સ્વામીએ સમજાવ્યું કે દુઃખ માનવું નહીં અને ભગવાને જે આપ્યું છે તેમાં સંતોષ માનવો. વધારે ધનની ઈચ્છા રાખવાથી માણસ વ્યવહારમાં ફસાઈ જાય છે અને ભગવાનને ભૂલી જાય છે.

એક શેઠ ધનવાન હતો, છતાં તેને શાંતિ ન હતી. બાજુમાં ગરીબ માણસ હતો, જે રોજનું કમાઈને સંતોષથી જીવતો અને ભજન કરતો હોવાથી સુખી હતો.

શેઠે ગરીબના ઝૂંપડામાં નવ્વાણું રૂપિયા મૂકી દીધા. ગરીબે વિચાર્યું કે એક રૂપિયા ઉમેરું તો સો થશે. પછી વધુ એકત્ર કરવા લાગ્યો. આમ તેની શાંતિ અને ભજન બંને ખોવાઈ ગયા.

આથી સમજાય છે કે વધારે ધનની લાલસા “નવ્વાણુંનો ધક્કો” છે, જે સુખ અને શાંતિ દૂર કરે છે.

Last-Minute Revision Points

• ભગવાને આપ્યું તેમાં સંતોષ
• વધુ ધન → ભગવાન ભુલાય
• ગરીબ → સંતોષથી સુખી
• શેઠ → શાંતિ વગર
• નવ્વાણું રૂપિયા → લાલસા શરૂ
• “નવ્વાણુંનો ધક્કો” → સુખ નાશ

अध्याय सारांश (Hindi)

स्वामी बताते हैं कि भगवान ने जो दिया है उसमें संतोष रखना चाहिए। अधिक धन की इच्छा से मनुष्य भगवान को भूल जाता है।

गरीब व्यक्ति संतोष से सुखी था, पर ९९ रुपये मिलने पर वह लालच में पड़ गया और उसकी शांति चली गई।

मुख्य बिंदु (Hindi)

• संतोष रखना
• अधिक धन → अशांति
• गरीब → सुखी
• ९९ रुपये → लालच
• शांति नष्ट

📖 ગુરુભક્તિ

🔹 1️⃣ QUICK UNDERSTANDING

પ્રમુખસ્વામી મહારાજની ગુરુભક્તિ ખૂબ અનન્ય અને અદ્વિતીય હતી.
એમણે ક્યારેય પોતાનો યશ લીધો નહીં, પણ હંમેશાં બધો શ્રેય પોતાના ગુરુઓને આપ્યો.
શાસ્ત્રીજી મહારાજ અને યોગીજી મહારાજ પ્રત્યે એમનો અતૂટ સમર્પણ હતો.
એમના દરેક કાર્યમાં ગુરુપ્રતિ ભક્તિ અને વિનમ્રતા સ્પષ્ટ દેખાય છે.

🔹 2️⃣ SMART SUMMARY

પ્રમુખસ્વામી મહારાજનું જીવન સંપૂર્ણ રીતે ગુરુભક્તિમાં લીન હતું.
તેમને પોતાની પ્રશંસા કે યશોગાન ગમતું નહોતું → તરત પોતાને દૂર કરી દેતા
→ અને બધો યશ ગુરુને અર્પણ કરતા

એક પ્રસંગમાં પ્રગટ ભગતે તેમનો ફોટો પૂજામાં રાખ્યો →
સ્વામીશ્રીએ તરત જ ફાડી નાખ્યો
→ કારણ: “યોગીજી મહારાજ હોય ત્યાં સુધી કોઈનો કાટો ન રખાય”

એમણે પોતાની હસ્તીને સંપૂર્ણ રીતે ગુરુમાં ઓગાળી દીધી
→ જે કંઈ કરે છે તે ગુરુની કૃપાથી જ થાય છે

કોઈપણ પ્રસંગે:
• નામ રાખવાનું હોય → “મારું નહીં, ગુરુનું નામ રાખો”
• યુવાનો આકર્ષાય → “યોગીજી મહારાજનો પ્રેમ કારણ”
• અનુભવ પૂછાય → “પવિત્ર ગુરુ મળ્યા એ જ મોટો અનુભવ”

અહીં સુધી કે
નાયગરા ફોલ્સ જોઈને પણ → ગુરુને સૌથી મોટી અજાયબી ગણાવી

સંતો અને હરિભક્તોને શીખ આપતા:
→ “યોગીબાપા જેમ રાજી થાય એમ કાર્ય કરો”

એક પ્રસંગમાં બ્રહ્મપ્રકાશ સ્વામીને પોટલું લઈને ફરાવ્યું
→ પછી સમજાવ્યું કે ગુરુઓ કેટલું ભાર સહન કરીને ચાલતા હતા

➡ આ રીતે
સ્વામીશ્રી પોતાના વર્તનથી ગુરુનો મહિમા સમજાવતા

🔹 3️⃣ MEMORY POINTS (VERY IMPORTANT)

• પોતાનો યશ નહીં → બધો યશ ગુરુને
• ગુરુ હયાતીમાં પોતાને ક્યારેય આગળ ન મૂક્યા
• ફોટો પણ સહન ન કર્યો → ગુરુપ્રથમ ભાવ
• દરેક સફળતા → ગુરુની કૃપા
• નામ, પ્રતિષ્ઠા → ગુરુને અર્પણ
• ગુરુ = જીવનનો સૌથી મોટો અનુભવ
• વર્તનથી ગુરુનો મહિમા સમજાવ્યો

🔹 4️⃣ EASY EXPLANATION

Simple meaning:
ગુરુભક્તિ એટલે → પોતાને સંપૂર્ણ રીતે ગુરુને સમર્પિત કરી દેવું

પ્રમુખસ્વામી મહારાજે:
• પોતાનું અહંકાર રાખ્યું નહીં
• દરેક વાતમાં ગુરુને આગળ રાખ્યા
• પોતે ક્યારેય “હું” કહ્યું નહીં → “મારા ગુરુ” કહ્યું

➡ એટલે સાચી ગુરુભક્તિ = પોતાની ઓળખ ભૂલીને ગુરુમાં જીવવું

🔹 5️⃣ STRUCTURED REVISION

🔸 WHO?

પ્રમુખસ્વામી મહારાજ

🔸 WHAT?

અનન્ય ગુરુભક્તિ

🔸 HOW?

• પોતાનો યશ ન લેવો
• ગુરુને સર્વ શ્રેય આપવો
• પોતાનું મહત્વ ઘટાડવું
• દરેક વાતમાં ગુરુને આગળ રાખવું

🔸 EXAMPLES:

• ફોટો ફાડી નાખવો
• નામ ગુરુનું રાખવા કહેવું
• જવાબોમાં ગુરુને કારણ બતાવવું
• પોટલા પ્રસંગથી ગુરુના કષ્ટ સમજાવ્યા

🔸 RESULT:

→ ગુરુનો મહિમા વધ્યો
→ સાચી ભક્તિનો આદર્શ મળ્યો

🔹 6️⃣ LAST-MINUTE REVISION ⚡

• યશ = ગુરુને
• પોતે = શૂન્ય
• ગુરુ = સર્વ
• સફળતા = ગુરુ કૃપા
• ગુરુનો મહિમા → વર્તનથી
• સાચી ભક્તિ = સમર્પણ

📖 ગુરુભક્તિ

🔹 1️⃣ QUICK UNDERSTANDING

પ્રમુખસ્વામી મહારાજની ગુરુભક્તિ માત્ર શબ્દોમાં નહીં, પણ જીવનમાં જીવેલી હતી.
એમણે પોતાના ગુરુઓના કષ્ટોને હંમેશાં મહાન ગણ્યા અને પોતાની સુવિધાને નાની ગણાવી.
ગુરુની સેવા, આજ્ઞા અને તેમના સેવકો પ્રત્યે પણ ખૂબ આદર રાખ્યો.
એમના દરેક કાર્યમાં ગુરુપ્રેમ અને ત્યાગ સ્પષ્ટ દેખાય છે.

🔹 2️⃣ SMART SUMMARY

ન્યૂયોર્કમાં એક હરિભક્તે જૂના સમયમાં થયેલી મુશ્કેલીઓની વાત કરી →
સ્વામીશ્રીએ તરત કહ્યું કે “અમારે તો ગોદડું મળતું હતું”
→ પરંતુ ગુરુઓને તો એ પણ નહોતું → તેઓ પરાળમાં, મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં રહેતા
→ છતાં આનંદથી સત્સંગ કરતા

➡ અહીં સ્પષ્ટ થાય છે:
પોતાનું કષ્ટ નાનું → ગુરુનું કષ્ટ મોટું

સ્વામીશ્રી માત્ર ગુરુની સેવા જ નહીં →
પણ ગુરુની સેવા કરનારનો પણ ખૂબ મહિમા કરતા

હર્ષદભાઈની સેવા અને દુર્ઘટના →
→ સ્વામીશ્રીએ સતત પત્રો લખ્યા
→ કારણ: તેઓ યોગીજી મહારાજની આજ્ઞાથી સેવા કરતા

ત્રિભાકાકાની સેવા કરનાર સંતને પણ કહ્યું →
→ “આપણે ભાગ્ય કે તેમની સેવા મળી”

સ્વામીશ્રી પોતે પણ કઠિન સેવા કરતા:
• ચૂનાની ભઠ્ઠીનું કામ → બધાએ છોડ્યું → પણ તેઓ રહ્યા
• શરીર બળી ગયું → છતાં સેવા ન છોડવી

➡ ગુરુ આજ્ઞા > શરીરનો દુઃખ

એક પ્રસંગમાં:
શાસ્ત્રીજી મહારાજની તબિયત ખરાબ →
→ સ્વામીશ્રી તાત્કાલિક નીકળી પડ્યા
→ વરસાદ, કાદવ, લાંબો રસ્તો → બધું સહન કર્યું

➡ અંતરંગ ભાવ:
“ક્યારે ગુરુના દર્શન થાય!”

🔹 3️⃣ MEMORY POINTS (VERY IMPORTANT)

• પોતાનું કષ્ટ નાનું → ગુરુનું મોટું
• ગુરુના કષ્ટો યાદ રાખ્યા
• ગુરુસેવા કરનારનો મહિમા કર્યો
• સેવા માટે શરીરનો દુઃખ સહન કર્યો
• આજ્ઞા માટે ક્યારેય પાછા ન ફર્યા
• ગુરુદર્શન માટે તીવ્ર લાગણી
• ગુરુપ્રેમ = ત્યાગ + સહનશક્તિ

🔹 4️⃣ EASY EXPLANATION

Simple meaning:
સાચી ગુરુભક્તિ એટલે →
• ગુરુના કષ્ટોને સમજવું
• પોતાનું સુખ-દુઃખ ભૂલીને સેવા કરવી
• ગુરુ માટે બધું સહન કરવું

પ્રમુખસ્વામી મહારાજે:
• પોતાના દુઃખને મહત્વ આપ્યું નહીં
• ગુરુના કષ્ટોને મોટું માન્યું
• ગુરુ માટે કંઈ પણ કરવા તૈયાર રહ્યા

➡ એટલે સાચી ભક્તિ = ત્યાગ + સમર્પણ + પ્રેમ

🔹 5️⃣ STRUCTURED REVISION

🔸 PROBLEM → RESPONSE

• મુશ્કેલ પરિસ્થિતિ યાદ અપાઈ
→ ગુરુના વધારે કષ્ટ યાદ કર્યા

• સેવકને દુઃખ થયું
→ સ્વામીશ્રીએ પ્રેમ અને સહાય આપી

• કઠિન સેવા (ચૂનાની ભઠ્ઠી)
→ શરીર બળી ગયું છતાં ચાલુ રાખી

• ગુરુ બીમાર
→ તાત્કાલિક મુશ્કેલ યાત્રા કરી

🔸 WHAT WE LEARN

• ગુરુ પહેલા → પોતે પછી
• સેવા = ત્યાગ
• આજ્ઞા = સર્વોચ્ચ
• ગુરુપ્રેમ = કઠિન પરિક્ષા સહન કરવી

🔹 6️⃣ LAST-MINUTE REVISION ⚡

• ગુરુનું કષ્ટ > પોતાનું
• સેવા = ત્યાગ
• આજ્ઞા માટે સહન
• ગુરુદર્શન માટે તીવ્ર ભાવ
• સેવકનો પણ મહિમા
• સાચી ભક્તિ = સંપૂર્ણ સમર્પણ

📖 ગુરુભક્તિ

🔹 1️⃣ QUICK UNDERSTANDING

પ્રમુખસ્વામી મહારાજની ગુરુભક્તિમાં અડગતા અને આજ્ઞાપાલન ખૂબ સ્પષ્ટ દેખાય છે.
ગુરુના દર્શન માટે તેમણે અસહ્ય કષ્ટ સહન કર્યા છતાં પાછા ન ફર્યા.
ગુરુની આજ્ઞા એમને માટે સર્વોપરી હતી—ક્યારેય પોતાના વિચાર આગળ મૂક્યા નહીં.
ગુરુની ઈચ્છા પૂર્ણ કરવા તેઓ મુશ્કેલીઓ સામે પણ મક્કમ રહ્યા.

🔹 2️⃣ SMART SUMMARY

વઢવાણમાં ગુરુના દર્શન માટે સ્વામીશ્રી ઉતાવળે ચાલ્યા →
ઉનાળાની બપોર, બળતી રેતી → પગમાં ફોલ્લા → શરીર ગરમ
→ છતાં એક જ ભાવ: “ગુરુના દર્શન કરવા જ છે”

➡ કષ્ટ > ગુરુપ્રેમ સામે નાનું

શાસ્ત્રીજી મહારાજે કહ્યું:
→ “યોગીજી મહારાજને મારી જગ્યાએ માનો”
→ “તેમની સેવા = મારી સેવા”

પ્રમુખસ્વામીએ આ આજ્ઞાને જીવનમાં ઉતારી
→ ક્યારેય યોગીજી મહારાજની આજ્ઞાનો ભંગ ન કર્યો

તેમણે સ્વીકાર્યું:
→ “યોગીબાપા હતા ત્યારે મેં સ્વતંત્ર નિર્ણય લીધો જ નથી”

એક પ્રસંગમાં પત્ર મળ્યો → ગોંડલ જવાનું કહ્યું
→ મહત્વનો કાર્યક્રમ હોવા છતાં → કોઈ દલીલ નહીં
→ માત્ર એક પ્રશ્ન: “બાપા! શી આજ્ઞા છે?”

➡ આજ્ઞા = પ્રથમ, પરિસ્થિતિ = પછી

અમૃત મહોત્સવમાં સ્થળ પસંદગી વખતે:
→ પાણીની ભારે અછત → બધા વિરોધમાં
→ પરંતુ ગુરુની ઈચ્છા ગોંડલ → સ્વામીશ્રી મક્કમ

➡ પરિણામ:
• મુશ્કેલી છતાં ગોંડલ પસંદ
• ગુરુની ઈચ્છા પૂર્ણ
• ગુરુનો રાજીપો પ્રાપ્ત

🔹 3️⃣ MEMORY POINTS (VERY IMPORTANT)

• ગુરુદર્શન માટે કષ્ટ સહન કર્યા
• ગુરુની આજ્ઞા = સર્વોપરી
• ક્યારેય સ્વતંત્ર નિર્ણય ન લીધો
• દરેક નિર્ણય પહેલાં “આજ્ઞા શું?”
• મુશ્કેલી સામે પણ મક્કમતા
• ગુરુની ઈચ્છા માટે અડગ
• રાજીપો = ગુરુઆજ્ઞાપાલન

🔹 4️⃣ EASY EXPLANATION

Simple meaning:
ગુરુભક્તિ એટલે →
• ગુરુ જે કહે તે જ કરવું
• પોતાની ઇચ્છા છોડવી
• કષ્ટ આવે તો પણ પાછા ન ફરવું

પ્રમુખસ્વામી મહારાજે:
• પોતાના દુઃખને અવગણ્યા
• દરેક વખતે ગુરુની આજ્ઞા પૂછી
• પરિસ્થિતિ કેટલી પણ કઠિન હોય → ગુરુની ઈચ્છા પૂર્ણ કરી

➡ એટલે સાચી ભક્તિ = સંપૂર્ણ આજ્ઞાપાલન + અડગ વિશ્વાસ

🔹 5️⃣ STRUCTURED REVISION

🔸 FLOW

ગુરુદર્શન ઈચ્છા
→ કષ્ટ સહન
→ ગુરુપ્રેમ વધ્યો

ગુરુ આજ્ઞા
→ સ્વતંત્રતા છોડવી
→ સંપૂર્ણ પાલન

મુશ્કેલી (પાણીની અછત)
→ બધાનો વિરોધ
→ સ્વામીશ્રીનો મક્કમ નિર્ણય

🔸 KEY LEARNING

• ગુરુની આજ્ઞા > પોતાની સમજ
• કષ્ટ સામે નમવું નહીં
• ભક્તિ = આજ્ઞામાં રહેવું
• મક્કમતા = ગુરુપ્રેમનું પ્રતિક

🔹 6️⃣ LAST-MINUTE REVISION ⚡

• ગુરુદર્શન માટે કષ્ટ સહન
• “આજ્ઞા શું?” = જીવનમંત્ર
• સ્વતંત્ર નિર્ણય નહીં
• ગુરુ ઈચ્છા = અંતિમ નિર્ણય
• મુશ્કેલી સામે મક્કમ
• રાજીપો = આજ્ઞાપાલન

📖 ગુરુભક્તિ

🔹 1️⃣ QUICK UNDERSTANDING

પ્રમુખસ્વામી મહારાજ ગુરુસેવામાં અતિ સતર્ક અને સક્રિય હતા.
તેમનો એક જ ભાવ હતો કે ગુરુને જરા પણ અગવડ ન પડે.
ગુરુ માટે તેઓ પોતે બધું કામ કરી લેતા અને હંમેશાં તૈયાર રહેતા.
એમના જીવનમાં ગુરુસેવા = મુખ્ય ધ્યેય હતો.

🔹 2️⃣ SMART SUMMARY

વરસોડા ગામમાં યોગીજી મહારાજ આરામમાં હતા →
સ્વામીશ્રી બહાર ધૂળ ભરેલા ગોદડાં પર સૂતા
→ છતાં જાગતા રહીને વારંવાર ચેક કરતા કે ગુરુને ખલેલ ન પડે

➡ અહીં દેખાય છે:
સૂતા હોવા છતાં → સેવા માટે જાગૃત

લીમડીથી રાજકોટ જવાનું હતું →
સ્વામીશ્રીએ આયોજન કર્યું કે ગુરુને મોડું ન થાય
→ સેવકોને આગળ મોકલ્યા → પોતે ગુરુ સાથે રહ્યા

પરંતુ માર્ગમાં વિઘ્ન આવ્યા:
→ વાસણ તૂટી ગયાં
→ ગાડી બગડી

➡ પરિણામ: સેવકો મોડા પડ્યા

પણ સ્વામીશ્રીએ શું કર્યું?
→ પોતે જ તરત રસોઈ બનાવી
→ રોટલી, દાળ, ભાત, શાક બધું તૈયાર કર્યું
→ ગુરુને સમયસર જમાડ્યા

➡ ગુરુસેવા = પોતે બધું સંભાળવું

પછીના પ્રસંગમાં:
સ્વામીશ્રીએ કહ્યું →
• “મોટા પુરુષ જ બધું કરે છે”
• “અમે તો નિમિત્ત છીએ”

➡ સંપૂર્ણ વિનમ્રતા + ગુરુપ્રેમ

અંતે એમણે કહ્યું:
→ “ગુરુનો મહિમા જન્મો સુધી કહીએ તો પણ ઓછો છે”

🔹 3️⃣ MEMORY POINTS (VERY IMPORTANT)

• ગુરુ આરામમાં → પોતે જાગતા રહ્યા
• ગુરુને ખલેલ ન પડે → સતત સતર્ક
• ગુરુ માટે આયોજન કર્યું
• વિઘ્ન આવ્યા → પોતે રસોઈ બનાવી
• ગુરુસેવા = પોતે બધું કરવું
• “અમે નિમિત્ત” → વિનમ્રતા
• ગુરુ મહિમા → અનંત

🔹 4️⃣ EASY EXPLANATION

Simple meaning:
ગુરુસેવા એટલે →
• ગુરુને ક્યારેય મુશ્કેલી ન પડે
• ગુરુ માટે પોતે બધું કરવા તૈયાર રહેવું
• પરિસ્થિતિ બદલાય તો પણ કામ પૂરુ કરવું

પ્રમુખસ્વામી મહારાજે:
• આરામ છોડ્યો
• કામ પોતે કર્યું
• ગુરુને પહેલા રાખ્યા

➡ એટલે સાચી સેવા = જાગૃતિ + જવાબદારી + સમર્પણ

🔹 5️⃣ STRUCTURED REVISION

🔸 SITUATION → ACTION

• ગુરુ આરામમાં
→ સ્વામીશ્રી જાગતા રહ્યા

• ગુરુને જમવાનું
→ સેવકો મોડા
→ પોતે રસોઈ બનાવી

• મોટી જવાબદારી
→ પોતાને ન ગણ્યા
→ ગુરુને શ્રેય આપ્યો

🔸 KEY LEARNING

• ગુરુ પહેલા → પોતે પછી
• સેવા = પોતે કામ કરવું
• વિઘ્ન આવે → ઉકેલ લાવવો
• વિનમ્રતા = સાચી ભક્તિ

🔹 6️⃣ LAST-MINUTE REVISION ⚡

• ગુરુ આરામ = પોતાની જવાબદારી
• સેવા = સતત જાગૃતિ
• વિઘ્નમાં → પોતે કાર્ય
• ગુરુને અગવડ ન પડે
• “અમે નિમિત્ત”
• ગુરુ મહિમા અનંત

 1. SUMMARY

────────────────────
પ્રાગજી ભગતના ધ્યાની મંડળે સત્સંગમાં તદન સિરાળી ભાત પાડી હતી. ધ્યાન, ભજન અને કથાવાર્તા સિવાય બીજી કોઈ વાતો કે પ્રવૃત્તિને તેમના પ્રસંગમાં અવકાશ ન મળતાં, ચરોતરના ઘણાં ગામોમાં તેમની માગણી થવા લાગી અને લગભગ દરેક ગામમાંથી આ જ મંડળની માગણી આવતી હતી. આથી આચાર્યશ્રી વિહારીલાલજી મહારાજ તથા કોઠારી ગોવર્ધનભાઈને આ સાધુમંડળનું સર્વોપરીપણું સમજાયું. સંવત ૧૯૪૫માં આ મંડળ વરતાલથી નીકળી વસા, ત્રાજ, માતર, ઠાસરા વગેરે ગામોમાં ફરી હરિભક્તોને કથાવાતાથી ઘણો આનંદ કરાવ્યો. દરેક સ્થળે અક્ષર સહિત પુરુષોત્તમની નિષ્ઠાની જ વાતો કરી અને “મહારાજ અને સ્વામી આજે પ્રાગજી ભગત દ્વારા પ્રગટ છે” એ વાતમાં મદા આવતાં. આ સંતોને કવળ ભગવાન ભજવા અને ભજાવવા એ જ સિદ્ધાંત હતો અને બૃહદ વૈરાગ્યને કારણે મહારાજ સિવાય બીજી કાંઈ વસ્તુમાં આસક્તિ નહોતી. આથી તેમની દરેક વાતમાં મહારાજ અને સ્વામીનો સંબંધ આવતો અને સદગુણથી સંપન્ન આ મંડળ સૌને ગમતું અને તેમની વાતોથી સૌને ઘણો સમાસ થતો.

આ ધ્યાની મંડળના વધતા જતા આદરથી તેમના પ્રત્યેનો વિરોધ સાધુમંડળમાં વધવા લાગ્યો અને કેટલાકે તો આ મંડળને અસ્તિત્વ ભૂંસી નાખવાના સંકલ્પ કર્યા. માગશર સુદ ૧૫એ વરતાલ દર્શન માટે આવ્યા ત્યારે ઘનશ્યામદાસે યજ્નપરુષદાસજીને સૂયા ઘોચ્યો અને સુકૃતજીવનદાસે લાતા મારી, બીજા સાધુઓએ પણ ઉપાધિ કરી. છતાં આ સંતોએ ધીરજ અને ક્ષમા ધારણ કરી ઉપાધિથી ડગ્યા નહીં અને મહારાજ અને સ્વામીની ઉપાસના પ્રવર્તાવવાનું કાર્ય અવિરત રાખ્યું. પછી આ મંડળ આનંદ, ભાળજ, ઉમરેઠ, ઠાસરા વગેરે ગામોમાં ફરી હરિભક્તોને કથાવાર્તાથી રાજી કર્યા. ઉમરેઠમાં એક માસ રહી કથાવાર્તા કરી અને ઠાસરામાં ઉપાધિની શક્યતા હોવા છતાં મંદિરમાં ઉતારો કર્યો. સિદ્ધશ્રરદાસે અણગમો બતાવ્યો છતાં હરિભક્તોના પક્ષે રહી સાધુમંડળે નિષ્ઠા પ્રવતાવી.

અક્ષરપરુષોત્તમ ઉપાસના પ્રવર્તાવવા માટે આ સંતોએ ગમે તેટલી ઉપાધિ સહન કરી, ધીરજ રાખી અને ઉપાસનાનાં મૂળ ઊંડાં નાખવાની તૈયારી રાખી. શ્રીજીમહારાજના સમયમાં જેમ પરમહંસોને દુઃખ આપતા હતા તેમ જ આ ભેખધારીઓએ પણ વિરોધ કર્યો, પરંતુ મહારાજના વરદાનથી સંતોએ અડગ ધીરજ, સમતા અને શીલથી બધું સહન કર્યું. ઠાસરામાં યજ્નપરુષદાસજીએ “ચોસઠ પદી” સમજાવી સંત-અસંતનાં લક્ષણો આળપખાવ્યાં અને વચનામૃતમાંથી સાચા સંતને ઓળખવાના શબ્દો બતાવી “શ્રીજીમહારાજ સર્વોપરી ભગવાન અને સ્વામી ગણાતીતાનંદ અક્ષરબ્રહ્મના અવતાર” એ નિષ્ઠા કરાવી તથા પ્રાગજી ભક્તનો મહિમા સમજાવ્યો. ત્યારબાદ મંડળ વાડજ, અંબાઈ, વર્સડા વગેરે ગામોમાં ફરી વરતાલ આવ્યું, પછી નડિયાદ, પીજ, વસો, તરડ, ગોલાણા, બોરુ, ધોળચ, સાંઢીડા, કૉરીપાટ, કાળા તળાવ, ભાવનગર, ભંડારિયા અને તળાજા સુધી ફરી હરિભક્તોને કથાવાર્તાથી આનંદ આપ્યો અને સત્સંગનો વિકાસ કર્યો.

2) IMPORTANT QUOTES
────────────────────
• “ધ્યાન, ભજન અને કથાવાર્તા સિવાય બીજી કોઈ વાતો ક પ્રવૃત્તિને તેમના પ્રસંગમાં અવકાશ ન મળતાં.”
• “મહારાજ અને સ્વામી આજે પ્રાગજી ભગત દ્વારા પ્રગટ છે એ જ તેમની વાતમાં મદા આવતાં.”
• “આ સંતોને કવળ ભગવાન ભજવા અને ભજાવવા એ જ સિદ્ધાંત હતો.”
• “જેણે ધીરજ અને ક્ષમા જ ધારણ કરી છે એવા આ સંતો આ ઉપાધિથી ડગ્યા નહીં.”
• “અક્ષરપરુષોત્તમ ઉપાસના પ્રવર્તાવવા માટે ગમે તેટલી ઉપાધિને સહન કરી, ધીરજ રાખી.”
• “શ્રીજીમહારાજ સર્વાપરી ભગવાન અને સ્વામી ગણાતીતાનંદ અક્ષરબ્રહ્મના અવતાર.”

3) PRASANG SUMMARY
────────────────────
• માગશર સુદ ૧૫એ વરતાલ દર્શન વખતે ઘનશ્યામદાસે યજ્નપરુષદાસજીને સૂયા ઘોચ્યો અને સુકૃતજીવનદાસે લાતા મારી.
• ઉમરેઠમાં એક માસ રહી હરિભક્તોને કથાવાર્તા કરી રાજી કર્યા.
• ગોવિંદલાલ દેસાઈ તેડવા આવ્યા અને મંદિરમાં ઉતારો કરાવ્યો.
• સિદ્ધશ્રરદાસે સાધુમંડળને જોઈ અણગમો બતાવ્યો.
• ઠાસરામાં “ચોસઠ પદી” સમજાવી સંત-અસંતનાં લક્ષણો આળપખાવ્યાં.
• વચનામૃતમાંથી સાચા સંતને ઓળખવાના શબ્દો બતાવ્યા.
• ભંડારિયામાં રસોઈ કરી ઠાકોરજી જમાડી આરામ કર્યો અને આગળ યાત્રા ચાલુ રાખી.

4) LAST-MINUTE REVISION BULLETS
────────────────────
• ધ્યાની મંડળ સિરાળી ભાત
• ધ્યાન ભજન કથાવાર્તા
• ગામોમાં માગણી
• અક્ષર પુરુષોત્તમ નિષ્ઠા
• ભગવાન ભજવા સિદ્ધાંત
• બૃહદ વૈરાગ્ય
• વિરોધ અને ઉપાધિ
• ધીરજ ક્ષમા
• ઉપાસના પ્રવર્તન
• ઉમરેઠ એક માસ
• ઠાસરા ઉપદેશ
• ચોસઠ પદી
• વચનામૃત શબ્દો
• સાચા સંત લક્ષણો
• પ્રાગજી ભક્ત મહિમા
• ગામોગામ યાત્રા

સાધુમંડળ મહુવામાં
1. SUMMARY
────────────────────
સાધુમંડળ ભાદરોડથી મહુવા પહોંચ્યું. યજ્ઞપુરુષદાસજી તથા સાધુઓ ભગતજીનું ઘર શોધવા નીકળ્યા અને મોહન બારોટ તેમને શોધવા ગયા. અંતર્યામીપણે ભગતજીએ સાધુઓ આવ્યાની જાણ કરી અને મોહન બારોટને બોલાવી પૂછ્યું કે કોણ આવ્યા છે. સાધુઓ પાસે આવી ભગતજીએ ઠપકો આપ્યો કે હરિભક્તો શું કહેશે એવી શરમ ન આવી. યજ્ઞપુરુષદાસજીએ નિર્દોષભાવે કહ્યું કે વિજ્ઞાનદાસજીની આજ્ઞાથી આવ્યા છીએ. ભગતજીએ નૃસિંહ સ્વરૂપે ઠપકો આપ્યો અને પાછા જવા કહ્યું, પરંતુ યજ્ઞપુરુષદાસજીના નિર્દોષ ભાવ અને મૃખારવિંદ જોઈ ભગતજીનો કોધ ઓસરી ગયો અને સાધુમંડળને મહુવા શહેરમાં લઈ જઈ ગોપનાથ મંદિરમાં ઉતારો કરાવ્યો. પછી ભગતજીએ કહ્યું કે આ મંડળમાં યજ્ઞપુરુષદાસ અને કેશવપ્રસાદ જેવા જીવતા જીવ છે અને તેમને મંદિરમાં તેડાવ્યા. પૂછતાં યજ્ઞપુરુષદાસજીએ પ્રાગજી ભગતને પરમ એકાંતિક સમજ્યા હોવાનું કહ્યું, જે સાંભળી ભગતજીએ સ્વીકાર્યું અને બંને સંતોને રઘુવીરચરણદાસની આજ્ઞા પાળવાની આજ્ઞા આપી. ભગતજીએ આશીર્વાદ આપ્યા કે “આનંદમાં રહેજો” અને સંતોને દર્શન-સમાગમથી ઘણો લાભ થયો તથા મંદિરના સાધુઓને પણ તેમનો ગુણ આવ્યો.

2) IMPORTANT QUOTES
────────────────────
• “બધા હરિભક્તો શું કહેશે એવી શરમ ન આવી?”
• “તમે ભણેલા થઈ કમ ભૂલ્યા અને શા સારું આવ્યા?”
• “વિજ્ઞાનદાસજીની આજ્ઞામાં રહેવું એવી આપની આજ્ઞા છે. તેથી એમની આશ્ઞાથી આવ્યા છીએ.”
• “તમાં સૌ આ નદોમાંથી જ પાછા જાએ.”
• “આ મંડળમાં બે જીવતા જીવ છે. એક શાસ્ત્રી યશપરુષદાસ અને બીજા પુરાણી કશવપ્રસાદ.”
• “અમે તેમને પરમ એકાંતિક સમજીએ છીએ બીજું કાંઈ સમજતા નથી.”
• “ઠીક સમજે છે અને જેવું જાણવું ઘટે તેવું જાણે છે અને સારા છે.”
• “તમાં આ પરાણી રઘુવીરચરણદાસની આજ્ઞા પાળજાં. તેમની આજ્ઞા એ મારી આજ્ઞા છે એમ માનજા.”
• “આનંદમાં રહેજો. તમને સત્પરુષ મળ્યા છે તે શી ફિકર છે?”

3) PRASANG SUMMARY
────────────────────
• મોહન બારોટ ભગતજીનું ઘર શોધવા ગયા અને ભગતજી રસ્તામાં મળ્યા.
• ભગતજીએ સાધુમંડળને ઠપકો આપ્યો કે શરમ ન આવી.
• યજ્ઞપુરુષદાસજીએ વિજ્ઞાનદાસજીની આજ્ઞાથી આવ્યા હોવાનું કહ્યું.
• ભગતજીએ નૃસિંહ સ્વરૂપે ઠપકો આપી પાછા જવા કહ્યું.
• યજ્ઞપુરુષદાસજીના નિર્દોષભાવથી ભગતજીનો કોધ ઓસરી ગયો.
• સાધુમંડળને ગોપનાથ મંદિરમાં ઉતારો કરાવ્યો.
• ભગતજીએ યજ્ઞપુરુષદાસ અને કેશવપ્રસાદને “બે જીવતા જીવ” કહ્યું.
• પ્રાગજી ભગત વિષે પ્રશ્ન પૂછતાં યજ્ઞપુરુષદાસજીએ “પરમ એકાંતિક” કહ્યું.
• ભગતજીએ બંને સંતોને આજ્ઞા આપી અને આશીર્વાદ આપ્યા.
• મંદિરના સાધુઓને બંને સંતોનો ગુણ આવ્યો.

4) LAST-MINUTE REVISION BULLETS
────────────────────
• મહુવા આગમન
• ભગતજી મુલાકાત
• ઠપકો અને શરમ
• વિજ્ઞાનદાસ આજ્ઞા
• નૃસિંહ સ્વરૂપ
• નિર્દોષભાવ
• કોધ ઓસર્યો
• ગોપનાથ ઉતારો
• બે જીવતા જીવ
• પરમ એકાંતિક
• રઘુવીરચરણ આજ્ઞા
• આનંદમાં રહેજો
• સંતોનો ગુણ
ભગવાન તો ભક્તની સમીપમાં હંમેશાં રહે છે
1. SUMMARY
────────────────────
બીજે દિવસે બંને સંતો ભગતજી પાસે બેઠા હતા અને ઉદ્ધવગીતા વાંચતા હતા. તેમાં મુક્તાનંદ સ્વામીએ ભક્તને ભજે નહીં તેને ગરુદ્રાહી અને કૃતઘ્ની કહ્યું તે વાત પર યજ્ઞપુરુષદાસજીએ હસતાં કહ્યું અને ભગતજીએ તેમનો મર્મ સમજી પ્રેમથી આગળ વાંચાવ્યું. ત્યારબાદ શ્રીકૃષ્ણ ભગવાને ઉદ્ધવજી દ્વારા ગોપીઓને કહ્યું કે ઈન્દ્રિયો, અંતઃકરણ, દેવતા અને જીવના આશ્રયપણે હું તમારા સમીપે રહ્યો છું, પરંતુ ચિત્તની વૃત્તિના સિરોધથી દેખાતો નથી, છતાં મૂર્તિમાન રહ્યો છું. આથી ભગવાન પોતાના ભક્તના સમીપમાં હંમેશાં રહે છે અને અંતર્દૃષ્ટિથી જ તેનો અનુભવ થાય છે, ભગવાન ભક્તથી છેટા જતા નથી અને છુપા રહીને ભક્તની ભક્તિ કરે છે. ભગતજીએ આ વાતોથી બંને સંતોને આનંદ કરાવ્યો. પછી યજ્ઞપુરુષદાસજીએ કેરી ભગતજીને જમાડી અને ભગતજીએ મંદિરમાં કેરી-પૂરીની રસોઈમાં બંને સંતોને તથા અન્ય સંતોને આગ્રહથી જમાડ્યા અને વાતો, દર્શનથી સર્વ પ્રકારનો સુખ આપ્યું, જેથી બંને સંતો કૃતાર્થ થયા.

2) IMPORTANT QUOTES
────────────────────
• “આમાં તો મુક્તાનંદ સ્વામીએ ભજતાને જે ભજે નહીં તેને ગરુદ્રાહી અને કૃતથ્ની કહ્યા છ.”
• “આગળ વાંથી.”
• “ઈન્દ્રિયો, અંતઃકરણ, દેવતા અને જીવ તેના આશ્રયપણે કરીને તમારે સમીપે હું રહ્યો છું.”
• “જે હું નથી દેખાતો તે તો તમારા ચિત્તની વૃત્તિનો મારે વિશે સિરોધ થાય તેને અર્થે નથી દેખાતો; પણ રહ્યો તો મૂર્તિમાન છું.”
• “ભગવાન તો પોતાના ભક્તથી છેટે જતા જ નથી, પણ છુપા રહીને તે ભક્તની ભક્તિ કરે છે, એ જ ભગવાનને વિશે મોટો ગૃણ છે.”

3) PRASANG SUMMARY
────────────────────
• ઉદ્ધવગીતા વાંચતાં યજ્ઞપુરુષદાસજીએ મુક્તાનંદ સ્વામીની વાત પર હસતાં કહ્યું.
• ભગતજીએ મર્મ સમજી “આગળ વાંથી” કહી આગળ વાંચાવ્યું.
• શ્રીકૃષ્ણ ભગવાને ઉદ્ધવજી દ્વારા ગોપીઓને પોતાના સમીપપણું સમજાવ્યું.
• ભગતજીએ ભગવાન ભક્તના સમીપમાં રહે છે તેવી વાત કરી આનંદ કરાવ્યો.
• યજ્ઞપુરુષદાસજીએ કેરી ભગતજીને જમાડી અને ભગતજી રાજી થયા.
• ભગતજીએ કેરી-પૂરીની રસોઈમાં સંતોને આગ્રહથી જમાડ્યા.

4) LAST-MINUTE REVISION BULLETS
────────────────────
• ઉદ્ધવગીતા વાંચન
• મુક્તાનંદ સ્વામી વચન
• ગરુદ્રાહી કૃતઘ્ની
• ભગવાન સમીપપણું
• ચિત્ત વૃત્તિ સિરોધ
• મૂર્તિમાન ભગવાન
• ભક્તથી છેટા નથી
• છુપા રહી ભક્તિ
• આનંદ કરાવ્યો
• કેરી પ્રસંગ
• કેરી પૂરી રસોઈ
• સંતો કૃતાર્થ
આ પ્રાગજી ભગતમાં તમે શું દીઠુ છે ?
1. SUMMARY
────────────────────
મંદિરમાં સભા ભરાઈ ત્યારે હરિભક્તોને જિજ્ઞાસા થઈ કે આ સંતો પ્રાગજી ભગતને શું સમજે છે અને તેમના મહિમાની કેવી રીતે વાત કરે છે. ફલચંદભાઈએ મહાપુરુષદાસને પૂછતાં તેમણે પ્રાગજી ભગતને એકાંતિક ભક્ત ગણાવ્યા અને અક્ષરબ્રહ્મ ગુણાતીતાનંદ સ્વામીનો રાજીપો તેમ પર થયો છે તથા તેમના પ્રસંગથી “સ્વામી અક્ષર છે” એવો નિશ્ચય થયો છે એવું જણાવ્યું. નારાયણચરણદાસે વચનામૃતના આધારે સત્પુરુષનાં લક્ષણો સમજાવ્યાં. પછી યજ્ઞપુરુષદાસજીએ ગઢડા પ્રથમ પ્રકરણના વચનામૃતથી સમજાવ્યું કે આવા લક્ષણવાળા ભક્તમાં ભગવાન સર્વ પ્રકારે નિવાસ કરે છે, દઢ નિષ્ઠા, સમભાવ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ભક્તિ જેવા ગુણ ધરાવે છે અને આવા ભક્ત બ્રહ્માંડના આધારરૂપ હોય છે. તેમણે કહ્યું કે આવા લક્ષણો પ્રાગજી ભગતમાં વર્તે છે. વિઠ્ઠલભાઈએ પ્રાગજી ભગતના ધર્મ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને નિશ્ચયની સાક્ષી આપી અને જણાવ્યું કે તેઓ અખંડ ભજન કરે છે અને નમ્રતાથી સૌને રાજી કરે છે. યજ્ઞપુરુષદાસજીએ કહ્યું કે આ ચારેય ગુણ પ્રાગજી ભગતમાં સાક્ષાત્ વર્તે છે તેથી શ્રીજીમહારાજ તેમામાં અખંડ નિવાસ કરે છે અને તેથી જ અમે તેમની પાછળ ફરીએ છીએ. અંતે સમજાવ્યું કે ભગતજીનો અવગણ સાંભળવો યોગ્ય નથી અને સાચા સંતની સાથે જ રહેવું જોઈએ.
વિઠ્ઠલભાઈએ જણાવ્યું કે અક્ષરબ્રહ્મ સ્વામીનો દ્રોહ કરનારાના દર્શનથી શું ફળ મળશે તે વિચારી તેઓ ગઢડામાં રહેતાં છતાં એવા પાસે બેસતા નહીં. ગઢડાના સાધુઓએ વધુ સાક્ષી માંગતાં યજ્ઞપુરુષદાસજીએ વચનામૃત ગઢડા અંત્ય પ્રકરણ ૨૧નો આધાર લઈને સમજાવ્યું કે ગમે તેટલું અપમાન અને દુઃખ થાય છતાં જે સત્સંગમાંથી મન પાછું ન હઠે તે જ દઢ સત્સંગી છે, અને એવો ભાવ પ્રાગજી ભગતમાં દેખાય છે. વિઠ્ઠલભાઈએ સ્વીકાર્યું કે આ વચનામૃત સંપૂર્ણ રીતે ભગતજી ઉપર ઊતરે છે. રઘુવીરચરણદાસે “વાંક વિના અપમાન નથી થતું” એવું કહ્યું ત્યારે યજ્ઞપુરુષદાસજીએ વચનામૃતના આધારે સમજાવ્યું કે પરમેશ્વર અને સંત પરીક્ષા માટે અપમાન કરાવે છે. તેમણે ગઢડા અંત્ય પ્રકરણના વચનામૃતો વાંચીને બતાવ્યું કે વગર વાંકે અપમાન સહન કરનાર પરમ એકાંતિક સંત છે અને તેમાં પ્રાગજી ભગત નિર્લેપ રહ્યા છે. યજ્ઞપુરુષદાસજીએ કહ્યું કે અમે નાત, જાત કે સ્વાર્થથી નહીં પરંતુ શ્રીજીની આજ્ઞા અને વચનામૃતના વિશ્વાસથી તેમના સાથે જીવ જડ્યો છે અને અમને ખાતરી છે કે શ્રીજી અમને દુઃખ નહીં આપે. આ વાતોથી સર્વ હરિભક્તોને ભગતજીનો યથાર્થ મહિમા સમજાયો અને યજ્ઞપુરુષદાસજીના તત્ત્વસભર નિરૂપણથી સૌ રાજી થયા તથા ભગતજી પણ તેમના ઉપર મુગ્ધ થયા.

2) IMPORTANT QUOTES
────────────────────
• “અમે એમને એકાંતિક ભક્ત સમજીએ છીએં.”
• “તેમના ઉપર અક્ષરબ્રહ્મ ગૃણાતીતાનંદ સ્વામીનો બહુ રાજીપો થયાં છે.”
• “અમે તેમને પરમ એકાંતિક સમજીએ છીએ બીજું કાંઈ સમજતા નથી.”
• “ભગવાન સર્વ પ્રકારે નિવાસ કરીને રહે છે.”
• “એવા સંત તો બ્રહ્માંડના આધારરૂપ છ.”
• “એવા વર્તમાનકાળે આ પ્રાગજી ભગત છે એમ અમે સૌ માનીએ છીએ.”
• “નિશ્ચયમાં તો એ પર્વતપ્રાય છે.”
• “શ્રીજી વિના કોઈને કર્તા જાણતા નથી.”
• “આવી રીતે ધમ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ભક્તિ એ ચારે ગૃણ ભગતજીમાં સાક્ષાત્ વર્તે છે.”
• “માટે એમનામાં શ્રીજીમહારાજ અખંડ નિવાસ કરીને રહ્યા છે.”
• “જ્યાં ખાડો હોય ત્યાં જ પાણી ભરાય; તેમ પાત્રતા હોય ત્યાં જ સાધુતા આવે.”
• “આવા અક્ષરબ્રહ્મ સ્વામીનો દ્રોહ કરે છે તો તેવાનાં દર્શનથી શું ફળ મળશે?”
• “ગમે તેટલું અપમાન થાય અને દેહે ગમે તેટલું દુઃ આવે તોપણ સત્સંગમાંથી જેનું મન પાછું ન હઠ.”
• “એવા દઢ સત્સંગી વૈષ્ણવ છે તે જ અમારાં સગાંવહાલાં છે.”
• “ભગતજી પરમ એકાંતિક છે.”
• “વાંક વિના પણ પરમેશ્વર ને સંત તે પોતાનું અતિશય અપમાન કરે તોપણ કોઈનો અવગૃણ ન લે.”
• “શ્રીજીની આજ્ઞા એકાંતિકમાં જીવ જડવાની છે.”
• “અમને ખાતરી છે કે શ્રીજી અમને કોઈ દિવસ દુઃખ દશે નહીં.”


3) PRASANG SUMMARY
────────────────────
• હરિભક્તોએ પ્રાગજી ભગત વિષે સંતોને પ્રશ્ન પૂછ્યો.
• મહાપુરુષદાસે પ્રાગજી ભગતને એકાંતિક ભક્ત કહ્યું.
• નારાયણચરણદાસે વચનામૃતથી સત્પુરુષનાં લક્ષણો સમજાવ્યાં.
• યજ્ઞપુરુષદાસજીએ વચનામૃતથી પ્રાગજી ભગતનું નિરૂપણ કર્યું.
• વિઠ્ઠલભાઈએ પ્રાગજી ભગતના ધર્મ અને નિશ્ચયની સાક્ષી આપી.
• યજ્ઞપુરુષદાસજીએ ચારેય ગુણ ભગતજીમાં વર્તે છે એવું કહ્યું.
• હરિભક્તોને ભગતજીના મહિમાની પ્રતીતિ થઈ.
• વિઠ્ઠલભાઈએ સંતોના અનુભવની પુષ્ટિ કરી.
• વિઠ્ઠલભાઈએ અક્ષરબ્રહ્મ સ્વામીના દ્રોહ કરનારાથી દૂર રહેવાની વાત કરી.
• યજ્ઞપુરુષદાસજીએ વચનામૃતથી દઢ સત્સંગીનું લક્ષણ સમજાવ્યું.
• વિઠ્ઠલભાઈએ વચનામૃત ભગતજી ઉપર ઊતરે છે એવું સ્વીકાર્યું.
• રઘુવીરચરણદાસે “વાંક વિના અપમાન નથી” એવો પ્રશ્ન કર્યો.
• યજ્ઞપુરુષદાસજીએ વચનામૃત વાંચીને અપમાનની પરીક્ષા સમજાવી.
• હરિભક્તોને ભગતજીનો મહિમા સમજાયો.
• ભગતજીએ યજ્ઞપુરુષદાસજી પર પ્રસન્ન થઈ માથે હાથ મૂક્યો.

4) LAST-MINUTE REVISION BULLETS
────────────────────
• એકાંતિક ભક્ત
• અક્ષરબ્રહ્મ રાજીપો
• વચનામૃત લક્ષણો
• ભગવાન નિવાસ
• દઢ નિષ્ઠા
• સમભાવ
• જ્ઞાન વૈરાગ્ય
• બ્રહ્માંડ આધાર
• પર્વતપ્રાય નિશ્ચય
• અખંડ ભજન
• નમ્રતા
• ચાર ગુણ
• અખંડ નિવાસ
• પ્રાગજી ભગત મહિમા
• દ્રોહ દર્શન ફળ
• દઢ સત્સંગી
• અપમાન સહન
• સત્સંગ ન હઠે
• પરમ એકાંતિક
• વચનામૃત સાક્ષી
• પરીક્ષા અપમાન
• નિર્લેપ ભાવ
• જીવ જડ્યો
• શ્રીજી આજ્ઞા
• દુઃખ નહીં દશે
• મહિમા પ્રતીતિ

ગુજરાત તરફ વિદાય
1. SUMMARY
────────────────────
બીજે દિવસે યજ્ઞપુરુષદાસજી તથા કેશવપ્રસાદજીને વરતાલ જવા રજા આપી અને વિજ્ઞાનદાસજી તથા બીજા સાધુઓને મહુવામાં રાખ્યા. ભગતજીએ સાધુઓને નદી સુધી વળાવ્યા અને ગાંઠિયા તથા સુખડીનું ભાથું આપ્યું. યજ્ઞપુરુષદાસજીએ રાયણ-કાકડી આપી ત્યારે ભગતજીએ તેને મહત્ત્વ આપીને અતિ રાજીપો બતાવ્યો. પછી સાધુમંડળ વરતાલ તરફ રવાના થયું અને ભગતજી મંદિરે આવ્યા. સાધુઓ ખંભાત અને નાર પહોંચ્યા જ્યાં હરિભક્તોએ ભગતજીના દર્શન કરીને આવ્યા હોવાથી તેમને મળીને ભગતજીની વાતો સાંભળી આનંદ મેળવ્યો. ત્યારબાદ સાધુમંડળ વસા અને ઠાસરા ગયું, જ્યાં ગોવિંદલાલ દેસાઈના આગ્રહથી ચોમાસું રહ્યું અને કાર્તિક પૂર્ણિમાએ વરતાલ આવ્યું.

2) IMPORTANT QUOTES
────────────────────
• “ઓહો ! આ તો અમારા દશમાં સાવ નવીન થીજ છે, અમારા દશમાં આ ન મળ.”
• “માટે તમે તાં અમને હજારો અને લાખો રૂપિયા આપ્યા.”

3) PRASANG SUMMARY
────────────────────
• ભગતજીએ સાધુઓને નદી સુધી વળાવી ગાંઠિયા અને સુખડી આપ્યું.
• યજ્ઞપુરુષદાસજીએ રાયણ-કાકડી આપતાં ભગતજીએ રાજીપો બતાવ્યો.
• નારમાં હરિભક્તો સાધુમંડળને મળવા આવ્યા અને ભગતજીની વાતો સાંભળી.
• ઠાસરામાં ગોવિંદલાલ દેસાઈના આગ્રહથી ચોમાસું રહ્યા.

4) LAST-MINUTE REVISION BULLETS
────────────────────
• વરતાલ વિદાય
• નદી વળાવવું
• ગાંઠિયા સુખડી
• રાયણ કાકડી
• રાજીપો
• ખંભાત નાર
• હરિભક્ત મળ્યા
• ભગતજી વાતો
• વસા ઠાસરા
• ચોમાસું નિવાસ
• કાર્તિક પૂર્ણિમા

 1. SUMMARY

────────────────────

સ્વામી કૃષ્ણચરણદાસના આશીર્વાદ મેળવી જુનાગઢ મંદિર છોડનાર સાધુઓનું નેતૃત્વ વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીનું હતું અને તેમની સાથે યોગીજી મહારાજે ૧૮ વર્ષ સુધી વિચરણ કર્યું. વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીના સાંનિધ્યમાં યોગીજી મહારાજની સતત અને આકરી કસોટી થતી રહી, છતાં તેઓ શાંત, ધીર અને શીતળ રહી સહિષ્ણુતા દાખવતા રહ્યા. ગુરુ વિજ્ઞાનદાસ અને શિષ્ય યોગીજી મહારાજના સ્વભાવમાં આકાશ-પાતાળ જેટલો ભેદ હતો, છતાં યોગીજી મહારાજે વર્ષો સુધી સંબંધ જાળવ્યો. ગુરુના ક્રોધ અને મારઝૂડ છતાં યોગીજી મહારાજે કોઈ ફરિયાદ વિના બધું સહન કર્યું અને મનમાં કોઈ હીણો વિચાર આવવા દીધો નહીં, પણ તેમાં પણ કલ્યાણનો સંકેત જોયો.

2) IMPORTANT QUOTES

────────────────────

• “યોગીજી મહારાજની સતત અને આકરામાં આકરી કસોટી થતી રહી.”

• “યોગીજી મહારાજ શાંત, ધીર અને શીતળ રહીને જે સહિષ્ણુતા દાખવી.”

• “ગરુ અતિશય કઠી, શિષ્ય અતિશય શાંત.”

• “ગરુ અસહિપ્ણુ, શિષ્ય સહનશીલ.”

• “યોગીજી મહારાજે સંબંધ વર્ષો સુધી જાળવ્યો હતો.”

• “ગરનો ક્રોધ કે એમના તરફથી થતી મારઝૂડ કશી જ ફરિયાદ વિના ગળી જતા.”

• “ગર વિષે મનમાં કોઈ હીણો વિચાર પણ પ્રગટ થવા ન દતા.”

• “ગરના એ અત્યાચારમાં પણ કોઈક કલ્યાણના સંકેતનું દર્શન કરતા.”

3) PRASANG SUMMARY

────────────────────

• યોગીજી મહારાજે વિજ્ઞાનદાસ સ્વામી સાથે ૧૮ વર્ષ વિચરણ કર્યું.

• વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીના સાંનિધ્યમાં યોગીજી મહારાજની કસોટી થતી રહી.

• ગુરુ-શિષ્યના વિરોધાભાસી સ્વભાવ છતાં સંબંધ જાળવ્યો.

• ગુરુના ક્રોધ અને મારઝૂડ છતાં યોગીજી મહારાજે સહનશીલતા દાખવી.

4) LAST-MINUTE REVISION BULLETS

────────────────────

• વિજ્ઞાનદાસ નેતૃત્વ

• યોગીજી વિચરણ ૧૮ વર્ષ

• આકરી કસોટી

• શાંત ધીર શીતળ

• સહિષ્ણુતા

• ગુરુ કઠી

• શિષ્ય સહનશીલ

• સંબંધ જાળવ્યો

• ક્રોધ સહન

• ફરિયાદ વિના

• હીણો વિચાર નહીં

• કલ્યાણ સંકેત

1. SUMMARY

────────────────────

ઉનાળાની લૂ ભરેલી બપોરે ગુરુ-શિષ્ય ધંધુકા નજીક ગામમાં પહોંચ્યા, જ્યાં દરબારે આવકાર આપ્યો નહીં અને પછી પત્નીની વિનવણીથી રસોઈનું સીધું મોકલાવ્યું. ઘીની તપેલી લઈ જવાનું રહી ગયું, તેથી દરબારે શંકા કરી કે બાવાઓ ઘી ખાઈ ગયા અને રોષે ભરાઈ જમવાનું છોડીને ચાલ્યા ગયા. વિજ્ઞાનદાસ સ્વામી ક્રોધિત થઈ યોગીજી મહારાજને અપશબ્દો કહી મારઝૂડ કરી અને ઉપવાસ આપ્યો. યોગીજી મહારાજે દુઃખ છતાં બધું કામ કરી માળા ફરવતા રહ્યા. બાદમાં દરબારને પોતાની ભૂલ સમજાઈ અને ઘીની તપેલી લઈને આવ્યા ત્યારે યોગીજી મહારાજના શરીર પર મારના નિશાન જોઈ પસ્તાવો થયો અને તેમના ચરણમાં પડી ગયા. તે સમયે વિજ્ઞાનદાસ સ્વામી પણ બહાર આવ્યા અને દૃશ્ય જોયું.

2) IMPORTANT QUOTES

────────────────────

• “બાવાઓ નક્કી ધી ખાઈ ગયા અને આપણને ઘી વગરના રાખ્યા.”

• “કંછ નહીં.”

• “આવો, બાપુ !”

3) PRASANG SUMMARY

────────────────────

• દરબારે ઘી વગરની રોટલી જોઈ શંકા કરી અને જમવાનું છોડ્યું.

• વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીએ યોગીજી મહારાજને અપશબ્દો કહી મારઝૂડ કરી.

• યોગીજી મહારાજે દુઃખ છતાં કામ કરી માળા ફરવતા રહ્યા.

• દરબાર ઘીની તપેલી લઈને આવ્યા અને યોગીજી મહારાજની હાલત જોઈ પસ્તાયા.

• દરબાર યોગીજી મહારાજના ચરણમાં પડી ગયા.

4) LAST-MINUTE REVISION BULLETS

────────────────────

• ઉનાળાની લૂ

• દરબાર શંકા

• ઘી તપેલી

• અપશબ્દ મારઝૂડ

• ઉપવાસ

• સહનશીલતા

• માળા ફરવતા

• ઉઝરડા શરીર

• પસ્તાવો

• ચરણમાં પડ્યા

1. SUMMARY

────────────────────

વિજ્ઞાનદાસ સ્વામી જુનાગઢ નજીક સ્ટેશન પર ઊતર્યા ત્યારે કોઈ લેવા ન આવતા તેમણે યોગીજી મહારાજ પર શંકા કરીને ક્રોધિત થઈ ગાળો અને મારઝૂડ કરી. યોગીજી મહારાજે વિનમ્રતાથી કહ્યું કે પત્ર મોકલ્યો હતો, છતાં ક્રોધ શમ્યો નહીં. પાણી લેવા જતાં પણ મનાઈ કરી, અને તડકામાં લાંબો માર્ગ જોડા વગર ચાલવો પડ્યો. રસ્તામાં પાણી શોધવા ગયા પણ મળ્યું નહીં, પછી કૂવાથી પાણી મેળવી સૌને પીવડાવ્યું. આખો માર્ગ ધૂતકાર અને કડવાશ સહન કરતા યોગીજી મહારાજે ઠાકોરજીની સેવા અને માન રાખવાનું ધ્યાન રાખ્યું. ગામ પહોંચ્યા પછી ખબર પડી કે પત્ર મોડો મળ્યો હતો. યોગીજી મહારાજે રાત્રે થાળ કરી, સૌને પીરસ્યું, વાસણ અને ચોકો કર્યો અને અંતે માળા ફરવતા શાંતિથી આરામ કર્યો, અપમાન અને દુઃખ છતાં શાંત અને સહનશીલ રહ્યા.

2) IMPORTANT QUOTES

────────────────────

• “સ્વામી ! કાગળ તો પાસ્ટ કરાવી દીધા હતો.”

• “સ્વામી ! ઠાકોરજી અને આપના માટ પાણી લંવા.”

• “નથી પીવ જાંગટા.”

• “આજ તો તુંય દુઃખી થા અને હય દુઃખી થાઉ.”

• “તારો બાપ ત્યાં રાહ જાંતો હશે.”

• “હાલવા માંડ જલદો...”

3) PRASANG SUMMARY

────────────────────

• સ્ટેશન પર કોઈ લેવા ન આવતા વિજ્ઞાનદાસ સ્વામી ક્રોધિત થયા.

• યોગીજી મહારાજે પત્ર મોકલ્યો હોવા છતાં ગાળો અને મારઝૂડ સહન કરી.

• તડકામાં જોડા વગર લાંબો માર્ગ ચાલ્યા.

• પાણી શોધવા ગયા પણ ન મળતાં પાછા આવ્યા.

• કૂવાથી પાણી લઈ સૌને પીવડાવ્યું.

• ઠાકોરજીની સેવા માટે રોકાવાની વિનંતી છતાં આગળ વધવું પડ્યું.

• ગામ પહોંચ્યા પછી પત્ર મોડો મળ્યો હોવાની જાણ થઈ.

• યોગીજી મહારાજે થાળ કરી, પીરસ્યું અને સેવા કરી.

• અંતે માળા ફરવતા શાંતિથી આરામ કર્યો.

4) LAST-MINUTE REVISION BULLETS

────────────────────

• સ્ટેશન ઘટના

• પત્ર મોકલ્યો

• ક્રોધ મારઝૂડ

• પાણી મનાઈ

• તડકામાં ચાલવું

• પાણી શોધવું

• કૂવો પાણી

• ઠાકોરજી સેવા

• ધૂતકાર સહન

• ગામ પહોંચ્યા

• પત્ર મોડો

• થાળ સેવા

• માળા ફરવતા

• શાંતિ સહનશીલતા

1. SUMMARY

────────────────────

ભાવનગરમાં વસેલા એક સુથારને અફીણનું વ્યસન હતું અને તે રોજ વિજ્ઞાનદાસ સ્વામી પાસે આવતો હતો, પરંતુ વ્યસન છોડતો નહોતો. વિજ્ઞાનદાસ સ્વામી કડક પ્રાયશ્ચિત્ત કરાવતા છતાં વ્યસન છૂટતું નહોતું. એક વખત તેને રોકવામાં આવ્યો ત્યારે તે પીડાય ગયો, તેથી યોગીજી મહારાજે દયાથી અફીણ આપવાની વાત કરી, પરંતુ આ જાણતાં વિજ્ઞાનદાસ સ્વામી ક્રોધિત થઈ યોગીજી મહારાજને માર્યા. આથી સુથાર ભક્તના અંતરમાં અસર થઈ અને તેણે પંદર દિવસમાં અફીણ છોડી દીધું. બીજી ઘટના મુજબ યોગીજી મહારાજે રસોઈ બનાવી સૌને જમાડ્યા પછી પોતે જમવા બેઠા ત્યારે વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીએ ઈર્ષાથી ઉપવાસ કરાવ્યો. હરિભક્તોએ વિનંતી છતાં તેઓ માને નહીં. પછી હરિભક્તોએ યોગીજી મહારાજને ગુરુ વિશે બોલવા કહ્યું ત્યારે તેમણે કહ્યું કે ગુરુનું વઢવું સારા માટે છે અને કોઈને કંઈ કહેવું નહીં. યોગીજી મહારાજની આ સાધતા જોઈ હરિભક્તો સ્તબ્ધ થયા.

2) IMPORTANT QUOTES

────────────────────

• “આ બૌથારો ભગત પીડાય છં, એને ક્યાંકથી ઘાંડું અફીણ લાવી આપ તો સારું.”

• “જોગી! આજે ઉપવાસ !”

• “અંવું કઈ બોલશો નહી.”

• “ગર આપણને વઢ, ટોકે તં સારા માટ હોય.”

3) PRASANG SUMMARY

────────────────────

• સુથાર ભક્ત અફીણ છોડવા પ્રયાસ છતાં સફળ ન થયો.

• યોગીજી મહારાજે દયાથી અફીણ આપવાની વાત કરી.

• વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીએ ક્રોધે યોગીજી મહારાજને માર્યા.

• સુથાર ભક્તે અસરથી પંદર દિવસમાં અફીણ છોડી દીધું.

• યોગીજી મહારાજને ઈર્ષાથી ઉપવાસ કરાવવામાં આવ્યો.

• હરિભક્તોએ ગુરુ વિશે બોલવા કહ્યું તો યોગીજી મહારાજે મનાઈ કરી.

4) LAST-MINUTE REVISION BULLETS

────────────────────

• સુથાર અફીણ વ્યસન

• પ્રાયશ્ચિત્ત કડક

• દયા ભાવ

• અફીણ માંગવું

• ક્રોધ મારઝૂડ

• વ્યસન છોડ્યું

• ઈર્ષા ઉપવાસ

• ગુરુ વઢવું સારું

• મૌન સાધતા

• હરિભક્ત સ્તબ્ધ

1. SUMMARY

────────────────────

એક વખત યોગીજી મહારાજ જમવા બેઠા હતા ત્યારે વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીએ તેમને ઊભા રાખી ચોથા પ્રકરણની વાતો બોલાવી. યોગીજી મહારાજે તરત જ કડકડાટ વાતો બોલી. ત્યારબાદ વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીએ તેમના પાત્રમાં પાણી ભરી “ભંગું કરીને જમ” કહ્યું, તો યોગીજી મહારાજે શાંતિથી બધું પી લીધું. આવી રીતે વારંવાર જમતા સમયે ઊભા રાખી વાતો બોલાવતા, ભૂલ થાય તો ઉપવાસ આપતા અને ક્યારેક આંગળીઓ પર વેલણથી પ્રહાર કરતા. છતાં યોગીજી મહારાજ ધ્રુજી ઊઠતા હોવા છતાં એક શબ્દ બોલ્યા વગર મૂંગે માંઢે બધું સહન કરતા.

2) IMPORTANT QUOTES

────────────────────

• “જ્ઞાનજી ! ઊભા થાવ, ચોથા પ્રકરણની અંકથી દસ વાતા બોલો.”

• “હવ ભંગું કરીન જમિ લા.”

3) PRASANG SUMMARY

────────────────────

• યોગીજી મહારાજને જમતા સમયે ઊભા રાખી વાતો બોલાવ્યા.

• પાત્રમાં પાણી ભરી “ભંગું કરીને જમ” કહ્યું.

• યોગીજી મહારાજે શાંતિથી બધું પી લીધું.

• વારંવાર વાતોમાં ભૂલ થાય તો ઉપવાસ આપ્યો.

• આંગળીઓ પર વેલણથી પ્રહાર કર્યા છતાં સહન કર્યું.

4) LAST-MINUTE REVISION BULLETS

────────────────────

• જમતા ઊભા કરવું

• ચોથા પ્રકરણ વાતો

• પાણી ભંગું

• શાંતિથી પીવું

• ઉપવાસ દંડ

• વેલણ પ્રહાર

• આંગળીઓ દુઃખ

• મૂંગે સહન

• ધીરજ શાંતિ

1. SUMMARY

────────────────────

મીરસાપુરમાં જીવાભાઈ રણછોડભાઈના ખંતરમાં સાધુમંડળ ઊતર્યું હતું. યોગીજી મહારાજે રસોઈ તૈયાર કરી અને ઠાકોરજીને થાળ ધરાવ્યો ત્યારે વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીએ અચાનક તેમને ઉપવાસ કરવાની આજ્ઞા આપી. યોગીજી મહારાજે તરત જ આજ્ઞા સ્વીકારી પાત્ર મૂકી દીધું. જીવાભાઈ અને તેમના કુટુંબીઓએ ખૂબ વિનંતી કરી છતાં વિજ્ઞાનદાસ સ્વામી માને નહીં. યોગીજી મહારાજે સૌને સમજાવ્યું કે ગુરુની આજ્ઞાનું પાલન કરવું જોઈએ અને ગુરુને નારાજ ન કરવો. આ બધું છતાં વિજ્ઞાનદાસ સ્વામી પોતાની જીદ પર અડગ રહ્યા.

2) IMPORTANT QUOTES

────────────────────

• “ગુરુની આજ્ઞાનું પાલન આપણે કરવું જ જોઇએ.”

• “ગૃરૂને નારાજ ન કરશો.”

3) PRASANG SUMMARY

────────────────────

• મીરસાપુરમાં યોગીજી મહારાજે રસોઈ બનાવી અને થાળ ધરાવ્યો.

• વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીએ અચાનક ઉપવાસ કરવાની આજ્ઞા આપી.

• યોગીજી મહારાજે તરત આજ્ઞા સ્વીકારી.

• જીવાભાઈ અને કુટુંબીએ વિનંતી કરી છતાં સ્વામી માને નહીં.

• યોગીજી મહારાજે ગુરુની આજ્ઞાનું પાલન સમજાવ્યું.

4) LAST-MINUTE REVISION BULLETS

────────────────────

• મીરસાપુર નિવાસ

• રસોઈ થાળ

• ઉપવાસ આજ્ઞા

• આજ્ઞા સ્વીકાર

• વિનંતી નિષ્ફળ

• ગુરુ આજ્ઞા પાલન

• નારાજ ન કરવો

• સ્વામી જીદ

1. SUMMARY

────────────────────

કોઈ વખત વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીના મોઢેથી યોગીજી મહારાજ માટે પ્રશંસાના શબ્દો પણ નીકળતા, જે સૌ માટે આશ્ચર્ય અને આનંદનો વિષય બનતો. એક વખત ગારિયા દરબાર માનસિંહજીની વાડીમાં હરિભક્તો વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીને સ્નાન કરાવતા હતા ત્યારે તેમણે યોગીજી મહારાજ વિશે કહ્યું કે “આ જોગીને સ્નાન કરાવો, જોગી જેવા સાધુ ગોતવા ગય મળતા નથી, અમારી ઘણી કસણી ખમે છે.” આ સાંભળી હરિભક્તો ઉત્સાહિત થઈ યોગીજી મહારાજને સ્નાન કરાવવા લાગ્યા અને સૌને વિશેષ આનંદ થયો.

2) IMPORTANT QUOTES

────────────────────

• “આ જોગીને સ્નાન કરાવા, જોગી જેવા સાધુ ગાતવા ગય મળં અંવા નથી.”

• “અમારી ઘણી ક્સણી ખમે ઇં.”

3) PRASANG SUMMARY

────────────────────

• વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીએ યોગીજી મહારાજની પ્રશંસા કરી.

• હરિભક્તોએ આશ્ચર્ય અને આનંદ અનુભવ્યો.

• હરિભક્તોએ ઉત્સાહથી યોગીજી મહારાજને સ્નાન કરાવ્યું.

4) LAST-MINUTE REVISION BULLETS

────────────────────

• પ્રશંસા શબ્દો

• ગારિયા દરબાર વાડી

• જોગી સાધુ વખાણ

• કસણી ખમે

• હરિભક્ત આનંદ

• સ્નાન કરાવ્યું

1. SUMMARY

────────────────────

વિજ્ઞાનદાસ સ્વામી ક્યારેક અસત્યનો આશ્રય લઈને પોતાના દોષ યોગીજી મહારાજ ઉપર ઢોળી તેમને ક્રોધનો શિકાર બનાવતા. સોખડા ગામે મંદિરના જીર્ણોદ્ધારના કામ દરમિયાન કોશ લાવવા કહ્યું ત્યારે નાથાભાઈ નામનો યુવક ઉપર ચડતા પડી બેભાન થયો. આ ઘટના બાદ વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીએ પોતાની ભૂલ યોગીજી મહારાજ ઉપર મૂકીને તેમને અપશબ્દો સાથે ધમકાવ્યા. આ જોઈ નાથાભાઈના પિતા જેઠાભાઈએ શાંત રીતે કહ્યું કે “જેમ મહારાજની ઇચ્છા,” અને પરિસ્થિતિને સ્વીકારી.

2) IMPORTANT QUOTES

────────────────────

• “આ છોકરાને કોથ લાવવા કમ કહ્યું?”

• “એ પડ્યો એનાં જવાબદાર કોણ ?”

• “હશે, સ્વામી! અંમને વઢશો નહો. જેવી મહારાજની ઇચછા.”

3) PRASANG SUMMARY

────────────────────

• સોખડા ગામે મંદિરના કામ દરમ્યાન કોશ લાવવા કહ્યું.

• નાથાભાઈ ઉપરથી પડી બેભાન થયા.

• વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીએ પોતાની ભૂલ યોગીજી મહારાજ ઉપર મૂકી.

• યોગીજી મહારાજને અપશબ્દો સાથે ધમકાવ્યા.

• જેઠાભાઈએ શાંતિથી “જેમ મહારાજની ઇચ્છા” કહી સ્વીકાર્યું.

4) LAST-MINUTE REVISION BULLETS

────────────────────

• અસત્ય આશ્રય

• દોષ ઢોળ્યા

• સોખડા કામ

• કોશ લાવવું

• યુવક પડ્યો

• બેભાન ઘટના

• અપશબ્દ ધમકી

• જવાબદાર પ્રશ્ન

• જેઠાભાઈ શાંતિ

• મહારાજ ઇચ્છા

1. SUMMARY

────────────────────

એક વખત વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીએ યોગીજી મહારાજ પર અતિ કઠોર શારીરિક ત્રાસ કર્યો. યોગીજી મહારાજ ભંડારમાં ઊભા રહી જમવાની તૈયારી કરતા હતા ત્યારે વિજ્ઞાનદાસ સ્વામી ક્રોધિત થઈ સાણસી વડે તેમના પગમાં ચીપટી ભરી, જેના કારણે ચામડી સાથે માંસ બહાર આવ્યું અને લોહી વહ્યું. યોગીજી મહારાજે કોઈ ઊંકાર કર્યા વગર માફી માગવા પ્રયત્ન કર્યો, પરંતુ વેદનાથી ઊભા રહી શક્યા નહીં અને ઢળી પડ્યા. પછી ભક્તોએ તેમના પગની સારવાર કરી, પરંતુ એ ઘાવનું નિશાન જીવનભર રહ્યું. બીજી ઘટનામાં વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીએ તેમને ઊંચાઈ પરથી ધક્કો માર્યો, છતાં શ્રીજીમહારાજે તેમની રક્ષા કરી અને તેઓ બચી ગયા.

2) IMPORTANT QUOTES

────────────────────

• “જાણે કશું જ બન્યું નથી એમ માફી માગવા યોગીજી મહારાજ ઊભા થવા ગયા.”

• “જરા જેટલો પણ ઊંકાર કર્યા વગર.”

• “શ્રીજીમહારાજે યોગીજી મહારાજની રક્ષા કરી લીધી.”

3) PRASANG SUMMARY

────────────────────

• વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીએ સાણસી વડે યોગીજી મહારાજના પગમાં ચીપટી ભરી.

• યોગીજી મહારાજે દુઃખ છતાં કોઈ ઊંકાર કર્યો નહીં.

• ભક્તોએ પગની સારવાર કરી, પણ નિશાન રહી ગયું.

• વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીએ યોગીજી મહારાજને ઊંચાઈ પરથી ધક્કો માર્યો.

• શ્રીજીમહારાજે તેમની રક્ષા કરી અને તેઓ બચી ગયા.

4) LAST-MINUTE REVISION BULLETS

────────────────────

• કઠોર ત્રાસ

• સાણસી ચીપટી

• પગ ઇજા

• લોહી વહ્યું

• ઊંકાર નહીં

• માફી ભાવ

• ઢળી પડ્યા

• કાયમી નિશાન

• ધક્કો ઘટના

• શ્રીજી રક્ષા

1. SUMMARY

────────────────────

યોગીજી મહારાજે પોતાના ઉપર થયેલી યાતનાઓ હસતાં મુખે સહન કરી, પરંતુ વૃદ્ધ અને અંધ સંત ભગવતસ્વરૂપદાસ ઉપર થયેલા ત્રાસથી તેઓ વ્યથિત થયા. રાજકોટમાં વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીએ યોગેશ્વરદાસની મૂર્તિ બનાવવાનું શરૂ કર્યું, ત્યારે ભગવતસ્વરૂપદાસ ઉપર ચઢતા હતા ત્યારે વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીએ તેમને ધક્કો મારી નીચે પટક્યા અને તેમને ભારે ઇજા થઈ. આ દૃશ્ય જોઈ યોગીજી મહારાજ દુઃખી થયા. વર્ષો સુધી વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીના ત્રાસ સહન કર્યા છતાં યોગીજી મહારાજે કદી ફરિયાદ કરી નહીં. અંતે ભગવતસ્વરૂપદાસ ઉપરના અત્યાચારથી દ્રવીને યોગીજી મહારાજે તેમને સાથે લઈને શાસ્ત્રીજી મહારાજની સેવા માટે જવાનો નિર્ણય કર્યો. યોગીજી મહારાજે શાસ્ત્રીજી મહારાજને પોતાના ગુરુરૂપ માન્યા હતા અને તેમની સેવા માટે સમર્પિત થયા. વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીના ત્રાસ વિશે યોગીજી મહારાજે કદી કોઈને કહ્યું નહીં અને કોઈ વાત થાય ત્યારે મૌન જ રાખતા.

2) IMPORTANT QUOTES

────────────────────

• “આંધળા ! ઉપર શું છ એની તારે શી પંચાત ? બંઠાં નથી રહેતો ને પટલાઈ કરે છ.”

• “યોગીજી મહારાજે અં બધું સહન કરી લઈને કદી કોઈની આગળ ખાનગીમાં પણ આ સંબંધી ફરિયાદનો હરક પણ ઉચ્ચાર્યો ન હતો.”

3) PRASANG SUMMARY

────────────────────

• ભગવતસ્વરૂપદાસ મેડા ઉપર ચઢતા હતા ત્યારે વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીએ ધક્કો મારી નીચે પટક્યા.

• યોગીજી મહારાજે આ દૃશ્ય જોઈ વ્યથા અનુભવી.

• યોગીજી મહારાજે વર્ષો સુધી ત્રાસ સહન કર્યો છતાં ફરિયાદ ન કરી.

• ભગવતસ્વરૂપદાસને સાથે લઈને શાસ્ત્રીજી મહારાજ પાસે જવાનો નિર્ણય કર્યો.

• યોગીજી મહારાજે વિજ્ઞાનદાસ સ્વામી વિશે કદી કોઈને વાત ન કરી.

4) LAST-MINUTE REVISION BULLETS

────────────────────

• યાતનાઓ સહન

• અંધ સંત ત્રાસ

• ધક્કો ઘટના

• ભારે ઇજા

• મૌન સહન

• ફરિયાદ નહીં

• શાસ્ત્રીજી સેવા

• ગુરુ સ્વીકાર

• સમર્પણ ભાવ

• ત્રાસ ગુપ્ત

• મૌન વૃત્તિ

1. SUMMARY

────────────────────

યોગીજી મહારાજ પોતાના સંદર્ભમાં વિજ્ઞાનદાસ સ્વામી વિષે કોઈ હીણું કહેવું કે નોંધાય તેવું ઇચ્છતા નહોતા અને આવી કોઈ પ્રવૃત્તિ થતી હોય તો તરત અટકાવતા. કાનમમાં વિચરણ દરમિયાન વિનુ ભગતે યોગીજી મહારાજના પગની પિંડમાં આવેલા કાળા ડાઘ વિષે પૂછતાં તેમણે ધીરેથી કહ્યું કે વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીએ સાણસીથી ચીંટી ભરી હતી. વધુ પૂછતાં તેમણે કહ્યું કે ધૂંબાપાટું, લાકડી, વેલણથી અનેક વાર માર પડ્યો હતો, છતાં કોઈને ક્યારેય કહેવું નહીં અને “મારા સારા માટે ટોકે, વઢ છે” એમ જ કહેવું. વિનુ ભગતને આ વાતોથી આશ્ચર્ય અને વેદના થઈ અને તેમણે આ વિગતો લખી પત્ર બનાવ્યો, પરંતુ યોગીજી મહારાજે કહ્યું કે આ વાત માત્ર તેમના માટે જ હતી અને પત્ર ફાડી નાખ્યો તથા કોઈને ન કહેવાનું વચન લીધું.

2) IMPORTANT QUOTES

────────────────────

• “વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીઅં સાણસીથી ચિંટિયા ભરી લોચા બહાર કાઢો નાખેલો.”

• “સો વાર ધૂંબાપાટુ, લાકડી, વેલણથી માયા હશે.”

• “ઈ ના કે'વાય, કહીઅં જ નહી.”

• “મારા સારા માટ ટોક, વઢ છ.”

• “આ તા મેં તમારા પૃરતી જ વાત કરી હતી. કોઈને જણાવવા માટ નહો.”

3) PRASANG SUMMARY

────────────────────

• વિનુ ભગતે યોગીજી મહારાજના પગના ડાઘ વિષે પૂછ્યું.

• યોગીજી મહારાજે સાણસીથી થયેલી ઇજાની વાત કરી.

• તેમણે અનેક ત્રાસ સહન કર્યા હોવાની વાત કરી.

• કોઈને ન કહેવાનું કહ્યું અને વાત ગુપ્ત રાખી.

• વિનુ ભગતે પત્ર લખ્યો પરંતુ યોગીજી મહારાજે ફાડી નાખ્યો.

• યોગીજી મહારાજે કોઈને ન કહેવાનું વચન લીધું.

4) LAST-MINUTE REVISION BULLETS

────────────────────

• હીણું ન કહેવું

• ગુપ્ત રાખવું

• સાણસી ઇજા

• કાળો ડાઘ

• ધૂંબાપાટુ લાકડી

• સહનશીલતા

• ન કહેવું

• સારા માટ ટોક

• પત્ર લખ્યો

• પત્ર ફાડ્યો

• વચન લીધું

1. SUMMARY

────────────────────

વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીને યોગીજી મહારાજ જેવા સર્વાંગ સાધુ અને ગુરુને ગૌરવ આપતા શિષ્ય ગુમાવ્યાનો અફસોસ થયો હોય એવું જણાતું નહોતું અને એમની કડવાશ તથા ઈર્ષા ઓછી થઈ નહોતી. સંવત ૧૯૯૨માં ડાંગરામાં રણછોડ ભગતની ઉત્તરક્રિયા પ્રસંગે યોગીજી મહારાજ ગયા હતા. ત્યાં આરામ સમયે વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીએ યોગીજી મહારાજને ગાળો આપી તેમની છાતી, માથું અને નાક પર માર માર્યો. યોગીજી મહારાજ દિનભાવથી હાથ જોડીને “મારો ગુનો થયો હોય તો માફ કરો” કહેતા રહ્યા. આ જોઈ ખેંગારજીભાઈએ ક્રોધમાં આવી વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીને અટકાવ્યા, પરંતુ યોગીજી મહારાજે તેમને રોકીને કહ્યું કે “આ તો આપણા ગુરુ કહેવાય” અને સહન કરવા સમજાવ્યું. અંતે ખેંગારજીભાઈએ વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીને છોડ્યા.

2) IMPORTANT QUOTES

────────────────────

• “સ્વામી ! દયાળ ! મારો ગુના થયા હોય તા માફ કરો”

• “જોગટા! ગર થવું છે ને લે...”

• “બંધ કરો તમારું આ ગુરપણું, નહીં તો જાવા જેવી થશે.”

• “આ તો આપણા ગરુ કહેવાય !”

• “સહન કરી લૅવું. આપણે તો માર ખાઈને ગરન રાજી રાખવા...”

3) PRASANG SUMMARY

────────────────────

• વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીએ યોગીજી મહારાજને ગાળો આપી માર માર્યો.

• યોગીજી મહારાજે દિનભાવથી માફી માંગી.

• ખેંગારજીભાઈએ ગુસ્સે થઈ વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીને રોક્યા.

• યોગીજી મહારાજે ખેંગારજીભાઈને ગુરુ છોડવા કહ્યું.

• યોગીજી મહારાજે સહન કરવાની વાત કરી.

4) LAST-MINUTE REVISION BULLETS

────────────────────

• ઈર્ષા કડવાશ

• ઉત્તરક્રિયા પ્રસંગ

• ગાળો મારઝૂડ

• દિનભાવ માફી

• ખેંગારજી વિરોધ

• ગુરુ માન

• સહન ભાવ

• માર ખાઈ રાજી

1. SUMMARY

────────────────────

ગુરુ-શિષ્યનું આ પ્રકરણ આલેખવાનું ઉદ્દેશ વિજ્ઞાનદાસ સ્વામીની અસ્યા કરવાનું નથી, પરંતુ યોગીજી મહારાજના વ્યક્તિત્વમાં રહેલા અનન્ય ત્યાગ, સાલસપણું, ધરિત્રીસમ ક્ષમાભાવ, અમર્યાદ સહનશીલતા, ગુરુના રાજીપા માટે દેહને ગમે તેવી આકરી કસોટી માટે ધરો દેવાની તૈયારી અને નિર્માનીપણાના તેજ જેવા સાધના ગુણોને સમજાવવાનું છે. આ ગુણોને સમજવા માટે વિજ્ઞાનદાસ સ્વામી સાથે યોગીજી મહારાજને સહઉપસ્થિત કરવું જરૂરી માનવામાં આવ્યું છે. સાથે સાથે વિજ્ઞાનદાસ સ્વામી જ્ઞાનમાર્ગમાં ઊંડા ઊતરેલા હતા અને અક્ષરપરુષોત્તમની શુદ્ધ ઉપાસના માટે જૂનાગઢ મંદિર ત્યજી સંઘર્ષના માર્ગે ગયેલા સંતમંડળના મોવડી હતા તે હકીકત પણ ધ્યાનમાં રાખવાની છે.

2) IMPORTANT QUOTES

────────────────────

• “ગૃરુ-શિષ્યનું આ પ્રકરણ આલંખવા પાછળ સ્વામી વિજ્ઞાનદાસની અસ્યા કરવાનાં હતુ નથી.”

• “યોગીજી મહારાજના વ્યક્તિત્વમાં રહલાં અનન્ય ત્રકજુતા, સાલસપણું, ધરિત્રીસમ ક્ષમાભાવના, અમર્યાદ સહનશીલતા.”

• “ગરના રાજીપા માટ દહને ગમ તેવી આકરી ક્સણી માટ ધરો દેવાની તૈયારી.”

• “નિર્માનીપણાનું તેજ.”

• “વિજ્ઞાનદાસ સ્વામી જ્ઞાનમાર્ગમાં ઊંડા ઊતરેલા હતા.”

3) PRASANG SUMMARY

────────────────────

4) LAST-MINUTE REVISION BULLETS

────────────────────

• ગુરુ શિષ્ય પ્રકરણ

• અસ્યા નથી

• ત્યાગ સાલસપણું

• ક્ષમાભાવ

• સહનશીલતા

• ગુરુ રાજીપો

• આકરી કસોટી

• નિર્માનીપણું

• જ્ઞાનમાર્ગ ઊંડા

• અક્ષરપુરુષોત્તમ ઉપાસના