષ્ણ મહારાજની ઉપાસના કરવાનો આદેશ આપ્યો.
ભગવાન સ્વામિનારાયણે પોતાના ભક્તોને અંતકાળે _____ આવવાનો કોલ આપ્યો છે.
ભગવાન સ્વામિનારાયણે પોતાના ભક્તોના _____ કલ્યાણનો કોલ આપ્યો છે.
જો અમારું વચન માનશો તો અમે જે _____ માંથી આવ્યા છીએ ત્યાં તેડી જાશું.

જવાબો

તેજા
સગરામ
સંહાર
આસુરીભાવ
ચાંડાળ
અવતાર
ઉપાસ્ય
તેડવા
આત્યંતિક
ધામ

પ્રશ્નો (101-110)
1. વચનામૃત _____ મુજબ ભગવાને કલ્યાણનો કોલ આપ્યો છે.
2. ભક્તચિંતામણિમાં શ્રીહરિએ પોતાના જનને _____ તેડવા આવવાનું વચન આપ્યું છે.
3. શ્રીહરિના સમયથી આજ સુધી એવા _____ પ્રસંગો નોંધાયા છે.
4. ભગવાન સ્વામિનારાયણ અક્ષરબ્રહ્મ ગુણાતીત _____ ની પરંપરા દ્વારા પ્રગટ રહે છે.
5. શ્રીહરિના સ્વધામગમન પછી પણ તેઓ ગુણાતીત _____ દ્વારા પ્રગટ રહ્યા છે.
6. આત્યંતિક મુક્તિનો _____ માર્ગ ચાલુ રહ્યો છે.
7. ગુણાતીત સત્પુરુષ શ્રીહરિના _____ સ્વરૂપ સમા છે.
8. શ્રીહરિના સમકાલીન સંતોને મળતું _____ સુખ આજે પણ પ્રાપ્ત થાય છે.
9. ભગવાન સ્વામિનારાયણના જીવન અને કાર્યનો _____ વિચાર કરીએ તો સર્વોપરીપણું દૃઢ થાય છે.
10. ભગવાન સ્વામિનારાયણ _____ પ્રગટ છે.
જવાબો
1. જેતલપુર-૫
2. અંતકાળે
3. સેંકડો
4. સત્પુરુષો
5. સંત
6. ધોરી
7. પ્રત્યક્ષ
8. દિવ્ય
9. સૂક્ષ્મતાથી
10. સદા
પ્રશ્નો (111-120)
1. પ્રગટ ભગવાનની _____ સમજવી ખૂબ જ જરૂરી છે.
2. પ્રગટ ભગવાનના યોગથી _____ કલ્યાણ પામી શકાય છે.
3. 'મુદ્દો હાથ આવ્યો અને કોઈ કાળે તે _____ ના માર્ગ થકી પડે નહિ.'
4. અનંત જીવોના _____ માટે પૃથ્વી પર ભગવાનના પ્રગટપણાની અનિવાર્યતા છે.
5. ભગવાન સ્વામિનારાયણે વિક્રમ સંવત _____ માં દેહત્યાગ કર્યો હતો.
6. ભગવાન ગુણાતીત _____ દ્વારા આ પૃથ્વી પર પ્રગટ રહે છે.
7. જ્ઞાન, ભક્તિ અને વૈરાગ્યથી યુક્ત ભક્તના _____ માં ભગવાન નિવાસ કરે છે.
8. સમર્થ ભગવાનના ભક્ત સંત અનંત _____ નો ઉદ્ધાર કરે છે.
9. સમર્થ ભગવાનના ભક્ત સંત અને ભગવાનમાં કોઈ _____ નથી.
10. એવા સંતનું દર્શન થાય ત્યારે સાક્ષાત્ _____ નું દર્શન થયું એમ માનવું.
જવાબો
1. આવશ્યકતા
2. આત્યંતિક
3. કલ્યાણ
4. મોક્ષ
5. ૧૮૮૬
6. સત્પુરુષ
7. હૃદય
8. જીવ
9. ભેદ
10. ભગવાન
પ્રશ્નો (121-130)
1. ભગવાન પૃથ્વી પરથી અંતર્ધાન થયા પછી _____ દ્વારા કલ્યાણનો માર્ગ ચાલુ રહે છે.
2. ભગવાન પ્રત્યક્ષ ન હોય ત્યારે ભગવાનને મળેલા _____ નો આશ્રય કરવો.
3. સંતના આશ્રયથી પણ જીવનું _____ થાય છે.
4. ભગવાન સ્વામિનારાયણ જે સંત દ્વારા પ્રગટ છે તે સંત એટલે _____ .
5. એક સમયે ભગવાન એક જ _____ દ્વારા પ્રગટ રહે છે.
6. વચ. ગ.પ્ર.-૪૧ મુજબ ભગવાન જેવા _____ માં રહ્યા છે તેવા અન્ય કોઈમાં રહ્યા નથી.
7. અક્ષરબ્રહ્મ _____ પાત્ર હોવાથી ભગવાન તેમાં વિશેષ પ્રગટ રહે છે.
8. વચ. લોયા-૧૫માં _____ ના પ્રકાશનું દૃષ્ટાંત આપવામાં આવ્યું છે.
9. રેતી, માટી, પાણી અને કાચમાં પ્રકાશ અલગ રીતે ઝિલાય છે કારણ કે _____ નો ભેદ છે.
10. અક્ષરબ્રહ્મ _____ થી પર છે.
જવાબો
1. સંત
2. સાધુ
3. કલ્યાણ
4. અક્ષરબ્રહ્મ
5. સંત
6. અક્ષરબ્રહ્મ
7. શ્રેષ્ઠ
8. સૂર્ય
9. પાત્રની સામર્થ્ય
10. માયા
પ્રશ્નો (131-140)
1. ભગવાનનું સમ્યક્ પ્રગટપણું _____ દ્વારા જ કહેવાય.
2. આજે પણ લક્ષણયુક્ત _____ દ્વારા ભગવાન અખંડ પ્રગટ છે.
3. ભગવાન સ્વામિનારાયણે અક્ષરબ્રહ્મ તરીકે _____ સ્વામીનો મહિમા સમજાવ્યો હતો.
4. ગુણાતીત ગુરુપરંપરામાં ગુણાતીતાનંદ સ્વામી પછી પ્રથમ _____ મહારાજ આવે છે.
5. ભગતજી મહારાજ પછી _____ મહારાજ આવે છે.
6. શાસ્ત્રીજી મહારાજ પછી _____ મહારાજ આવે છે.
7. યોગીજી મહારાજ પછી _____ મહારાજ આવે છે.
8. વર્તમાનકાળે પ્રગટ અક્ષરબ્રહ્મ તરીકે _____ મહારાજ બિરાજે છે.
9. તત્ત્વપંચકમાં માયાથી પર અને પરબ્રહ્મ પછી દ્વિતીય ક્રમે આવતું તત્ત્વ _____ છે.
10. અક્ષરબ્રહ્મ માટે અક્ષર, મૂળ અક્ષર, અનાદિ અક્ષર અને _____ જેવા નામો વપરાય છે.
જવાબો
1. અક્ષરબ્રહ્મ
2. સંત
3. ગુણાતીતાનંદ
4. ભગતજી
5. શાસ્ત્રીજી
6. યોગીજી
7. પ્રમુખસ્વામી
8. મહંતસ્વામી
9. અક્ષરબ્રહ્મ
10. બ્રહ્મ
પ્રશ્નો (141-150)
1. 'અક્ષરાત્ પરતઃ પરઃ' મુજબ અક્ષરબ્રહ્મથી પર _____ છે.
2. ઉપાસક માટે અક્ષરબ્રહ્મ _____ સમાન છે.
3. પરબ્રહ્મ ભગવાન સ્વામિનારાયણે અક્ષરબ્રહ્મનું _____ નિરૂપણ કર્યું છે.
4. મુક્તિ અને ભગવાનના સાક્ષાત્કાર માટે _____ ને સમજવું અનિવાર્ય છે.
5. અક્ષરબ્રહ્મને સમજ્યા વિના ભગવાનનો _____ થતો નથી.
6. 'બ્રહ્મવિદ્ આપ્નોતિ પરમ્' મુજબ બ્રહ્મને જાણનાર _____ ને પામે છે.
7. સ્વામિનારાયણ દર્શનનો પાયાનો સિદ્ધાંત _____ થવું અને પુરુષોત્તમની ભક્તિ કરવી છે.
8. 'બ્રહ્મ વેદ બ્રહ્મૈવ ભવતિ' મુજબ બ્રહ્મને જાણનાર _____ થાય છે.
9. બ્રહ્મનો સંગ કરવાથી બ્રહ્મનો _____ જીવમાં આવે છે.
10. અક્ષરબ્રહ્મ એ જીવ, ઈશ્વર, માયા અને _____ થી ભિન્ન તત્ત્વ છે.
જવાબો

પરબ્રહ્મ
સેતુ
યથાર્થ
અક્ષરબ્રહ્મ
નિશ્ચય
પરબ્રહ્મ
અક્ષરરૂપ
બ્રહ્મરૂપ
ગુણ
પરબ્રહ્મ

પ્રશ્નો (161-170)

આ લોકમાં પધારેલા અક્ષરબ્રહ્મ તરીકે _____ સ્વામીનો ઉલ્લેખ થયો છે.
'જહાં સદ્ગુરુ ખેલે વસંત' પ્રસંગમાં શ્રીજીમહારાજે ગુણાતીતાનંદ સ્વામીને _____ કહ્યું હતું.
'જુગો જુગ જીવો એવા જોગી' શબ્દો શ્રીજીમહારાજે _____ માટે કહ્યા હતા.
શ્રીજીમહારાજે ગુણાતીતાનંદ સ્વામીને પોતાના _____ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા.
શ્રીજીમહારાજે કહ્યું કે ગુણાતીતાનંદ સ્વામી અખંડ અમારી _____ ધારી રહ્યા છે.
શ્રીજીમહારાજે કહ્યું કે ગુણાતીતાનંદ સ્વામી અમારા જેવી _____ થશે.
શ્રીજીમહારાજે કહ્યું કે ગુણાતીતાનંદ સ્વામી અમારું સર્વોપરી _____ પ્રવર્તાવશે.
'શ્રીહરિલીલાકલ્પતરુ' ગ્રંથ _____ મહારાજે તૈયાર કરાવ્યો હતો.
પોષી પૂર્ણિમા, સંવત ૧૮૬૬માં મૂળજી શર્માને _____ આપવામાં આવી હતી.
શ્રીહરિએ મૂળજી શર્માને પોતાનું મૂર્તિમાન _____ કહ્યું હતું.

જવાબો

ગુણાતીતાનંદ
મૂળ અક્ષર
ગુણાતીતાનંદ સ્વામી
અક્ષરબ્રહ્મ
મૂર્તિ
મોટપ
જ્ઞાન
રઘુવીરજી
દીક્ષા
અક્ષરબ્રહ્મધામ

પ્રશ્નો (171-180)

ગુણાતીતાનંદ સ્વામીના અક્ષરબ્રહ્મ-પણાના પ્રવર્તનનું અભિયાન _____ મહારાજે આદર્યું હતું.
ગુણાતીતાનંદ સ્વામી અક્ષરબ્રહ્મ છે તે વાત માટે સંપ્રદાયમાં _____ પુરાવાઓ ઉપલબ્ધ છે.
સંપ્રદાયનાં અનેક મંદિરો અને પ્રાસાદિક સ્થાનોમાં ગુણાતીતાનંદ સ્વામીના નામની આગળ “મૂળ અક્ષર” અથવા “_____” લખેલું જોવા મળે છે.
જેતપુરના જૂના મંદિરમાં ગુણાતીતાનંદ સ્વામીની મૂર્તિ નીચે “_____ ગુણાતીતાનંદ સ્વામી” લખેલું છે.
જેતપુરના જૂના મંદિરમાં શ્રીહરિની મૂર્તિ નીચે “_____ સહજાનંદ સ્વામી” લખેલું છે.
ગુણાતીતાનંદ સ્વામી પોતાના અંતિમ સમયે _____ ના જૂના મંદિરમાં થાંભલાને ઓઠીંગણ દઈને બેઠા હતા.
તે થાંભલામાં “_____ સદ્ગુરુ ગુણાતીતાનંદ સ્વામી” એવું લખાણ છે.
ગુણાતીતાનંદ સ્વામીના અગ્નિસંસ્કારના સ્થળે ગોંડલના રાજમાતા _____ બાએ દેરી ચણાવી હતી.
ગુણાતીતાનંદ સ્વામીના અગ્નિસંસ્કારનું સ્થાન સંપ્રદાયમાં “_____” તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
સદ્ગુરુ ગોપાળાનંદ સ્વામી, નિત્યાનંદ સ્વામી અને મુક્તાનંદ સ્વામીના અગ્નિસંસ્કાર સ્થાનો “અક્ષર દેરી” તરીકે _____ છે.

જવાબો

શાસ્ત્રીજી
ઐતિહાસિક
અનાદિ મૂળ અક્ષર
મૂળ અક્ષરમૂર્તિ
પૂર્ણ પુરુષોત્તમ
ગોંડલ
અક્ષરમૂર્તિ
મોંઘી
અક્ષર દેરી
પ્રસિદ્ધ નથી

પ્રશ્નો (181-190)

અક્ષરબ્રહ્મ ગુણાતીતાનંદ સ્વામીએ કહ્યું છે, “હું તો _____ છું.”
અક્ષરબ્રહ્મ પૃથ્વી પર _____ ગુરુપરંપરા સ્વરૂપે પ્રગટ રહે છે.
યોગીજી મહારાજે કહ્યું કે અક્ષરબ્રહ્મ પૃથ્વી ઉપર હંમેશાં _____ રહે છે.
અનાદિ ગુણાતીતમાં મહારાજ રહેલા છે, અત્યારે પણ છે અને _____ પણ રહેશે.
આ બ્રહ્માંડ રહેશે ત્યાં સુધી અક્ષરબ્રહ્મ _____ ગુરુપરંપરા સ્વરૂપે પ્રગટ રહેશે.
ગુણાતીતાનંદ સ્વામી બાદ ક્રમશઃ પ્રથમ _____ મહારાજ પ્રગટ થયા.
યોગીજી મહારાજ પછી _____ મહારાજ સ્વરૂપે અક્ષરબ્રહ્મ પ્રગટ બિરાજ્યા.
આજે પ્રગટ બ્રહ્મસ્વરૂપ _____ મહારાજ સ્વરૂપે અક્ષરબ્રહ્મ બિરાજે છે.
બ્રાહ્મીસ્થિતિ, એકાંતિક સ્થિતિ અને ગુણાતીત સ્થિતિના લક્ષણો પ્રગટ _____ ના જીવનમાં સહજ સિદ્ધ હોય છે.
આત્યંતિક કલ્યાણ માટે મુમુક્ષુએ પરબ્રહ્મ પુરુષોત્તમ ભગવાન સ્વામિનારાયણ તથા તેમના અખંડધારક પ્રગટ _____ ને વિષે નિર્દોષબુદ્ધિ રાખવી.

જવાબો

ચિરંજીવ
ગુણાતીત
વિરાજમાન
ભવિષ્યમાં
ગુણાતીત
ભગતજી
પ્રમુખસ્વામી
મહંતસ્વામી
ગુરુરૂપે બિરાજતા અક્ષરબ્રહ્મ
અક્ષરબ્રહ્મસ્વરૂપ ગુરુહરિ

પ્રશ્નો (191-200)

આ દેહ મુક્તિનું સાધન છે, કેવળ _____ નું સાધન નથી.
દુર્લભ અને નાશવંત એવો આ દેહ વારંવાર _____ નથી.
સર્વ દોષોને ટાળવા, બ્રહ્મસ્થિતિને પામવા અને ભગવાનની _____ કરવા આ દેહ મળ્યો છે.
આ બધું _____ કરવાથી અવશ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.
મુમુક્ષુઓએ સદાય _____ કરવો.
સત્સંગીઓએ _____ ક્યારેય ન કરવી.
ધર્મને અર્થે પણ _____ ક્યારેય ન કરવી.
ક્યારેય મનુષ્ય, પશુ, પક્ષી તથા જીવજંતુઓની _____ ન કરવી.
_____ પરમ ધર્મ છે.
હિંસા _____ છે.

જવાબો

ભોગ
મળતો
ભક્તિ
સત્સંગ
સત્સંગ
ચોરી
ચોરી
હિંસા
અહિંસા
અધર્મ

પ્રશ્નો (201-210)

મને કરીને, વચને કરીને કે કર્મે કરીને હિંસા કરવાથી તેમાં રહેલા _____ ભગવાન દુઃખાય છે.
ભગવાન સર્વકર્તા, દયાળુ અને સર્વનું _____ કરનારા છે.
ભગવાન જ સદા મારાં સર્વે _____ ના ટાળનારા છે.
ભગવાન જે કરે તે સદાય _____ માટે હોય.
તેમની ઈચ્છા એ જ મારું _____ છે.
તેઓ જ મારા _____ છે.
બાહ્ય અને આંતરિક એમ સર્વ પ્રકારની _____ નું પાલન કરવું.
શ્રીહરિને _____ પ્રિય છે.
શુદ્ધિવાળા મનુષ્યની ઉપર શ્રીહરિ _____ થાય છે.
_____ કર્યા વિના જમવું નહીં.

જવાબો

સ્વામિનારાયણ
રક્ષણ
સંકટો
સારા
પ્રારબ્ધ
તારક
શુદ્ધિ
શુદ્ધિ
પ્રસન્ન
પૂજા

પ્રશ્નો (211-220)

પ્રવાસે ગયા હોઈએ તો પણ _____ નો ત્યાગ ન કરવો.
ઘરના સભ્યોએ ભેગા થઈ રોજ _____ કરવી.
ઘરસભામાં ભજન, ગોષ્ઠિ તથા _____ નું વાંચન કરવું.
સર્વે સત્સંગીઓએ પ્રતિદિન ભક્તિએ કરીને સમીપે આવેલ _____ દર્શને જવું.
સવારે, સાંજે અથવા પોતાના _____ સમયે મંદિરે દર્શને જવું.
સત્સંગની દૃઢતા માટે દર _____ સભા ભરવા જવું.
સભા સમીપ આવેલ મંદિર કે _____ માં ભરવા જવું.
સત્સંગની _____ માટે નિયમિત સભામાં જવું.
પૂજા કર્યા વિના પાણી વગેરે પણ _____ નહીં.
ઘરસભા દ્વારા ભજન, ગોષ્ઠિ અને શાસ્ત્રોનું _____ કરવું.

જવાબો

પૂજા
ઘરસભા
શાસ્ત્રો
મંદિરે
અનુકૂળ
અઠવાડિયે
મંડળ
દૃઢતા
પીવું
વાંચન

પ્રશ્નો (251-260)

સમીપ સંબંધ વિનાની સ્ત્રીનો _____ ન કરવો.
અશ્લીલ _____ ક્યારેય ન જોવાં.
કામવાસના વધે તેવી _____ કે ગીતો ન સાંભળવાં.
સત્સંગીએ _____ ન કરવો.
આપેલું _____ પાળવું.
દેશાંતરમાં જઈએ તો પણ _____ કરવો.
વિદ્યાર્થીએ પોતાનો અભ્યાસ _____ ચિત્તે કરવો.
કુમાર તથા યુવાન અવસ્થામાં વિશેષ _____ પાળવો.
શક્તિનો નાશ કરે એવા અયોગ્ય _____ નો ત્યાગ કરવો.
શક્તિનો નાશ કરે એવા અયોગ્ય સ્પર્શ અને _____ નો ત્યાગ કરવો.

જવાબો

સ્પર્શ
દૃશ્યો
વાતો
વિશ્વાસઘાત
વચન
સત્સંગ
સ્થિર
સંયમ
સ્પર્શ
દૃશ્ય

પ્રશ્નો (261-271)

સારા ફળ આપે તેવું અને _____ કરે તેવું સાહસ કરવું.
કેવળ પોતાના મનનું અને લોકોનું _____ કરે તેવું સાહસ ન કરવું.
પોતાને અવશ્ય કરવાના ઉદ્યમને વિષે ક્યારેય _____ ન કરવી.
ભગવાનને વિષે _____ અને પ્રીતિ કરવી.
પ્રતિદિન _____ કરવી અને સત્સંગ કરવો.
આ લોકમાં _____ બળવાન છે.
જેવો સંગ હોય તેવું _____ બને.
સારા _____ નો સંગ કરવો.
_____ નો સર્વથા ત્યાગ કરવો.
મુમુક્ષુ હરિભક્તોએ સત્સંગમાં રહેલ _____ ને પણ જાણવો.
ક્યારેય _____ નો સંગ ન કરવો.

જવાબો

ઉન્નતિ
રંજન
આળસ
શ્રદ્ધા
પૂજા
સંગ
જીવન
મનુષ્યો
કુસંગ
કુસંગ
કુસંગ

ચાતુર્માસ નિયમ ૨૦૨૫

Daily Chaturmas Audio

સ્તુતિગાન મુખપાઠ

1. ભારતમાં તત્ત્વજ્ઞાન માત્ર કયો વિષય નથી?

2. અનુભવ અને સાક્ષાત્કાર માટે સંસ્કૃતમાં “_____” શબ્દ વપરાય છે.

3. બ્રહ્મજ્ઞાન પરમપદને પામ્યાનો નિર્વિઘ્ન માર્ગ છે.

4. ઈશ્વરો સૃષ્ટિની રચના તથા સંચાલનના કાર્યમાં પ્રવૃત્ત છે.

5. સાધમ્યપણું પામ્યા પછી પણ સ્વામી-સેવકભાવ રહે છે.

6. પરબ્રહ્મ _____ છે.

7. નીચેનામાંથી કઈ ભુજા ભગવાનની મૂર્તિને નથી?

8. નીચેનામાંથી કઈ ઘટના સંતો-ભક્તોના ઐશ્વર્યદર્શનનું ઉદાહરણ નથી?

9. દાદાખાચર કયા સ્થળના રાજવી ભક્ત હતા?

10. વંથળીમાં દેવજીભાઈએ 'અક્ષર કેવું હશે?' એવો પ્રશ્ન કોને પૂછ્યો?

11. દેવજીભાઈને સ્વામીએ કહ્યું કે 'આ તારા ઘરમાં બેઠું છે, એ જ અક્ષર છે.'

12. વચ. વરતાલ-૧૦ મુજબ ભગવાન પ્રત્યક્ષ ન હોય ત્યારે કોનો આશ્રય કરવો?

13. સંત દ્વારા ભગવાન _____ રહે છે.

14. પરબ્રહ્મ શક્તિદાતા અને નિયામક છે.

15. સર્વે પરમેશ્વરને આધારે છે.

16. અક્ષરરૂપ થવું એટલે _____ જેવી સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરવી.

17. સ્પષ્ટ તત્ત્વજ્ઞાન વિના ભાવુકોનો સમૂહ “_____” કહેવાય.

18. “શ્રી સ્વામિનારાયણ ભાષ્યગ્રંથો”ના લેખક _____ છે.

19. અક્ષરપુરુષોત્તમ ઉપાસના એટલે અક્ષર અને પુરુષોત્તમ બંનેની ઉપાસના કરવી.

20. જીવને વારંવાર જન્મ ધારણ કરવાની ક્રિયાને શું કહે છે?

21. માયાને મૂળ માયા, મૂળ પ્રકૃતિ, મહા માયા વગેરે નામોથી ઓળખવામાં આવે છે.

22. ચંદ્રગ્રહણ અટકાવ્યાનો પ્રસંગ કોના જીવનમાં નોંધાયેલો છે?

23. અનંત કીડીઓ ચતુર્ભુજ દેહ ધરીને ભૂમાપુરુષના લોકમાં જવાનો પ્રસંગ ક્યાં બન્યો હતો?

24. ભગવાન સ્વામિનારાયણે કયા સંવતમાં દેહત્યાગ કર્યો હતો?

25. અનંત જીવોના _____ માટે ભગવાનના પ્રગટપણાની અનિવાર્યતા છે.

26. 'એ બ્રહ્મ થકી પરબ્રહ્મ જે પુરુષોત્તમ નારાયણ તે _____ છે.'

27. કેટલાક લોકો અક્ષરબ્રહ્મને પરબ્રહ્મનું તેજ માને છે, પરંતુ પાઠમાં તેને ખોટું ગણાવવામાં આવ્યું છે.

28. સ્વામીની વાતો અનુસાર 'આ સાધુને અક્ષર જાણવા' એમ કહ્યું છે.

29. મુમુક્ષુઓએ સદાય _____ કરવો.

30. સત્સંગીઓએ ક્યારેય શું ન કરવું?

31. અક્ષરબ્રહ્મ ગુરુમાં પ્રત્યક્ષ ભગવાનનો ભાવ લાવવો.

32. પોતાના આત્માને કેવી વિભાવનાથી જોવો?

33. 'મુદ્દો હાથ આવ્યો અને કોઈ કાળે તે કલ્યાણના માર્ગ થકી પડે નહિ' આ ઉલ્લેખ _____ માંથી છે.

34. નિંદા, ભય કે મુશ્કેલીઓને લીધે ક્યારેય _____ નો ત્યાગ ન કરવો.

35. જે થાય છે તે ભગવાનની _____ થી મારા હિત માટે થાય છે.

36. ભગવાનની મૂર્તિ અતિ _____ છે.

37. જીવ જે શુભ કે અશુભ કર્મ કરે તેને _____ કર્મો કહે છે.

38. જેની ઉત્પત્તિ નથી, જેનો વિનાશ નથી એવાં _____ તત્ત્વોનું જ્ઞાન.

39. તત્ત્વજ્ઞાન માટે પણ “દર્શન” શબ્દ વપરાય છે.

40. વચ. ગ.મ.-૩ માં કઈ ઉપાસનાનો ઉલ્લેખ છે?

41. ભગતજી મહારાજ, શાસ્ત્રીજી મહારાજ, યોગીજી મહારાજ અને પ્રમુખસ્વામી મહારાજ પ્રગટ અક્ષરબ્રહ્મ હતા.

42. સારંગપુરમાં હુતાશનીના સમૈયા દરમિયાન 'એવા સદ્ગુરુ તો આ _____ મૂળ અક્ષર છે' એમ મહારાજે કહ્યું.

43. નૃસિંહાનંદ સ્વામીએ કુંવરજી પટેલને ગુણાતીતાનંદ સ્વામી અક્ષરધામ છે તે વાત સમજાવી હતી.

44. આ દેહ મુખ્યત્વે શેનું સાધન છે?

45. આપણને અહીં જ કોણ મળ્યા છે?

46. પરબ્રહ્મની અનુભૂતિ માટે શું કરવું?

47. કુમાર તથા યુવાન અવસ્થામાં શું વિશેષ પાળવું?

48. મુમુક્ષુ હરિભક્તોએ સત્સંગમાં રહેલ કુસંગને ઓળખવો જોઈએ.

49. ભગવાન સર્વે સંકટોના _____ છે.

50. ભગવાન વિશે કયું નિવેદન સાચું છે?

1. भारत में तत्त्वज्ञान केवल कौन-सा विषय नहीं है?

2. अनुभव और साक्षात्कार के लिए संस्कृत में “_____” शब्द का प्रयोग होता है।

3. ब्रह्मज्ञान परमपद प्राप्त करने का निर्विघ्न मार्ग है।

4. ईश्वर सृष्टि की रचना और संचालन के कार्य में प्रवृत्त हैं।

5. साधर्म्य प्राप्त होने के बाद भी स्वामी-सेवक भाव बना रहता है।

6. परब्रह्म _____ हैं।

7. निम्न में से कौन सी भुजा भगवान की मूर्ति में नहीं है?

8. निम्न में से कौन-सी घटना संतों-भक्तों के ऐश्वर्यदर्शन का उदाहरण नहीं है?

9. दादाखाचर किस स्थान के राजवी भक्त थे?

10. वंथली में देवजीभाई ने ‘अक्षर कैसा होगा?’ यह प्रश्न किससे पूछा?

11. देवजीभाई से स्वामी ने कहा, “जो तुम्हारे घर में बैठा है, वही अक्षर है।”

12. वचनामृत वर्ताल-10 के अनुसार जब भगवान प्रत्यक्ष न हों तब किसका आश्रय लेना चाहिए?

13. संत द्वारा भगवान _____ रहते हैं।

14. परब्रह्म शक्तिदाता और नियामक हैं।

15. सभी परमेश्वर के आधार पर हैं।

16. अक्षररूप होना अर्थात _____ जैसी स्थिति प्राप्त करना।

17. स्पष्ट तत्त्वज्ञान के बिना भावुकों का समूह “_____” कहलाता है।

18. “श्री स्वामिनारायण भाष्यग्रंथों” के लेखक _____ हैं।

19. अक्षरपुरुषोत्तम उपासना का अर्थ अक्षर और पुरुषोत्तम दोनों की उपासना करना है।

20. जीव के बार-बार जन्म धारण करने की प्रक्रिया को क्या कहते हैं?

21. माया को मूल माया, मूल प्रकृति, महामाया आदि नामों से जाना जाता है।

22. चंद्रग्रहण रोकने का प्रसंग किसके जीवन में दर्ज है?

23. अनंत कीड़ों के चतुर्भुज देह धारण कर भूमापुरुष के लोक में जाने का प्रसंग कहाँ हुआ था?

24. भगवान स्वामिनारायण ने किस संवत में देहत्याग किया था?

25. अनंत जीवों के _____ के लिए भगवान के प्रगटपन की अनिवार्यता है।

26. ‘उस ब्रह्म से परे परब्रह्म पुरुषोत्तम नारायण _____ हैं।’

27. कुछ लोग अक्षरब्रह्म को परब्रह्म का तेज मानते हैं, परंतु पाठ में इसे गलत बताया गया है।