અધ્યાય ૧ – પ્રાગજી ભક્તનું બાળપણ અને ભક્તિ
મંદિરના ચોગાનમાં કેટલાક બાળકો કુંડાળે વળીને રામધૂન ગાતા હતા. તેમાં એક સુંદર, આનંદથી નાચતો અને ભગવાનનું નામ લેતો બાળક હતો. દર્શન માટે આવેલા લોકો તેને જોઈને થંભી જતા. આ બાળક મહુવાના ગોવિંદભાઈના પુત્ર પ્રાગજી ભક્ત હતા, જે આ બાળમંડળના નેતા હતા.
પ્રાગજી ભક્ત હંમેશાં પોતાના મિત્રો સાથે લક્ષ્મીનારાયણ મંદિરમાં આવતા. એ જ સ્થળે શ્રીજીમહારાજ નિલકંઠ વર્ણમાં પીપળા નીચે હનુમાનજીની દેરી પાસે ત્રણ દિવસ રોકાયા હતા, જ્યાં પ્રાગજી ભક્ત સેવા કરતા. મંદિરના મહંત સૂર્યભારથી પણ તેમની ભક્તિથી પ્રસન્ન રહેતા.
પ્રાગજી ભક્તને શાળામાં બેસાડવામાં આવ્યા, પરંતુ તેમનો ચંચળ સ્વભાવ તેમને મિત્રો સાથે નદીકાંઠે લઈ જતો. તેઓ કહેતા:
“હું બધું ભણેલો છું, હવે તો ભગવાનને ભજવું અને ભજાવવું છે.”
એક દિવસ ઉત્સવ દરમિયાન ઘરમાં જમણવાર હતી. પ્રાગજી ભક્તને ભૂખ લાગી, તેમણે માતાને ખાવાનું માગ્યું, પરંતુ માતાએ ના પાડી. માતા બહાર ગઈ ત્યારે પ્રાગજી ભક્ત રસોડામાં જઈને સાત શેર જેટલું ચૂરમું ખાઈ ગયા. આ ઘટના ગામમાં પ્રસિદ્ધ થઈ ગઈ અને લોકો કહેવા લાગ્યા કે આ એક ચમત્કારી બાળક છે.
મહુવાના સ્વામિનારાયણ મંદિરમાં યોગાનંદ સ્વામી પધાર્યા. પ્રાગજી ભક્ત તેમના દર્શન માટે ગયા અને તેમના દર્શનથી અંતરમાં શાંતિ અનુભવતાં સત્સંગી બની ગયા. ત્યારથી તેઓ મોટાભાગનો સમય મંદિરમાં રહી સંતોની સેવા કરવા લાગ્યા.
એક પ્રસંગે તેમણે માતાનો કિંમતી પાલવ વેચીને પણ સંતોને ભોજન કરાવ્યું. તેમની આ નિષ્ઠા અને સેવા જોઈને યોગાનંદ સ્વામીએ કહ્યું:
“આ મહાન ભક્ત બનશે.”
📌 મુખ્ય મુદ્દા
-
પ્રાગજી ભક્ત બાળપણથી જ ભજન અને રામનામમાં લીન હતા
-
મંદિર સેવા અને સંતસંગમાં હંમેશાં જોડાયેલા રહેતા
-
રમતમાં ઓછો રસ અને ભક્તિમાં વધુ રસ
-
ચમત્કારી ઘટના: સાત શેર ચૂરમું ખાઈ જવું
-
યોગાનંદ સ્વામીના દર્શનથી સત્સંગમાં જોડાયા
-
સંતોની સેવા માટે સંપૂર્ણ સમર્પણ
-
યોગાનંદ સ્વામીએ તેમને મહાન ભક્ત બનવાની આગાહી કરી
સદ્દગુરુ ગોપાળાનંદ સ્વામીના યોગમાં – પ્રાગજી ભક્તની આધ્યાત્મિક ઘડતર
તે સમય દરમિયાન મહુવા નજીક પીઠવડી ગામમાં આચાર્ય શ્રી રઘુવીરજી મહારાજ અને સદ્દગુરુ ગોપાળાનંદ સ્વામી પધાર્યા. તેમની પૂજા માટે પીઠવડીના હરિભક્તોએ મહુવેથી દસ વર્ષના પ્રાગજી ભક્તને બોલાવ્યા. ત્યાં વિશાળ સત્સંગ સભા યોજાઈ.
સુંદર વસ્ત્રોમાં પ્રાગજી ભક્ત નિર્ભયતાથી સભામાં આવ્યા. તેમણે આચાર્ય મહારાજ અને સંતોને સાષ્ટાંગ પ્રણામ કર્યા, પૂજા કરી અને આરતી ઉતારી. આચાર્ય મહારાજની દૃષ્ટિ આ નાનકડા ભક્ત પર પડી.
સદ્દગુરુ ગોપાળાનંદ સ્વામી તેમને ધ્યાનથી જોઈ રહ્યા હતા. તેમણે કહ્યું:
“આ તો પૂર્વજન્મનો ભક્ત છે.”
હરિભક્તોએ વધુ પૂછતાં સ્વામીએ કહ્યું:
“આ ખૂબ સમર્થ છે અને આગળ જઈ હજારોને ભગવાન ભજાવશે.”
આ સાંભળીને સૌના હૃદયમાં પ્રાગજી ભક્ત માટે વિશેષ પ્રેમ જાગ્યો.
ગોપાળાનંદ સ્વામી પ્રત્યે પ્રાગજી ભક્તને સહજ હેત બંધાયો. તેઓ મહુવાના ઝીણાભાઈ રાઠોડ સાથે વર્ષો સુધી વરતાલ જઈ સ્વામીનો સમાગમ કરતા. માર્ગમાં તેઓ ઝીણાભાઈની ખૂબ ભાવથી સેવા કરતા.
વરતાલમાં પ્રાગજી ભક્ત સ્વામીની નજીક જ રહેતા. તેઓ ચણા અને ગોળ લઈને સેવા કરતા અને તેમની વાતો શ્રદ્ધાથી સાંભળતા. ધીમે ધીમે સ્વામી પ્રત્યે તેમનો પ્રેમ વધુ ઘનિષ્ઠ બન્યો.
એક દિવસ તેમના મનમાં પ્રશ્ન આવ્યો:
“સ્વામી સાથે અખંડ કેવી રીતે રહી શકાય?”
સ્વામીએ જવાબ આપ્યો:
“શ્રીજીમહારાજને સર્વ અવતારોના અવતારી માની અને ગુણાતીતાનંદ સ્વામીમાં જીવ જોડે, તો ત્યાગી કે ગૃહસ્થ રહેતા પણ અખંડ જોડાયેલા રહી શકાય.”
આ ઉપદેશથી પ્રાગજી ભક્તને ગુણાતીતાનંદ સ્વામીનો મહિમા સમજાયો. છતાં, ગોપાળાનંદ સ્વામી પ્રત્યેના અતિશય પ્રેમને કારણે તેમણે આ વાતને સંપૂર્ણ ઊંડાણથી તરત સ્વીકારી નહોતી.
સ્વામી પ્રત્યેના પ્રેમથી પ્રાગજી ભક્તમાં ત્યાગી બનવાની ભાવના આવી, પરંતુ સ્વામીએ તેમને સંસારમાં રહીને સત્સંગ કરવાનો આદેશ આપ્યો.
એક વખત પ્રાગજી ભક્ત મુંબઈ જઈ કામ શીખીને આવ્યા. તેમણે આચાર્ય મહારાજ માટે મોજાં અને અંગરખું બનાવી ભેટ આપ્યું, જેને જોઈ આચાર્ય મહારાજ ખૂબ પ્રસન્ન થયા.
ક્યારેક સ્વામીનું ક્ષણિક વિસ્મરણ થતાં પ્રાગજી ભક્તને અંદરથી દુઃખ થતું. ત્યારે ગુણાતીતાનંદ સ્વામી સમજાવતા:
“સાધુની સેવા કરીને તું સાચું જ્ઞાન પામશે અને ભગવાન-સંતને ક્યારેય ભૂલશે નહીં.”
એક દિવસ ગોપાળાનંદ સ્વામીએ પ્રેમથી કહ્યું:
“પ્રાગજી! તું જૂનાગઢ જજે. મેં આપેલા સંકેતો ત્યાં પૂર્ણ થશે.”
સંવત ૧૯૦૮માં વરતાલમાં સ્વામીએ માંદગી સ્વીકારી. જ્યારે હરિભક્તોએ વડોદરા આવવા વિનંતી કરી, ત્યારે સ્વામીએ કહ્યું:
“હવે મારી દૃષ્ટિ અક્ષરધામમાં મહારાજ પર અથવા જૂનાગઢના જોગી પર છે.”
પ્રાગજી ભક્તે આનો અર્થ પૂછ્યો ત્યારે સ્વામીએ સમજાવ્યું:
“જૂનાગઢના જોગી ગુણાતીતાનંદ સ્વામી મહારાજનું સાક્ષાત્ અક્ષરધામ છે.”
આ રીતે વૈશાખ વદ ચોથના દિવસે સદ્દગુરુ ગોપાળાનંદ સ્વામી ધામમાં પધાર્યા.
📌 મુખ્ય મુદ્દાઓ
-
આચાર્ય રઘુવીરજી મહારાજ અને ગોપાળાનંદ સ્વામી પીઠવડી પધાર્યા
-
દસ વર્ષના પ્રાગજી ભક્તે નિર્ભયતાથી પૂજા અને આરતી કરી
-
સ્વામીએ તેમને પૂર્વજન્મનો ભક્ત અને મહાન ગણાવ્યા
-
ગોપાળાનંદ સ્વામી પ્રત્યે ઊંડો હેત વિકસ્યો
-
ગુણાતીતાનંદ સ્વામીના મહિમાનો ઉપદેશ મળ્યો
-
સંસારમાં રહી સત્સંગ કરવાનો આદેશ મળ્યો
-
જૂનાગઢ જવાની આજ્ઞા આધ્યાત્મિક વળાંક બની
અધ્યાય ૩ – જૂનાગઢમાં ગુણાતીતાનંદ સ્વામી પાસે
પ્રાગજી ભક્ત ગોપાળાનંદ સ્વામીમાં સંપૂર્ણ રીતે મગ્ન રહ્યા હતા. સ્વામીનો વિરહ તેમને સહન થતો નહોતો. વરતાળમાંથી ગઢડા પસાર કરીને, સિદ્ધાનંદ સ્વામીના માર્ગદર્શન હેઠળ તેઓ જૂનાગઢમાં ગુણાતીતાનંદ સ્વામી પાસે પહોંચ્યા.
ગુણાતીતાનંદ સ્વામીએ તેમને પ્રેમ અને વાત્સલ્યથી આવકારતા કહ્યું:
“આ વનનું મૃગલું ક્યાંથી આવ્યું?”
આ શબ્દો સાંભળતા જ પ્રાગજી ભક્તના અંતરમાં અદભૂત શાંતિ પ્રસરી ગઈ. ગોપાળાનંદ સ્વામીના શબ્દો —
“જૂનાગઢ જજે”
તેમના હૃદયમાં જીવંત થઈ ગયા.
ગુણાતીતાનંદ સ્વામીની સાધુતા અને શ્રીજીમહારાજના પુરુષોત્તમત્વને જોઈને પ્રાગજી ભક્ત તરત જ તેમના પ્રેમમાં પડી ગયા. ત્યારથી તેઓ વર્ષમાં આઠ મહિના જૂનાગઢમાં રહી સ્વામીનો સમાગમ કરવા લાગ્યા.
સંવત ૧૯૧૧માં વરતાળમાં સ્વામી દ્વારા તેમને સ્વરૂપતિષ્ઠા અને એકાંતિક ધર્મનો ઊંડો ઉપદેશ મળ્યો. આથી તેમને સમજાયું કે —
👉 ગુણાતીતાનંદ સ્વામી અક્ષરધામના અવતાર છે અને શ્રીજીમહારાજનું સત્ય ધામ છે.
📌 મુખ્ય મુદ્દાઓ
-
પ્રાગજી ભક્ત ગોપાળાનંદ સ્વામીના વિરહથી વ્યાકુળ થયા
-
સિદ્ધાનંદ સ્વામીના માર્ગદર્શન હેઠળ જૂનાગઢ પહોંચ્યા
-
ગુણાતીતાનંદ સ્વામીના પ્રેમથી અંતરમાં શાંતિ મળી
-
તરત જ સ્વામી પ્રત્યે ઊંડો હેત બંધાયો
-
વર્ષમાં મોટાભાગનો સમય જૂનાગઢમાં વિતાવવાનું શરૂ કર્યું
-
સ્વરૂપતિષ્ઠા અને એકાંતિક ધર્મનો ઉપદેશ મળ્યો
-
ગુણાતીતાનંદ સ્વામીના સાચા મહિમાનો બોધ થયો
અધ્યાય ૫ – અક્ષરવર ની માંગણી
પ્રાગજી ભક્ત મહુવા પધારતા ત્યારે તેઓ હરિભક્તોને શ્રીજીમહારાજના સર્વોપરીપણું અને ગુણાતીતાનંદ સ્વામીના અક્ષરપણાનું મહત્વ સમજાવતા.
સંવત ૧૯૧૬માં ગઢપુરમાં હરિકૃષ્ણ મહારાજની મૂર્તિ પ્રતિષ્ઠા સમયે, પ્રાગજી ભક્તે ગોપીનાથજી મહારાજ અને હરિકૃષ્ણ મહારાજ માટે સુંદર વાઘા તૈયાર કર્યા. આચાર્ય રઘુવીરજી મહારાજ તેમની સેવા જોઈ ખૂબ પ્રસન્ન થયા.
તે જ વર્ષે જૂનાગઢમાં પણ મૂર્તિ પ્રતિષ્ઠા થઈ. ત્યાં પણ પ્રાગજી ભક્તે હરિભક્તોને જોડીને સુંદર વાઘા તૈયાર કરાવ્યા અને ઠાકોરજીને શોભાવ્યા.
તેઓ સતત ભજન અને સેવા કરતા, સાથે તેમની વ્યાવહારિક બુદ્ધિ અને કુશળતા પણ અદ્ભુત હતી. આથી સ્વામી ખૂબ પ્રસન્ન રહેતા.
પ્રાગજી ભક્તે એક આદર્શ સાધક તરીકે રોગ સ્વીકાર્યો અને ભગવાનમાં અખંડ વૃત્તિ જોડી રાખી.
આગલા વર્ષે ફૂલદોલના પ્રસંગે આચાર્ય રઘુવીરજી મહારાજ જૂનાગઢ પધારવાના હતા. સ્વામીએ પ્રાગજી ભક્તને સભામંડપમાં વિશાળ ચંદની તૈયાર કરવાની આજ્ઞા આપી.
પ્રાગજી ભક્તે હરિભક્તોને ગોઠવીને સેવા શરૂ કરી અને સારી કપાસની ચંદની સીવવાની શરૂઆત કરી. તેઓ ભજન કરતાં કરતાં ચંદની સીલાઈ કરતા.
જ્યારે સ્વામી કામ જોવા આવ્યા, ત્યારે પ્રાગજી ભક્તની આ ભાવના જોઈ ખૂબ પ્રસન્ન થયા.
સ્વામીએ જ્યારે કંઈ માંગવાનું કહ્યું, ત્યારે પ્રાગજી ભક્તે વિનમ્રતાથી જવાબ આપ્યો:
“સ્વામી! મેં તમારી અને ગોપાળાનંદ સ્વામીની સંગતિથી જાણ્યું છે કે ધન અને સ્ત્રીમાં સુખ નથી. મને તો માત્ર તમારું જ્ઞાન, તમારું ધામ અને મારું જીવન સત્સંગી બને એ જ જોઈએ.”
સ્વામી તેમની પરીક્ષા કરતા રહ્યા, પરંતુ પ્રાગજી ભક્ત અડગ રહ્યા. અંતે સ્વામી પ્રસન્ન થયા અને આજ્ઞા આપી.
એક મહિના માં જ ચંદની પૂર્ણ થઈ અને પ્રાગજી ભક્તે વિશેષ રાજીપો પ્રાપ્ત કર્યો.
📌 મુખ્ય મુદ્દા
-
હરિભક્તોને શ્રીજીમહારાજ અને ગુણાતીતાનંદ સ્વામીના મહિમાની સમજ આપી
-
ગઢપુર અને જૂનાગઢમાં મૂર્તિ પ્રતિષ્ઠા માટે વાઘા તૈયાર કર્યા
-
ભજન સાથે સેવા અને કુશળતા દર્શાવી
-
આદર્શ સાધક તરીકે રોગ સ્વીકાર્યો
-
ફૂલદોલ માટે વિશાળ ચંદની તૈયાર કરી
-
શ્રદ્ધા, મહેનત અને નિષ્ઠાથી સ્વામીનો રાજીપો મેળવ્યો
અધ્યાય ૬ – ગુરુસેવામાં અડગ નિષ્ઠા
-
પ્રાગજી ભક્ત જૂનાગઢમાં સ્વામીની સેવામાં જોડાયા. તેઓ હવેલીના પાયા ખોદવા, રેતી ધોવા અને પાયામાં નાખવા જેવા કપરાં કામમાં તનતોડ મહેનત કરતા
-
“ચૂનો બનાવવાનું” ખૂબ મુશ્કેલ કામ હોવા છતાં, સ્વામીની મરજી માનીને તેમણે સ્વીકાર્યું. સ્વામીએ તેમની કસોટી માટે ઘણી અણધારી આજ્ઞાઓ આપી. ગિરનારને બોલાવવાની આજ્ઞા પણ તેમણે તત્કાળ પાળી
-
પ્રાગજી ભક્ત હંમેશા કહેતા:
“ધર્મ વિરુદ્ધ સિવાય ગુરુની દરેક આજ્ઞા વિચાર્યા વગર પાળવી એ જ શિષ્યનો ધર્મ છે.”
-
ત્રણ દિવસની ભારે મહેનત પછી તેમણે ચૂનાની ભઠ્ઠી તૈયાર કરી અને ફરી એટલા જ સમય સુધી ભઠ્ઠી ભરી. તેમની આ અડગ સેવા જોઈ સ્વામી ખૂબ પ્રસન્ન થયા અને તેમને આદર્શ શિષ્ય ગણાવ્યા
-
પ્રાગજી ભક્તે સંતોની સેવા (વતું કરવાનું કાર્ય) પણ સ્વીકારી. સ્વામીએ તેમની નિષ્ઠા અને શ્રદ્ધા જોઈને પ્રેમપૂર્વક તેમને પ્રસન્ન કર્યા
-
તેઓ હંમેશા ગુરુની દરેક અપેક્ષા પૂરી કરવા તત્પર રહેતા. સ્વામીના વચન મુજબ:
👉 “મોટા પુરુષ પ્રત્યે આત્મબુદ્ધિ, અનુવૃત્તિ અને સેવા — આ ત્રણમાં જ કલ્યાણ છે.”
📌 મુખ્ય મુદ્દા
-
કપરા કામમાં પણ અડગ રહી ગુરુસેવા કરી
-
મુશ્કેલ આજ્ઞાઓને પણ તરત સ્વીકારી અને પાળી
-
આદર્શ શિષ્ય તરીકે સ્વામીનો રાજીપો મેળવ્યો
-
સંતોની સેવા માટે હંમેશા તૈયાર રહ્યા
-
ગુરુપ્રત્યે પૂર્ણ સમર્પણ અને શ્રદ્ધા દર્શાવી
-
આત્મબુદ્ધિ, અનુવૃત્તિ અને સેવા — જીવનનો આધાર બનાવ્યો
અધ્યાય ૭ – અખંડ સેવા અને સમર્પણ
-
પ્રાગજી ભક્ત મંદિરની વિવિધ સેવાઓ જેમ કે વાળંદ, દરજી, કડિયા અને લૂહારના કામ પણ પૂર્ણ નિષ્ઠાથી કરતા
-
રાત્રે કથાનો અંતિમ વારો રાખતા અને મોડી રાતે સ્વામીના ચરણ દબાવતા. મધરાતે સ્વામી ઊઠે ત્યારે તેમની સેવા માટે હંમેશા સતર્ક રહેતા
-
સ્વામીની કથા અખંડ ચાલે તે માટે પ્રાગજી ભક્તે પોતે મંદિરનું બધું કામ સ્વીકાર્યું. પોતાની ક્ષમતા કરતાં વધુ કાર્ય કરવા તેઓ હંમેશા તૈયાર રહેતા
-
એક વખત પથરા પર પડેલા મરેલા કૂતરાને દૂર કરવાની જરૂર પડી. પ્રાગજી ભક્તે આ કામ પોતે કર્યું, જેથી કામ ફરી શરૂ થઈ શક્યું. ટીકા છતાં સ્વામી તેમના સમર્પણથી ખૂબ રાજી રહ્યા
-
અન્નકૂટ ઉત્સવ પછી સ્વામીના ચરણના સ્પર્શથી કડીનું પાણી પવિત્ર બન્યું. પ્રાગજી ભક્તે સ્વામીના વચનનો મર્મ સમજીને તે પાણીમાં નાહ્યા અને પછી સ્વામીની આજ્ઞાથી ચોખ્ખા પાણીથી સ્નાન કર્યું
-
માના ભગતે પ્રાગજી ભક્તના ત્યાગ અને પરિશ્રમ વિશે પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો. ત્યારે સ્વામીએ કહ્યું:
“હું પથરા ઊંચકાવીશ અને ભગવાન આપીશ.”
આ સાંભળીને માના ભગત મૌન થઈ ગયા
📌 મુખ્ય મુદ્દા
-
દરેક પ્રકારની સેવા નિષ્ઠાથી સ્વીકારી
-
દિવસ-રાત ગુરુસેવામાં અખંડ જોડાયેલા રહ્યા
-
પોતાની ક્ષમતા કરતાં વધુ સેવા કરવાની ભાવના
-
ટીકા છતાં સમર્પણમાં અડગ રહ્યા
-
સ્વામીના વચનનો મર્મ સમજીને આચરણ કર્યું
-
ગુરુપ્રત્યેની નિષ્ઠા અને શ્રદ્ધાથી વિશેષ રાજીપો મેળવ્યો
અધ્યાય ૮ – સાધુનો કસબ
-
સાંખડાવદરના બીડમાં સ્વામી પધાર્યા અને આંબાવાડિયામાં ઉતારો કર્યો
-
સ્વામીએ કહ્યું: “આ આંબા પાણી વગર સૂકાઈ રહ્યા છે” — આ સાંભળતાં જ પ્રાગજી ભક્ત તરત નદીમાંથી પાણી લાવી ત્રણસો આંબાને પાણી પાવવાનું કાર્ય શરૂ કર્યું
-
પ્રાગજી ભક્ત પરસેવાથી લથબથ થઈ સેવા પૂર્ણ કરીને સ્વામી પાસે આવ્યા. તેમની નિષ્ઠા જોઈ સ્વામી ખૂબ રાજી થયા અને તેમને પ્રશ્ન પૂછવાની અનુમતિ આપી
-
પ્રાગજી ભક્તે નિર્દોષભાવથી પૂછ્યું:
“સાધુનો કસબ મને શીખવાડો.”
આ પ્રશ્ન સાંભળીને સભા અને સ્વામી બંને મંત્રમુગ્ધ થઈ ગયા
-
સ્વામીએ “સાધુનો કસબ” સમજાવતા કહ્યું:
👉 માન અને અપમાનમાં સમતા રાખવી
👉 મનની વૃતિ વિષયોથી હટાવી પરમાત્મામાં સ્થિર કરવી
👉 શ્રીજીમહારાજની મૂર્તિમાં અખંડ મગ્ન રહેવું
👉 અનંત જીવોને દોષમુક્ત કરીને ભગવાનમાં જોડાવું
-
સ્વામીએ જાહેરમાં કહ્યું:
“પ્રાગજીએ તનતોડ સેવા કરીને જે અનુવૃત્તિ કરી છે, તેનાથી હું ખૂબ રાજી છું.”
-
પ્રાગજી ભક્તની તીવ્ર ભક્તિ અને સમર્પણથી તેમને જાગ્રત, સ્વપ્ન અને સુષુપ્તિ — ત્રણેય અવસ્થામાં અખંડ ભજન થવા લાગ્યું
📌 મુખ્ય મુદ્દા
-
તત્કાળ સેવા માટે તત્પરતા દર્શાવી (૩૦૦ આંબાને પાણી આપ્યું)
-
ગુરુપ્રસન્નતા મેળવવા તનતોડ મહેનત કરી
-
નિર્દોષભાવથી “સાધુનો કસબ” પૂછ્યો
-
સાધુ જીવનના મુખ્ય સિદ્ધાંતો શીખ્યા
-
અખંડ ભજનની અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી
-
ગુરુપ્રત્યેની અનુવૃત્તિથી વિશેષ રાજીપો મેળવ્યો
અધ્યાય ૯ – મહાપ્રસાદી અને અખંડ ભજનની સ્થિતિ
-
ગણોદના અભેસિંહ બાપુને ગુણાતીતાનંદ સ્વામીએ પ્રાગજી ભક્તના યોગસાધનાની ખૂબ પ્રશંસા કરી. સ્વામીએ કહ્યું:
👉 “પ્રાગજી ભક્તની સાધના યોગીઓને પણ દુર્લભ છે. તેમણે મન અને ઇન્દ્રિયોને વશ કરી ત્રણેય અવસ્થામાં અખંડ ભજન કરે છે.”
-
હુતાશનીના સમૈયામાં સ્વામીએ હજારો સંતો અને હરિભક્તોને શ્રીજીમહારાજના અભિપ્રાય અને સંતસમાગમનું મહત્વ સમજાવ્યું
-
પ્રસાદી વહેંચતી વખતે પ્રાગજી ભક્ત હાજર ન હતા, તેથી સ્વામીએ તેમને ખાસ બોલાવીને ગોંગડાની પ્રસાદી આપી
-
પ્રાગજી ભક્તે આનંદથી ગોંગડા સ્વીકાર્યા. તેઓ દરેક ગોંગડો મોઢામાં મૂકતા પૂછતા:
“સ્વામી! કામ બળી ગયા? બધા દોષ બળી ગયા?”
-
સ્વામી હસીને જવાબ આપતા:
“હા, બધા દોષ બળી ગયા.”
-
સ્વામીએ આ પ્રસાદીની તુલના વિઠલનાથજીની મહાપ્રસાદી સાથે કરી અને કહ્યું કે પ્રાગજી ભક્તનું મહત્ત્વ વિશેષ છે
-
સ્વામીએ બતાવ્યું કે પ્રાગજી ભક્તની નિર્દોષ ભક્તિ અને શ્રદ્ધા અત્યંત ઊંચી છે અને “મહાપ્રસાદી”ની શક્તિ અદભુત છે
📌 મુખ્ય મુદ્દા
-
પ્રાગજી ભક્તની યોગસાધના અત્યંત ઊંચી અને દુર્લભ હતી
-
ત્રણેય અવસ્થામાં અખંડ ભજન કરવાની સિદ્ધિ મેળવી
-
મહાપ્રસાદીનો મહિમા દર્શાવ્યો
-
નિર્દોષ ભાવથી પ્રસાદી સ્વીકારી
-
સ્વામી દ્વારા વિશેષ મહત્ત્વ આપવામાં આવ્યું
-
શ્રદ્ધા અને ભક્તિનું ઊંચું સ્તર પ્રાપ્ત કર્યું
અધ્યાય ૧૦ – પરમ કૃપા અને દિવ્ય અનુભવો
-
સાડા ત્રણ વર્ષ સુધી અવિરત સેવા અને નિર્દોષ ભક્તિ કરનાર પ્રાગજી ભક્ત પર ગુણાતીતાનંદ સ્વામીએ અપાર કૃપા કરી. સ્વામીએ તેમને એકાંતમાં ધ્યાનમાં બેસાડી આધ્યાત્મિક અનુભવો માટે તૈયાર કર્યા
-
નવ દિવસના અંતે પ્રાગજી ભક્તે સ્વામીના અખંડ દર્શન કર્યા. દસમા દિવસે તેમને અતિશય પ્રકાશમાં શ્રીજીમહારાજના સૌમ્ય અને દેવમય દર્શન થયા, જેમાં મહારાજ ભગવાં વસ્ત્રમાં દેખાયા. મહારાજે જણાવ્યું કે આ બધું સ્વામીની કૃપાથી પ્રાપ્ત થયું છે
-
પ્રાગજી ભક્તે આ દર્શનનો અર્થ સ્વામીને પૂછ્યો. સ્વામીએ સમજાવ્યું કે મહારાજ સાધુરૂપે દેખાયા છે. ત્યારબાદ ફરી અક્ષરધામના તેજમય દર્શન મળ્યા, જ્યાં મહારાજે કહ્યું:
“હું સ્વામીને વશ છું અને હવે તને પણ વશ છું.”
-
સ્વામીએ પ્રાગજી ભક્તને સત્સંગમાં મૂળ અક્ષરનું સ્વરૂપ પ્રસિદ્ધ કરવા અને જીવોને અભયદાન આપવાનું કાર્ય સોંપ્યું. સ્વામીના આદેશથી તેમણે જીવને શુદ્ધ કરવા અને સત્સંગ ફેલાવવાનું કાર્ય શરૂ કર્યું
-
પ્રાગજી ભક્તે નિશ્ચિત કર્યું કે:
👉 ગુણાતીતાનંદ સ્વામી જ મૂળ અક્ષર અવતાર છે અને શ્રીજીમહારાજનું સાચું નિવાસધામ છે
-
તેમણે પોતાના જીવનને સ્વામીના મહિમા પ્રસાર અને સત્સંગમાં સિદ્ધાંત સ્થાપિત કરવા સમર્પિત કર્યું
-
પ્રાગજી ભક્તના પિતાશ્રી ધામ પધાર્યા પછી, સ્વામીની આજ્ઞાથી તેઓ મહુવા ગયા અને ત્યાંના હરિભક્તોને સ્વામીના પ્રતાપ અને મહિમાની વાતો કરી સત્સંગને મજબૂત બનાવ્યો
📌 મુખ્ય મુદ્દા
-
અવિરત સેવા અને નિર્દોષ ભક્તિથી સ્વામીની વિશેષ કૃપા પ્રાપ્ત થઈ
-
શ્રીજીમહારાજના દિવ્ય દર્શનનો અનુભવ થયો
-
અક્ષરધામના રહસ્યનો બોધ થયો
-
સત્સંગમાં મહાન કાર્ય સોંપાયું
-
ગુણાતીતાનંદ સ્વામીના સાચા સ્વરૂપનો પ્રચાર કર્યો
-
જીવનને સંપૂર્ણ રીતે સત્સંગ માટે સમર્પિત કર્યું
પ્રકરણ -૧૧
સ્વામીની આજ્ઞાથી હવે પ્રાગજી ભક્ત સૌને કથાવાર્તા કરતા.
આ રીતે સોરઠ દેશના હરિભક્તોને સ્વામી પોતાના મૂળ અક્ષરપણાનો સર્વોપરી નિશ્ચય પ્રાગજી ભક્ત દ્વારા કરાવતા.
સમૈયામાં જૂનાગઢ મંદિરના સભામંડપ વચ્ચેના ચોકમાં ચંદની તળે બેસીને
પ્રાગજી ભક્ત સ્વામીની આજ્ઞાથી વાતો કરતા.
હરિભક્તો દર્શન કરવા આવે ત્યારે સ્વામી કહેતા :
“મેં તો પેનશન (નિવૃત્તિ) લીધું છે, ને વાતો સાંભળવી હોય તો ચોકમાં પ્રાગજી પાસે જાવ.”
એમ કહી સ્વામી સૌને પ્રાગજી ભક્ત પાસે મોકલતા.
હરિભક્તોને પ્રાગજી ભક્તની વાતોથી ઘણી શાંતિ થતી.
એક વખત વરતાલથી અમઈદાસ કોઠારી, બેચર ભગત કોઠારી તથા બીજા પાંચ-સાત પાળા (પાર્ષદ)
જૂનાગઢ સ્વામીની વાતો સાંભળવા અને પંચતીર્થી કરવા આવ્યા.
સ્વામીએ તેમને બહુ વાતો કરીને કહ્યું :
“કોઠારી ! મેં તો તમામ કૂંચીઓ પ્રાગજીને આપી છે,
ને હું તો નિવૃત્તિ લઈને નવરો થયો છું.”
આ સાંભળી અમઈદાસને થડકો થયો કે મંદિરની કૂંચીઓ પ્રાગજીને આપી કે શું?
તે જાણી સ્વામી બોલ્યા :
“અમઈદાસ ! થડકો પામશો નહીં.
મંદિરની કૂંચીઓ તો આ રહી,
પણ અક્ષરધામની કૂંચી પ્રાગજીને આપી છે.”
આ બધા સમાચાર ઠેઠ વરતાલ સુધી પહોંચ્યા કે :
“જૂનાગઢમાં તો પ્રાગજી જ ધણી છે,
ને સ્વામી તે રૂપ થઈ ગયા છે અને તેને વશ છે.
આખો સોરઠ દેશ પહેલા પ્રાગજીને દંડવત્ કરે છે,
પછી સ્વામી પાસે જાય છે.
સ્વામીનો મહિમા પણ પ્રાગજી હદથી પાર કહે છે.”
એક દિવસ કેટલાક સત્સંગી દરબારોએ સ્વામીને કહ્યું :
“સ્વામી ! તમે કોઈ બ્રાહ્મણ, સાધુ કે વિદ્દાનને એશ્વર્ય ન આપ્યું
અને આ દરજીને આપી દીધું — આવું કેમ કર્યું?”
સ્વામીએ હસીને કહ્યું :
“મારે તો ઘણું નહોતું આપવું,
પણ એણે મને સેવા-ભક્તિથી બાંધી લીધો,
એટલે હાથ છૂટી બલા જેવું થઈ ગયું છે.”
દરબારોએ કહ્યું :
“હવે પાછું ખેંચી લો.”
ત્યારે સ્વામી જરા આકળા થઈને બોલ્યા :
“આ તો પાતાળે પાયા નાખ્યા છે,
પાછું ખેંચાય એમ નથી.”
પછી ઉપનિષદની વાત કરતાં સ્વામીએ કહ્યું :
વૈષમ્પાયન ઋષિએ યાજ્ઞવલ્ક્યને વિદ્યા ભણાવી.
પછી રાજાને પુત્રપ્રાપ્તિ માટે યાજ્ઞવલ્ક્યને મહેલમાં જવાની આજ્ઞા કરી.
બ્રહ્મચારી માટે તે યોગ્ય ન હતું,
એથી યાજ્ઞવલ્ક્યે ના પાડી.
ઋષિ ગુસ્સે થઈ પોતાની વિદ્યા પાછી માગી,
પણ એકવાર સિદ્ધ થયેલી વિદ્યા પાછી કેવી રીતે નીકળે?
તે જ રીતે પ્રાગજીને મેં બ્રહ્મવિદ્યા ભણાવી છે,
તે પાછી ન નીકળે.
જે પરાવિદ્યા આપે છે,
તેને પાત્ર ઘડતાં પણ આવડતું હશે.
ભગવાન કે સંત જાતિ, વર્ણ કે આશ્રમ જોતા નથી.
દેહધારીઓ પ્રાગજી ભક્તને સમાજની એક ઊતરતી જાતિના જોતા હતા,
જ્યારે ભક્તો તેમને સાક્ષાત્ ભગવતસ્વરૂપ દેખતા હતા.
🔹 લાસ્ટ મિનિટ રિવિઝન (Gujarati)
સ્વામીની આજ્ઞાથી પ્રાગજી ભક્ત કથાવાર્તા કરતા.
સ્વામી સોરઠ દેશના હરિભક્તોને મૂળ અક્ષરપણાનો નિશ્ચય કરાવતા.
“અક્ષરધામની કૂંચી પ્રાગજીને આપી છે” — સ્વામીનું વાક્ય મહત્વપૂર્ણ છે.
સ્વામી પ્રાગજી ભક્ત પાસે સૌને મોકલતા.
સ્વામીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે મંદિરની કૂંચી નહીં,
પણ અક્ષરધામની કૂંચી પ્રાગજીને આપી છે.
બ્રહ્મવિદ્યા એકવાર સિદ્ધ થાય તો પાછી ખેંચાતી નથી.
ભગવાન કે સંત જાતિ, વર્ણ કે આશ્રમ જોતા નથી.
ભક્તો પ્રાગજી ભક્તને સાક્ષાત્ ભગવતસ્વરૂપ માનતા હતા.
અક્ષરજ્ઞાનનો ઉદ્ઘોષ
🔹 વિસ્તૃત પોઈન્ટ ફોર્મ
એક વખત સ્વામી વરતાલથી પાછા ફરતા સારંગપુર પધાર્યા.
અહીં વાઘાખાચરે સ્વામીને પ્રાર્થના કરી કે
“ધિંગાણાનાં (લડાઈનાં) સ્વપ્નાં આવે છે.”
ત્યારે સ્વામીએ તેમને જૂનાગઢ સાથે આવવા આજ્ઞા કરી.
બાપુને સેવક વગર ચાલે નહીં,
એટલે સ્વામીએ પ્રાગજી ભક્તને બાપુની સેવામાં મૂક્યા.
પ્રાગજી ભક્ત બાપુની બહુ સેવા કરતા
અને સાથે સાથે તેમને સ્વામીના મહિમાની વાત પણ કરતા.
બાપુને તે ગમતું નહીં.
તેમણે પ્રાગજી ભક્તનો સંગ છોડી દીધો,
પણ સેવક વગર ફાવ્યું નહીં.
સ્વામીના સમજાવવાથી પ્રાગજી ભક્તને ફરી સેવામાં રાખ્યા,
પણ તેમની વાત સાંભળવી બંધ કરી.
જૂનાગઢમાં સ્વામીના હેતવાળા ભક્તોને આનંદકિલ્લોલ કરતા જોઈ
વાઘાખાચરે વિચાર કર્યો :
“મને આવો આનંદ કેમ નથી આવતો?”
મહુવાના દામા શેઠે તેમને કહ્યું :
“તમે પ્રાગજી ભક્તમાં વિશ્વાસ રાખો
અને સ્વામીને મૂળ અક્ષર માનો.”
વાઘાખાચરે કહ્યું :
“મને તો સ્વામી પંડે કહે તો જ માનું.”
આથી પ્રાગજી ભક્તે વૃત્તિ દ્વારા
સ્વામીને વાડીમાં તેડાવ્યા.
સ્વામી સભામાંથી ઊઠીને
એક હરિભક્તનો હાથ પકડી
વાડીમાં પ્રાગજી ભક્ત પાસે આવ્યા.
પ્રાગજી ભક્તે સ્વામીને કહ્યું :
“આ વાઘા આપાને પ્રશ્ન પૂછવો છે.”
સ્વામીએ વાઘા આપાને કહ્યું :
“આ પ્રાગજી કહે છે તે ઠીક કહે છે.”
વાઘાખાચરે ફરી પૂછ્યું :
“સ્વામી ! તમે પંડે અક્ષર?”
સ્વામીએ હસતાં હસતાં હા પાડી.
વાઘાખાચરને શાંતિ થઈ ગઈ
અને દોષ દૂર થઈ ગયા.
સ્વામીનો અક્ષરબ્રહ્મ તરીકે મહિમા પ્રવર્તાવવામાં
પ્રાગજી ભક્તને ઘણાં વિઘ્નો અને અપમાનો સહન કરવાં પડ્યાં,
પણ મૂર્તિમાન અક્ષરબ્રહ્મનો સાક્ષાત્કાર પામ્યા પછી
હૈયું હાથ કેમ રહે?
એક વખત સ્વામીએ પ્રાગજી ભક્તને બોલાવવા
બાલમુકુંદદાસજીને મોકલ્યા.
પ્રાગજી ભક્ત પોતાના આસને સૂતા હતા.
બાલમુકુંદદાસજીએ બે-ત્રણ વાર સાદ કર્યો,
પણ તેઓ ઊઠ્યા નહીં.
સ્વામીએ કહ્યું :
“પાછા જાઓ અને કહો — ગુણાતીત ઊઠો.”
જ્યારે “ગુણાતીત ઊઠો” એમ સાદ કર્યો
ત્યારે પ્રાગજી ભક્ત તરત ઊઠી ગયા.
સ્વામીએ કહ્યું :
“પ્રાગજી તો મરી ગયો.
એ તો ગુણાતીત થઈ ગયો છે.”
એમ સ્વામીએ સૌને
પ્રાગજી ભક્તનો મહિમા સમજાવ્યો.
એક વખત ઊનાના કમા શેઠે
પ્રાગજી ભક્તને ધોલ મારી.
તે જ રાત્રે સ્વપ્નમાં મહારાજે શેઠને દર્શન આપીને કહ્યું :
“પ્રાગજી ભગતની માફી માગો.”
શેઠે સવારે સભામાં આવી
પ્રાગજી ભક્તને દંડવત્ કરી
માફી માગી અને પગે લાગીને ધોતિયું ઓઢાડ્યું.
સ્વામીની આજ્ઞાથી
પ્રાગજી ભક્ત સૌને વાતો કરતા
અને પ્રાયશ્રિત્ત અપાવી શુદ્ધ કરતા.
એક વખત પ્રાગજી ભક્તે સ્વામીને પૂછ્યું :
“અત્યારે તો આપ સૌનાં પાપ બાળી શુદ્ધ કરો છો,
પણ પછી શું?”
સ્વામીએ કહ્યું :
“તને મહારાજ વશ છે,
તે તારા વચને સૌ શુદ્ધ થઈ જશે.”
જૂનાગઢ મંદિરના કોઠારી ત્રિકમદાસને
પ્રાગજી ભક્તની વાત ગમી નહીં.
સ્વામીએ તેમને પોતાનું
મૂલ દિવ્ય સ્વરૂપ બતાવ્યું.
આ જોઈ કોઠારીને
સ્વામીના સ્વરૂપની પ્રતીતિ થઈ.
આ રીતે પ્રાગજી ભક્તે
ઘણા સંતો અને હરિભક્તોને
“સ્વામી અક્ષર છે” એવો નિશ્ચય કરાવ્યો.
🔹 લાસ્ટ મિનિટ રિવિઝન
વાઘાખાચરને સ્વામી અક્ષર છે તેવો નિશ્ચય થયો.
“ગુણાતીત ઊઠો” કહતાં પ્રાગજી ભક્ત તરત ઊઠ્યા.
સ્વામીએ કહ્યું — “પ્રાગજી તો ગુણાતીત થઈ ગયો છે.”
પ્રાગજી ભક્તે અપમાન સહન કર્યા છતાં
અક્ષરજ્ઞાન પ્રવર્તાવ્યું.
સ્વામીએ પોતાનું મૂળ દિવ્ય સ્વરૂપ બતાવ્યું.
ઘણા હરિભક્તોને
“સ્વામી અક્ષર છે” એવો નિશ્ચય થયો.
📘 અધ્યાય – 14
સત્સંગમાં કુસંગ
🔹 વિસ્તૃત પોઈન્ટ ફોર્મ
સત્સંગમાં સ્વામીનો પ્રતાપ અને મહિમા વધતો જતો હતો.
એથી કેટલાક સંતોએ તથા આચાર્ય ભગવતપ્રસાદ મહારાજે
સ્વામીને ઠપકો દેવાનો નિશ્ચય કર્યો.
સ્વામીને ઊના તેડાવ્યા.
આ સમાચાર સાંભળી સ્વામી બોલ્યા :
“ભૂકો ભાર હરું સંતન હિત, કરું છાયા કર દોઈ,
જો મેરે સંતકો રતિ એક દુવે, તેહી જડ ડારું મેં ખોઈ,
નારદ મેરે સંતસે અધિક ન કોઈ.”
પ્રાગજી ભક્તે સ્વામીને આ વાતનો મર્મ પૂછ્યો.
સ્વામીએ કહ્યું :
“વરતાલના સંતોએ મને ઠપકો દેવાનો સંકલ્પ કર્યો છે.
તું મારો બહુ મહિમા કહે છે,
એટલે તને સત્સંગમાંથી વિમુખ કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે.
પણ આ દેશમાં એમનું કંઈ વળશે નહીં.
મારા દેખતાં તારું અપમાન
મારાથી સહન ન થાય.”
ત્યારે પ્રાગજી ભક્તે પ્રાર્થના કરી :
“મને ગમે તે ઉપાધિ થાય,
પણ આપ આ લોકથી ઉદાસ ન થશો.”
સ્વામી ઊના જતાં રસ્તામાં માળિયા રોકાયા.
ત્યાં સમાચાર મળ્યા કે
ધોળેરામાં કૃષ્ણપ્રસાદ મહારાજ ધામમાં ગયા,
એટલે આચાર્ય મહારાજ અને સંતો વરતાલ પાછા ગયા.
આથી સ્વામીને ઊના બોલાવવાનો
ઠરાવ મનમાં જ રહી ગયો.
સંવત ૧૯૨૨માં ચૈત્રી પૂનમના સમૈયે
વરતાલ જતા પહેલાં સ્વામીએ કહ્યું હતું :
“આ વખતે પ્રાગજીને દુઃખ આવશે,
પણ મેં એનું બખ્તર એવું ઘડ્યું છે
કે એને ટોચો વાગશે નહીં.”
વરતાલ સમૈયે પધાર્યા ત્યારે
સ્વામી પ્રાગજી ભક્તને જૂનાગઢ મૂકી ગયા.
સ્વામી સંતો તથા હરિભક્તો સાથે
ગઢડા થઈને વરતાલ પધાર્યા.
રામનવમીના સમૈયા ઉપર
સભામાં કેટલાકે સ્વામીને ઉદ્દેશીને
અયોગ્ય શબ્દો કહ્યા.
મોટા સદગુરુઓ પણ એમાં ભળ્યા.
સ્વામી શાંતિથી સાંભળી રહ્યા.
પછી સ્વામીએ
“ભગવાન તો એક શ્રીજીમહારાજ છે”
એ રીતે પુરુષોત્તમપણાની વાતો કરી.
એટલામાં શાસ્ત્રી બળરામદાસ
આચાર્ય મહારાજને સભામાં તેડી આવ્યા.
આરતીનો ડંકો વાગ્યો
અને સૌ દર્શન કરવા ગયા.
દર્શનેથી પાછા ફરતાં
એક માળીએ સ્વામીને ગુલાબનો હાર પહેરાવ્યો.
તે જ હાર સ્વામીએ
શુકમુનિના સેવક
હરિસ્વરૂપદાસજીને પહેરાવ્યો અને કહ્યું :
“હળદી જરદી નવ તજે, ખટરસ તજે ન આમ;
ગુણીજન ગુણકું નવ તજે, અવગુણ ન તજે ગુલામ.”
સ્વામીની સહનશીલતા અને પરમ સાધુતાથી
મોટા સદગુરુઓ મનોમન પશ્ચાત્તાપ કરવા લાગ્યા
અને સ્વામીની માફી માગી.
પણ સૌએ નક્કી કર્યું કે
“પ્રાગજી સ્વામીનો અપરંપાર મહિમા કહે છે,
એટલે તેને વિમુખ કરવો જ.”
આ વાત સ્વામી આગળ જાહેર કરી.
ત્યારે સ્વામી ઊંડા ઊતરી ગયા અને બોલ્યા :
“પ્રાગજીને હું ના પાડીશ,
એટલે મારો મહિમા નહીં કહે.”
પવિત્રાનંદ સ્વામીએ
પ્રાગજી ભક્તને વિમુખ કરવાનો દઢ ઠરાવ કર્યો.
આચાર્ય મહારાજની સંમતિથી
ગામોગામ મંદિરોમાં
તે નિર્ણયના પત્રો લખી દીધા.
જુનાગઢ પાછા વળતાં
સ્વામી મહેળાવ પધાર્યા.
અહીં ધોરીભાઈના
સવા વર્ષના દીકરા
ડુંગર ભક્ત (શાસ્ત્રીજી મહારાજ)ને
સ્વામીએ આશીર્વાદ આપ્યા.
સ્વામીએ કહ્યું :
“આ તો સાધુ થઈ
શ્રીજીમહારાજની સર્વોપરી નિષ્ઠા પ્રવર્તાવશે
અને કથાવાર્તા કરીને
સંપ્રદાયને ઉત્તેજન આપી વૃદ્ધિ કરશે.”
પછી સ્વામી
સારંગપુર, ગઢપુર થઈને
જૂનાગઢ પધાર્યા.
🔹 લાસ્ટ મિનિટ રિવિઝન
સ્વામીના મહિમાથી
સત્સંગમાં કુસંગ ઊભો થયો.
પ્રાગજી ભક્તને વિમુખ કરવાનો
ઠરાવ થયો.
સ્વામીની સહનશીલતા અદભૂત હતી.
“ભગવાન તો એક શ્રીજીમહારાજ છે”
એ વાત સ્વામીએ સ્પષ્ટ કરી.
શાસ્ત્રીજી મહારાજને
સ્વામીએ આશીર્વાદ આપ્યા.
📘 અધ્યાય – 15
સત્સંગમાંથી વિમુખ
🔹 વિસ્તૃત પોઈન્ટ ફોર્મ
પ્રાગજી ભક્તને વિમુખ કર્યાનો પત્ર જૂનાગઢ આવ્યો.
આથી તેઓ મહુવા જવા તૈયાર થયા.
રસ્તામાં ભાતાં માટે મંદિરના ભંડારીએ તેમને લાડુ બાંધી આપ્યા હતા.
અડધે રસ્તે ભાતું કરતાં તેમણે લાડુ ખાવાની શરૂઆત કરી,
ત્યારે આખા શરીરે બળતરા ઊપડી.
લાડુમાં ઝેર હોવાનું જાણીને
તે જમીનમાં ઊંડે દાટી દીધા.
મહામુશ્કેલીએ તેઓ મહુવા પહોંચ્યા.
યોગના પ્રભાવથી ઝેર પચી ગયું,
પણ આખા શરીરે અસહ્ય ગરમી હતી.
પછી મહારાજે દર્શન આપીને
આખા શરીરે હાથ ફેરવ્યો
અને બાફેલા અડદનું પાણી લેવા કહ્યું.
આ ઉપાયથી થોડા સમયમાં રોગ મટી ગયો.
ત્યાર પછી સ્વામી
આચાર્ય ભગવતપ્રસાદ મહારાજ સાથે
ઊના પધાર્યા.
અહીં પ્રાગજી ભક્ત
સ્વામીનાં દર્શને આવ્યા.
સ્વામી તેમને એકાંતમાં મળ્યા,
ખૂબ ધીરજ આપી,
પ્રસાદી આપી
અને રાજી કરીને ઘેર મોકલ્યા.
ઊનાથી ફરતાં ફરતાં
સ્વામી આચાર્ય મહારાજ સાથે
મહુવા પધાર્યા.
મહુવાના હરિભક્તોએ
સ્વામી અને આચાર્ય મહારાજનું
ખૂબ સન્માન કર્યું.
અહીં પ્રાગજી ભક્તે
સંતોની રસોઈ માટે
ચોખ્ખું સીધું તૈયાર રાખેલું.
બીજું સીધું ચોખ્ખું ન હતું
અને રસોઈ મોડું થતું હતું.
એટલે પવિત્રાનંદ સ્વામીએ કહ્યું :
“પ્રાગજી વિમુખ છે,
પણ એના દાળ-ચોખા ક્યાં વિમુખ છે?
એનું સીધું લઈ લો.”
આ સમયસૂચક સેવાથી
સૌના અંતરમાં
પ્રાગજી ભક્ત પ્રત્યે
સદ્ભાવ વધ્યો.
સભામાં મહુવાના પ્રતિષ્ઠિત હરિભક્તોએ
આચાર્ય મહારાજને પૂછ્યું :
“પ્રાગજી ભક્ત જેવા મહાન ભક્તરાજને
વિમુખ કરવો સમજાતું નથી.”
આથી મોટા સદગુરુઓએ કહ્યું :
“પ્રાગજી ભક્તને સત્સંગમાં લેવાના છીએ.”
ઉનાળાના તાપમાં
સંતોના તંબૂ સામે
રેતી ઉપર પ્રાગજી ભક્ત
બેસી રહેતા
અને સાંજે કથા પછી ઊઠતા.
આથી સૌને પ્રતીતિ થઈ
કે વિમુખ કર્યા છતાં
પ્રાગજી ભક્તનો
સત્સંગનો રંગ વધતો જ જાય છે.
પ્રાગજી ભક્તે
પવિત્રાનંદ સ્વામીને મળીને
સત્સંગમાં પાછા લેવા વિનંતી કરી.
સાત દિવસના મુકામ દરમિયાન
સ્વામીએ પણ
પ્રાગજી ભક્તને એકાંતમાં મળીને
ખૂબ સુખ આપ્યું.
પછી અમદાવાદના
આચાર્ય અયોધ્યાપ્રસાદજી મહારાજના
મંદવાડ પ્રસંગે
આમંત્રણથી સ્વામી અમદાવાદ પધાર્યા.
સ્વામીએ તેમને સાંત્વન આપ્યું
અને રામનવમીનો સમૈયો
અમદાવાદમાં કર્યો.
સ્વામી સૌ સંતો અને હરિભક્તોને
શ્રીજીમહારાજના
પુરુષોત્તમપણાની
અદ્ભુત વાતો કરતા.
પ્રાગજી ભક્ત પણ
સ્વામીનાં દર્શનની લાલચે
અમદાવાદ આવ્યા
અને મંદિર બહાર ઉતારો કર્યો.
સ્વામી બહાર જાય ત્યારે
પ્રાગજી ભક્ત દર્શન કરી લેતા
અને કહેતા :
“આ જાય છે તે અક્ષર છે.”
સ્વામી ભંડારીને કહી
તેમને ખાવાનું મોકલતા
અને તેઓ તે જમી લેતા.
અમદાવાદમાં
આચાર્ય અયોધ્યાપ્રસાદજી મહારાજે
સ્વામીની બહુ સેવા કરી
રાજીપો મેળવ્યો.
પછી સ્વામી
નડિયાદ થઈને
વરતાલ પધાર્યા.
હજારો હરિભક્તોએ
સ્વામીનું સ્વાગત કર્યું.
સ્વામીએ સૌને
બ્રહ્મજ્ઞાનની વાતો કરી
સુખિયા કર્યા
અને પછી જૂનાગઢ પધાર્યા.
🔹 લાસ્ટ મિનિટ રિવિઝન
પ્રાગજી ભક્તને વિમુખ કરવાનો પત્ર આવ્યો.
ઝેરયુક્ત લાડુથી
તેમણે ભારે કષ્ટ સહન કર્યું.
સ્વામીએ દર્શન આપી
રોગ દૂર કર્યો.
વિમુખ થયા છતાં
પ્રાગજી ભક્તનો સત્સંગનો રંગ વધતો ગયો.
મહુવા અને અમદાવાદમાં
પ્રાગજી ભક્તે
સ્વામીનો મહિમા સતત કહ્યું.
સ્વામીએ સૌને
બ્રહ્મજ્ઞાન આપી
સુખી કર્યા.
૧૬. પ્રાગજી ભક્ત દ્વારા પ્રગટપણું — Summary
જૂનાગઢમાં ભીમ એકાદશીના સમૈયે હજારો હરિભક્તોની હાજરીમાં સ્વામીએ પ્રાગજી ભક્ત પ્રત્યેનું અતિશય હેત પ્રગટ કર્યું. સત્સંગમાંથી વિમુખ કરાયેલા પ્રાગજી ભક્ત માટે સ્વામીએ ઊંડો વ્યથાભાવ વ્યક્ત કર્યો. ત્યારબાદ સ્વામી દેશભ્રમણે નીકળ્યા અને જૂનાગઢમાં લાંબા સમય પછી સત્સંગમાં ફરવાનું તથા મહુવામાં રહેવાનું સંકેત આપ્યો, જે પ્રાગજી ભક્ત દ્વારા પોતાના પ્રગટપણું દર્શાવતું હતું. પ્રવાસ દરમિયાન અનેક સ્થળોએ પધરામણી કરી. આસો સુદ ૧ના દિવસે સ્વામીએ દેહ મૂકીને અક્ષરધામમાં બિરાજમાન થયા, જેના કારણે પ્રાગજી ભક્ત તથા સમગ્ર સત્સંગમાં ઘોર વિરહ અને દુઃખ વ્યાપી ગયું.
2) ૧૬. પ્રાગજી ભક્ત દ્વારા પ્રગટપણું — Last-Minute Revision Points
ભીમ એકાદશીના સમૈયે હજારો હરિભક્તોની હાજરી
સ્વામીનું પ્રાગજી ભક્ત પ્રત્યે અતિશય હેત
સત્સંગમાંથી વિમુખ કરનારાઓ પર ટીકા
દેશભ્રમણ અને મહુવા જવાની જાહેરાત
પ્રાગજી ભક્ત દ્વારા પ્રગટપણું સૂચન
વિવિધ સ્થળોએ પધરામણી
આસો સુદ ૧એ દેહત્યાગ અને અક્ષરધામ પ્રસ્થાન
સત્સંગમાં વ્યાપક વિરહ
૧૭. સત્સંગમાં સ્વીકતિ — Summary
લગભગ ત્રણ વર્ષ સત્સંગથી વિમુખ રહ્યા છતાં પ્રાગજી ભક્તની દિવ્ય ભાવના, સાધુતા અને પરમ એકાંતિક બ્રહ્મસ્થિતિને મોટા સદગુરુઓએ અનુભવી અને સૌએ મળીને તેમને સત્સંગમાં પાછા સ્વીકાર્યા. તેમની અલૌકિક સ્થિતિને કારણે તેઓ હવે “ભગતજી” નામે ઓળખાયા. ભગતજીએ વરતાલમાં રહી દેશભરમાં સદગુરુઓ સાથે વિહાર કર્યો અને સમૈયાઓમાં કથાવાર્તા દ્વારા હરિભક્તોને શાંતિ આપી. અનેક મુમુક્ષુઓને ભગતજીના સમાગમથી દૃઢ નિશ્ચય થયો, અનેક સાધુઓ તથા કોઠારીઓ ભગતજીની મહિમાથી પ્રભાવિત થયા. ભગતજીએ વિનય, ઉપદેશ અને આધ્યાત્મિક દૃષ્ટિથી વિવાદો શમાવ્યા અને અનેક ભક્તોને દીક્ષા અને સત્સંગમાં દૃઢ બનાવ્યા.
2) ૧૭. સત્સંગમાં સ્વીકતિ — Last-Minute Revision Points
ત્રણ વર્ષ પછી પ્રાગજી ભક્તની સત્સંગમાં સ્વીકૃતિ
પરમ એકાંતિક બ્રહ્મસ્થિતિનો અનુભવ
“ભગતજી” નામે સંબોધન શરૂ
વરતાલ નિવાસ અને દેશવિહાર
કથાવાર્તાથી હરિભક્તોને શાંતિ
ગિરધરભાઈને નિશ્ચય અને દીક્ષા (વિજ્ઞાનદાસજી)
બેચર ભગત પર પ્રભાવ અને મહાપુરુષદાસ દીક્ષા
પવિત્રાનંદ સ્વામી સહિત સદગુરુઓને શાંતિ
૧૮. શારત્રી યજ્ઞપુરુષદાસજીના ગુરુપદે — Summary
સંવત ૧૯૩૯માં સુરત મંદિરમાં મૂર્તિપ્રતિષ્ઠા પ્રસંગે ભગતજી મહારાજની બ્રહ્મસ્થિતિ, મિષ્ટ વાણી અને અલૌકિક વ્યવહારથી યજ્ઞપુરુષદાસજી અત્યંત આકર્ષાયા અને મનોમન તેમને ગુરુ સ્વીકાર્યા. ભગતજી પાસેથી ગુણાતીતાનંદ સ્વામી અક્ષર હોવાની તથા શ્રીજીમહારાજના ધામરૂપ હોવાની વાત સાંભળી યજ્ઞપુરુષદાસજીને દઢ પ્રતીતિ થઈ. ભગતજી મહારાજ યજ્ઞપુરુષદાસજી પ્રત્યે વિશેષ હેત ધરાવતા. સમય જતાં અનેક ત્યાગી સંતો નિર્ભયપણે ભગતજીનો સમાગમ કરવા લાગ્યા અને સત્સંગમાં ભગતજી મહારાજનો મહિમા વધતો ગયો. ભગતજીએ શિષ્યો માટે વિનમ્રતા, સહનશીલતા અને સર્વજીવ પ્રત્યે દયાભાવનો ઉપદેશ આપ્યો.
2) ૧૮. શારત્રી યજ્ઞપુરુષદાસજીના ગુરુપદે — Last-Minute Revision Points
સંવત ૧૯૩૯, સુરત મંદિરમાં મૂર્તિપ્રતિષ્ઠા
ભગતજી મહારાજની બ્રહ્મસ્થિતિ અને મિષ્ટ વાણી
યજ્ઞપુરુષદાસજીએ મનોમન ગુરુ સ્વીકાર્યા
ગુણાતીતાનંદ સ્વામી અક્ષર હોવાની દઢ પ્રતીતિ
ભગતજીનો યજ્ઞપુરુષદાસજી પ્રત્યે વિશેષ હેત
ત્યાગી સંતોનો નિર્ભય સમાગમ
સત્સંગમાં ભગતજી મહારાજનો વધતો મહિમા
સર્વજીવ પ્રત્યે દયાભાવનો ઉપદેશ
૧૯. “મને સ્વામિનારાયણ વળગ્યા છે' — Summary
ભગતજીનો પ્રતાપ વધતાં કેટલાક સાધુઓએ વિરોધ કર્યો અને પ્રતિબંધ મૂકવાની ઈચ્છા દર્શાવી. ત્યારે ભગતજીએ કહ્યું કે ભગવાન તેને જ વળગે છે જેને ભગવાનમાં અતિશય સ્નેહ અને આસક્તિ હોય. તેમણે ગોપીઓની પ્રેમલક્ષણા ભક્તિનો ઉલ્લેખ કરી શ્રીજીમહારાજની મૂર્તિનું અખંડ સુખ પોતે લેતા હોવાની અને સંગ કરનારને આપવાની વાત કરી. પેટલાદમાં જમાદારને સત્પુરુષના લક્ષણો સમજાવી શાંતિ આપી. સંતોને ધીરજ, નિર્માનતા અને સહનશીલતા રાખવાની શિખામણ આપી અને આવનારા કઠિન સમય માટે તૈયારી રાખવા કહ્યું.
2) ૧૯. “મને સ્વામિનારાયણ વળગ્યા છે' — Last-Minute Revision Points
ભગતજીના વધતા પ્રતાપ સામે વિરોધ
“ભગવાન તેને જ વળગે જેને અતિશય સ્નેહ હોય” સમજાવટ
ગોપીઓની પ્રેમલક્ષણા ભક્તિનો ઉલ્લેખ
અખંડ સુખનો અનુભવ અને વિતરણ
પેટલાદમાં જમાદારને શાંતિ
સંતોને નિર્માનતા અને ધીરજની શિખામણ
આવનારા દુઃખ માટે તૈયારી
ર૦. ભગતજીના સંતોને ઉપાધિ — Summary
ભગતજીના ગુજરાતભરના વિચરણથી સત્સંગમાં વિશાળ સમાસ થયો. પ્રાગજી ભગત દ્વારા ભગવાન પ્રગટ છે એવી અનુભૂતિથી અનેક હરિભક્તોમાં દૃઢ નિશ્ચય થયો. કેટલાક સંતોએ વિરોધ કરીને ભગતજીના હેતવાળા સંતોને સત્સંગથી દૂર કર્યા. મહુવામાં ભગતજીના સમાગમથી યજ્ઞપુરુષદાસજી સહિત સંતોને અખંડ યોગ મળ્યો. યજ્ઞપુરુષદાસજીએ ધર્મ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ભક્તિ—આ ચારેય ગુણો ભગતજીમાં સાક્ષાત્ પ્રગટ હોવાનું યુક્તિપૂર્વક સિદ્ધ કર્યું. વિરોધ છતાં ભગતજીના હેતવાળા સંતો સત્સંગ બહાર રહી પણ નિષ્ઠાપૂર્વક સેવા કરતા રહ્યા.
2) ર૦. ભગતજીના સંતોને ઉપાધિ — Last-Minute Revision Points
ભગતજીના વિચરણથી ગુજરાતમાં મોટો સમાસ
પ્રાગજી ભગત દ્વારા ભગવાન પ્રગટ હોવાની અનુભૂતિ
વિરોધથી હેતવાળા સંતોને સત્સંગથી દૂર કરાયા
મહુવામાં ભગતજીનો અખંડ સમાગમ
ધર્મ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ભક્તિ—ચારેય ગુણ પ્રગટ
હરિભક્તોની સાક્ષીથી ભગતજીનું એકાંતિકપણું
વિરોધ છતાં સંતોની અડગ નિષ્ઠા
1) ર૧. એકાંતનું સુખ — Summary
ભગતજીની ઇચ્છાથી સંતો અને હરિભક્તો કતપર અને ભાદરોડમાં રહી અખંડ સમાગમનો લાભ લીધો. ભગતજી પ્રેમથી સંતોને જમાડતા, કથાવાર્તા કરતા અને યોગની પ્રક્રિયાઓ દ્વારા મહારાજની મૂર્તિમાં અખંડ વૃત્તિ રાખતા શીખવતા. કઠોર તપ, ઉપવાસ અને સેવા દ્વારા સંતોને દેહભાન ભૂલાવી અક્ષરધામનું સુખ અનુભવાવ્યું. યજ્ઞપુરુષદાસજીએ ભગતજીનો મહિમા સંસ્કૃત અષ્ટકથી ગાયો. સંતોએ ભગતજીની ભાવપૂર્વક સેવા કરી અને તેમની આજ્ઞામાં રહ્યા. અંતે આચાર્યશ્રીના પત્રથી સંતોને વરતાલ મોકલવામાં આવ્યા; વિયોગ પહેલાં સંતોએ સેવા અને રસોઈ દ્વારા ભગતજીને રાજી કર્યા અને આશીર્વાદ મેળવી વરતાલ ગયા.
Last-Minute Revision Points
કતપર અને ભાદરોડમાં સમાગમ
પ્રેમથી જમાડવું અને કથાવાર્તા
યોગપ્રક્રિયા અને અખંડ વૃત્તિ
ઉપવાસ અને કઠોર તપ
યજ્ઞપુરુષદાસનું અષ્ટક
સંતોની સેવા
આચાર્યશ્રીનો પત્ર
આશીર્વાદ લઈને વરતાલ પ્રસ્થાન
રર. વનવાસમાંથી મુક્તિ — Summary
વરતાલમાં સંતોને ફરી સ્થાન મળ્યું અને આચાર્ય મહારાજે ભગવાં વસ્ત્રોની આજ્ઞા આપી. વિજ્ઞાનદાસજી ખાનદેશમાં પ્રચાર કરવા ગયા જ્યાં સમાધિ અને ચમત્કારોથી ભગતજીનો મહિમા વધ્યો. મહુવામાં આચાર્ય મહારાજે ભગતજીનો આદર કર્યો અને સભામાં તેમનો મહિમા સમજાવ્યો. ગઢપુર લક્ષ્મીવાડી પ્રતિષ્ઠામાં ભગતજી વિશેષ આમંત્રિત થયા અને અનેક હરિભક્તોએ સમાગમનો લાભ લીધો. નડિયાદમાં ભગતજીના પ્રચારથી મહારાજના સર્વોપરી સ્વરૂપ, સ્વામીના અક્ષરસ્વરૂપ અને બ્રહ્મચર્યની વાતો દઢ થઈ; અનેક ભક્તોને દર્શનનો અનુભવ થયો.
Last-Minute Revision Points
વરતાલમાં પુનઃ સ્થાન
ભગવાં વસ્ત્રોની આજ્ઞા
ખાનદેશમાં સમાસ અને સમાધિ પ્રસંગ
મહુવામાં આચાર્યનો આદર
લક્ષ્મીવાડી પ્રતિષ્ઠા પ્રસંગ
નડિયાદમાં પ્રચાર
સર્વોપરી સ્વરૂપ અને અક્ષરસ્વરૂપની વાત
ભક્તોને દર્શન અનુભવ
ર૩. વાંસદાના દીવાનને સત્સંગ — Summary
યજ્ઞપુરુષદાસજીના સમાગમથી વાંસદાના દીવાન ઝવેરભાઈને ભગતજીના દર્શનની ઉત્સુકતા થઈ. આજ્ઞા મળતાં ભગતજી વાંસદા પધાર્યા. દીવાન અને તેમની પત્ની ભાવપૂર્વક સેવા કરતા. ભગતજીએ જીવ, ઈશ્વર, માયા, બ્રહ્મ અને પરબ્રહ્મના તત્ત્વો તથા આજ્ઞા-ઉપાસનાનું રહસ્ય સમજાવ્યું. ભજનમાં જાગૃતિ, કાકનિદ્રા અને અખંડ સ્મરણનો ઉપદેશ આપ્યો. ધર્મ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને પતિવ્રતા ભક્તિનો મહિમા સમજાવ્યો. દીવાનને અંતકાળે મહારાજ સાથે તેડવા આવવાનો વચન આપ્યો. રાજા અને અમલદારો પણ પ્રભાવિત થયા. વાંસદાથી પરત આવી આચાર્ય મહારાજે ભગતજીને સન્માન આપ્યું.
Last-Minute Revision Points
દીવાનની ઉત્સુકતા
ભગતજી વાંસદા પધાર્યા
પાંચ અનાદિ તત્ત્વોની સમજણ
આજ્ઞા અને ઉપાસનાનું રહસ્ય
અખંડ ભજનનો ઉપદેશ
ધર્મ-જ્ઞાન-વૈરાગ્યનો મહિમા
અંતકાળે તેડવાનો વચન
આચાર્ય દ્વારા સન્માન
ર૪. અમદાવાદમાં જ્ઞાનયજ્ઞ — Summary
અમદાવાદમાં ભગતજીના આગમનથી મંદિરનું વાતાવરણ બદલાયું. તેઓ મંગળા આરતીથી રાજભોગ અને સાંજની ચેષ્ટા સુધી કથાવાર્તા કરીને “વચનામૃત” સમજાવતા અને સૌને એકચિત્તે માળા ફેરવાવતા. પુરુષોત્તમપણું અને અક્ષરરૂપ થવાની વાતો કરીને બ્રહ્માનંદનો અનુભવ કરાવતા. બ્રહ્મચર્યના મહિમાનો આગ્રહપૂર્વક ઉપદેશ આપ્યો. યજ્ઞપુરુષદાસજી ભક્તોને ભગતજીના દર્શને મોકલતા અને અંતે પોતે પણ પધાર્યા. આચાર્ય મહારાજે પક્ષપાતપૂર્વક સન્માન આપ્યું. સત્પુરુષના મહિમાની વાતે ભગતજી રાજી થયા. હિંડોળા પ્રસંગે સર્વોપરી ઉપાસનાનું તત્ત્વ સમજાવ્યું. સેવા કાર્યમાં નિર્માનીપણે જોડાઈ સૌને પ્રભાવિત કર્યા.
Last-Minute Revision Points
ર૫. ભગતજીનું આકર્ષણ — Summary
વડોદરામાં સીતાબાને સમાધિમાં મહારાજ સાથે ભગતજીનાં દર્શન થતાં રાવસાહેબે ભગતજીને તેડાવ્યા. ભગતજીએ રંગાચાર્યજીને સત્પુરુષમાં જોડાવાનું મહત્વ સમજાવ્યું અને શાસ્ત્રજ્ઞાનનું સાચું મૂલ્ય બતાવ્યું. ગૃહસ્થોને શ્વેતધર્મના નિયમ આપી ભજનની રીત શીખવાડી. મહુવામાં અઢાર હજાર માળા ફેરવી હરિભક્તોના સુખ માટે પ્રાર્થના કરી. વિજ્ઞાનદાસજીના અવસાનથી સૌ દુઃખી થયા. ગણપતભાઈને “વચનામૃત”ના રહસ્યો સમજાવ્યા. વિરોધ છતાં સહનશીલતા રાખવાની today સમજ આપી. અક્ષરધામના સુખ અને ભગવાન-સંતમાં જોડાવાની સર્વોપરી ઉપાસનાની વાતો કરી.
Last-Minute Revision Points
ર૬. ગઢડામાં જળઝીલણીનો સમેયો — Summary
સંવત ૧૯૫૨માં જળઝીલણીના સમૈયે ભગતજી ગઢપુર પધારે તેવી ગોઠવણ યજ્ઞપુરુષદાસજીએ આચાર્ય મહારાજની મંજૂરીથી કરી. આ પ્રસંગે ઘણા હરિભક્તો ગઢડા ભેગા થયા. ભગતજી આચાર્ય મહારાજ અને મોટા સદગુરુઓના આસને, લક્ષ્મીવાડીએ અને મંદિરે જઈ સંતો અને હરિભક્તોને દર્શનનો લાભ આપતા.
આચાર્ય મહારાજે ભગવાનના સુખ વિષે પ્રશ્ન પૂછતાં ભગતજીએ સમજાવ્યું કે જેને ભગવાનના સુખનો અનુભવ થાય છે તેની ઈન્દ્રિયો અને અંતઃકરણ સ્થિર થઈ જાય છે અને તેનું મન ભગવાનની મૂર્તિ સિવાય બીજે ક્યાંય આસક્ત થતું નથી. ગુરમુખી બને ત્યારે જ એ સુખનો અનુભવ થાય છે.
ભગતજી સમજાવતા કે એકાંતિક સંતમાં આત્મબુદ્ધિ રાખવી એ કલ્યાણનું મહાન સાધન છે. સંતને મન, કર્મ અને વચનથી સેવવાથી એકાંતિક ધર્મ સિદ્ધ થાય છે અને તેમના દ્રોહથી દુઃખ થાય છે. તેઓએ સમજાવ્યું કે ભગવાનને પામવા માટે ઈન્દ્રિયો અને અંતઃકરણ જીતવા જરૂરી છે અને કામ-ક્રોધ જેવા દોષો સામે શૂરવીર બની ભગવાનને પ્રાર્થના કરવી.
આ પ્રસંગે યજ્ઞપુરુષદાસજીના અભ્યાસ વિષે પણ પૂછાયું ત્યારે ભગતજીએ કહ્યું કે રાજકોટમાં વ્યવસ્થા થાય તો ભણવું, પરંતુ કાશી જવાની જરૂર નથી. તેમણે સમજાવ્યું કે મહિમા સાથેની ભક્તિ જ સ્થિર રહે છે; મહિમા વિનાની ભક્તિ અંતે નાશ પામે છે. આ રીતે ભગતજીએ અદ્ભુત કથાવાતાથી સૌને આધ્યાત્મિક આનંદ આપ્યો અને પછી મહુવા પધાર્યા.
ર૬. ગઢડામાં જળઝીલણીનો સમેયો — Last-Minute Revision Points
સંવત ૧૯૫૨ – જળઝીલણી સમેયો ગઢડા
યજ્ઞપુરુષદાસજી દ્વારા ભગતજીને આમંત્રણ
સંતો અને હરિભક્તોને ભગતજીના દર્શન
ભગવાનના સુખ વિષે આચાર્ય મહારાજનો પ્રશ્ન
ભગવાનના સુખથી ઈન્દ્રિયો અને અંતઃકરણ સ્થિર
એકાંતિક સંતમાં આત્મબુદ્ધિ – કલ્યાણનું સાધન
ઈન્દ્રિયો અને અંતઃકરણ જીતવાની જરૂર
કામ-ક્રોધ સામે શૂરવીરતા
યજ્ઞપુરુષદાસજીના અભ્યાસ વિશે આજ્ઞા
મહિમા સાથેની ભક્તિ જ સ્થિર રહે
૨૭. જૂનાગઢમાં અપૂવ સન્માન — Summary
યજ્ઞપુરુષદાસજીએ વિચાર કર્યો કે જ્યાં ભગતજીનું પહેલાં અપમાન થયું હતું ત્યાં જ તેમનું ભવ્ય સન્માન થવું જોઈએ. તેથી સંવત ૧૯૫૩માં જન્માષ્ટમીના સમૈયે ભગતજીને જૂનાગઢ પધારવા આચાર્ય મહારાજ પાસેથી આજ્ઞાપત્ર લેવાયું. ભગતજી જૂનાગઢ પહોંચ્યા ત્યારે સ્ટેશનથી જ તેમનું આચાર્ય મહારાજ સાથે વાજતે-ગાજતે ભવ્ય સ્વાગત થયું અને મંદિરમાં તેમની ઉત્તમ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી.
સમૈયા દરમિયાન ભગતજી રોજ સભામંડપમાં પધારી કથાવાર્તા કરતા અને સંતો-હરિભક્તોને આધ્યાત્મિક આનંદ આપતા. ઘણા સંતો તેમને દંડવત્ કરતા કારણ કે તેઓ ગુણાતીતાનંદ સ્વામીના પરમ કૃપાપાત્ર શિષ્ય હતા. ભગતજીએ સમજાવ્યું કે એકાંતિક સંતમાં આત્મબુદ્ધિ રાખવી, સત્પુરુષનો સંબંધ જાળવવો અને મહિમા સાથે ભક્તિ કરવી એ કલ્યાણનો માર્ગ છે.
તેમણે ભક્તિને જીવનનું મુખ્ય તત્વ બતાવી સમજાવ્યું કે વૈરાગ્ય, જ્ઞાન અને ધર્મ હોવા છતાં ભક્તિ વિના બધું નિષ્ફળ છે. તેમણે ઈન્દ્રિયો અને વિષયોથી દૂર રહી સત્પુરુષમાં આશ્રય રાખવાની તથા ગુરુના મહિમાને ઓળખવાની શિખામણ આપી. જાગા સ્વામી પણ ભગતજીના મહિમાની વાતો કરતા અને સૌ હરિભક્તોને તેમના સમાગમનું મહત્ત્વ સમજાવતા.
આ રીતે ભગતજીએ જૂનાગઢમાં હરિભક્તોને બ્રહ્મરૂપ બની ભગવાનમાં જોડાવાની વાતો કરી ખૂબ આનંદ આપ્યો. સમૈયો પૂર્ણ થયા પછી તેઓ આચાર્ય મહારાજ અને સંતોની રજા લઈને નીકળ્યા અને જાગા સ્વામી સાથે ભાવપૂર્વક વિદાય લઈને ગોંડલ પધાર્યા.
૨૭. જૂનાગઢમાં અપૂવ સન્માન — Last-Minute Revision Points
સંવત ૧૯૫૩ – જન્માષ્ટમી સમૈયો જૂનાગઢ
યજ્ઞપુરુષદાસજી દ્વારા ભગતજીને આમંત્રણ
સ્ટેશનથી ભવ્ય સ્વાગત
સભામંડપમાં કથાવાર્તા
સંતો દ્વારા ભગતજીને દંડવત્
એકાંતિક સંતમાં આત્મબુદ્ધિનો ઉપદેશ
મહિમા સાથેની ભક્તિનું મહત્વ
ભક્તિ – જીવનનું મુખ્ય તત્વ
ગુરુના મહિમાની ઓળખ
સમૈયા પછી ગોંડલ પ્રસ્થાન
૨૮. અંતિમ લીલા — Summary
ગોંડલમાં યજ્ઞપુરુષદાસજીએ ભણવાના વિષે પૂછતાં ભગતજીએ કહ્યું કે તેમને શાસ્ત્રવિદ્યા અને બ્રહ્મવિદ્યા બંને શીખવાઈ ગઈ છે, હવે કંઈ અધૂરું નથી. તેમણે યજ્ઞપુરુષદાસજીને સૌના ગુરુપદે સ્થાપ્યા અને સંતો-હરિભક્તોને સુખી કરવાની આજ્ઞા આપી આશીર્વાદ આપ્યા.
મહુવા પહોંચીને ભગતજીએ મંદવાડ ગ્રહણ કર્યો અને અંતિમ દર્શન માટે હરિભક્તોને બોલાવ્યા. તેમણે અન્ન ત્યાગ કર્યો અને સ્થિતિ દિવસે દિવસે ગંભીર થતી ગઈ, છતાં તેઓ હરિભક્તોને ધીરજ આપતા. અન્નકૂટના દિવસે તેઓ મંદિરમાં દર્શન કરવા ગયા અને કહ્યું કે જેમને તેમના દર્શન થયા છે તેમને તેઓ અક્ષરધામમાં લઈ જશે.
સંવત ૧૯૫૪ કાર્તિક સુદ ૧૩ના દિવસે ભગતજી સમાધિમાં સ્થિર થઈ અક્ષરધામ પધાર્યા. હરિભક્તો દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ ગયા અને તેમના પંચભૌતિક દેહનો અગ્નિસંસ્કાર માલણ નદી કાંઠે કરવામાં આવ્યો.
આ સમાચાર સાંભળીને યજ્ઞપુરુષદાસજી ખૂબ દુઃખી થયા, પરંતુ ભગતજી મહારાજે તેમને દર્શન આપી કહ્યું કે “હું ક્યાં ગયો છું? હું તો તમારામાં અખંડ રહ્યો છું.” આ દર્શનથી યજ્ઞપુરુષદાસજીનો શોક દૂર થયો અને સૌને સમજાયું કે મહારાજ યજ્ઞપુરુષદાસજી જેવા પરમ એકાંતિક સંતમાં પ્રગટ છે.
૨૮. અંતિમ લીલા — Last-Minute Revision Points
યજ્ઞપુરુષદાસજીને ગુરુપદે સ્થાપ્યા
સંતો-હરિભક્તોને સુખી કરવાની આજ્ઞા
મહુવામાં મંદવાડ ગ્રહણ
અન્ન ત્યાગ અને ગંભીર સ્થિતિ
અન્નકૂટે મંદિર દર્શન
“મારા દર્શન કરનારને અક્ષરધામ લઈ જઈશ”
કાર્તિક સુદ ૧૩ – અક્ષરધામ ગમન
માલણ નદી કાંઠે અગ્નિસંસ્કાર
યજ્ઞપુરુષદાસજીનું દુઃખ
ભગતજીના દર્શનથી શોક દૂર
૨૯. ઐશ્વર્ય દર્શન — Summary
સંવત ૧૯૧૪માં ભગતજી મહુવાના હરિભક્તો સાથે જૂનાગઢ સ્વામીના દર્શને જતા હતા ત્યારે શેત્રુંજી નદી પૂરથી ભરાઈ ગઈ હતી. છતાં ભગતજીએ ભગવાનમાં વિશ્વાસ રાખીને હરિભક્તોને હિંમત આપી અને સૌ સલામત રીતે નદી પાર કરી. રસ્તામાં કૂતરાએ એક હરિભક્તને કરડ્યો અને ભગતજીના સ્પર્શથી તેની પીડા ઓછી થઈ. પછી ભગતજીના ભાઈ નરસિંહભાઈને કાળા નાગે કરડ્યો, પરંતુ સ્વામિનારાયણ મંત્ર અને પ્રાર્થનાથી તેમની પીડા પણ દૂર થઈ ગઈ.
એક પ્રસંગે ભારે વરસાદ અને અંધકારમાં માર્ગ ન દેખાતો હોવાથી ભગતજીએ હરિભક્તોને ભજન કરવા કહ્યું અને થોડા સમય પછી સૌને આશ્ચર્ય થયું કે તેઓ ગઢડા પહોંચી ગયા હતા. અન્ય પ્રસંગે કાનજી દરજીને ભગતજી દ્વારા મળેલા પ્રસાદીના હારના પ્રભાવથી ભગવાન અને સ્વામીની મૂર્તિ અખંડ દેખાતી રહી.
મહુવામાં કોલેરા ફેલાતા ભગતજીએ હનુમાનજીને તેલ ચઢાવવાની આજ્ઞા આપી અને ઘણા દર્દીઓને રાહત મળી. એક બ્રાહ્મણે ભગતજીના નેત્રોમાં શ્રીજીમહારાજનાં દર્શન કર્યા. અંતિમ માંદગી વખતે પણ ભગતજી અન્નકૂટના દિવસે મંદિર પધાર્યા અને હજારો હરિભક્તોને દર્શન આપ્યા. ત્યારબાદ તેમણે કહ્યું કે જેમને તેમના દર્શન થયા છે તેમનું કલ્યાણ થઈ ગયું.
૨૯. ઐશ્વર્ય દર્શન — Last-Minute Revision Points
સંવત ૧૯૧૪ – શેત્રુંજી નદી પાર કરવી
ભગવાનમાં વિશ્વાસ અને હરિભક્તોને હિંમત
કૂતરાના કરડવાથી પીડા દૂર
નરસિંહભાઈને નાગદંશ – મંત્રથી રાહત
વરસાદમાં ગઢડા પહોંચવાનો ચમત્કાર
કાનજી દરજીને અખંડ મૂર્તિ દર્શન
કોલેરા સમયે હનુમાનજીને તેલ ચઢાવવાની આજ્ઞા
બ્રાહ્મણે ભગતજીના નેત્રોમાં શ્રીજીમહારાજનાં દર્શન
અંતિમ માંદગીમાં પણ અન્નકૂટ દર્શન
“મારા દર્શન કરનારનું કલ્યાણ થયું”
