સત્સંગ વચનમાળા ભાગ–૩ પ્રકરણ ૧ નો સારાંશ

યોગમૂર્તિ સદ્ગુરુ ગોપાળાનંદ સ્વામી — Summary

ગોપાળાનંદ સ્વામી મહાસમર્થ યોગમૂર્તિ સંત હતા. શ્રીજીમહારાજે તેમની વિશિષ્ટતા સ્વીકારી હતી. સંવત ૧૮૩૭માં ટોડલા ગામે ખુશાલ ભટ્ટ તરીકે તેમનો જન્મ થયો. બાળપણથી જ સંસ્કૃત, વેદ-વેદાંત અને શાસ્ત્રોમાં પારંગત થયા અને યોગ-તપમાં નિષ્ણાત બન્યા. તેઓ ભક્તિભાવથી બાળકોને શિક્ષણ આપતા અને સમાધિદશાનો અનુભવ કરાવતા. શામળાજી મૂર્તિ સાથે જોડાયેલા ચમત્કાર અને રાજાને કર માફ કરાવવાના પ્રસંગે તેમની દિવ્ય શક્તિ પ્રગટ થઈ. સ્વામિનારાયણ ભગવાનના મહિમા સાંભળી તેઓ શ્રીજીમહારાજના આશ્રિત બન્યા. બ્રાહ્મણવેશે પોતે ભગવાને તેમને મળવા તેડ્યા તે અનુભવથી નિશ્ચય દઢ થયો. સંવત ૧૮૬૪ કાર્તિક વદ આઠમે દાદાખાચરના દરબારમાં શ્રીજીમહારાજે તેમને ભાગવતી દીક્ષા આપી અને “ગોપાળાનંદ સ્વામી” નામ આપ્યું.

શ્રીજીમહારાજની આજ્ઞાથી ગોપાળાનંદ સ્વામી વડોદરામાં રહી સત્સંગનો પ્રચાર કરતા અને વિદ્વાનો, અમલદારો તથા સયાજીરાવ ગાયકવાડને પણ આશ્રિત બનાવ્યા. યજ્ઞમાં આહુતિ આપતા યજ્ઞનારાયણના દર્શન કરાવ્યા અને ગ્રહણના પ્રસંગે ભક્ત માટે ગ્રહણ અટકાવ્યું. સારંગપુરમાં હનુમાનજીની મૂર્તિ પધરાવી વાઘાખાચરની સેવા સહેલી કરી. તેમની જ્ઞાનપ્રવાહથી અનેક મુમુક્ષુઓ દઢ નિશ્ચયી બન્યા. માનભાને સમાધિ અપાવી શ્રીજીમહારાજના દર્શન કરાવ્યા. શ્રીજીમહારાજે તેમને મંદિરોની જવાબદારી સોંપી અને ગુણાતીતાનંદ સ્વામીનો વિશેષ મહિમા રાખવા આજ્ઞા કરી. સ્વામી દર વર્ષે જૂનાગઢ જઈ ગુણાતીતાનંદ સ્વામીનો મહિમા કરતા. ત્યાગ, વૈરાગ્ય અને ક્ષમાશીલતામાં અડગ રહી અનેક ઉપાધિઓ સહન કરી, છતાં મહિમાની દૃષ્ટિ કદી ડગાવી નહીં.

ગોપાળાનંદ સ્વામી કરુણામૂર્તિ હતા. હમીર ભક્તને પ્રાયશ્ચિત્ત આપી સત્સંગમાં પુનઃ સ્વીકારવાનો વિશાળ દૃષ્ટિકોણ બતાવ્યો. પોતાના મુખ્ય સંતોને ગુણાતીતાનંદ સ્વામીના સમાગમમાં મોકલ્યા. તેમની કૃપાથી ભક્તોના આંતરિક દુઃખ દૂર થતાં. શ્રીજીમહારાજે સ્વપ્નમાં સર્વોપરીપણું પ્રવર્તાવવાની આજ્ઞા આપતા સ્વામીએ પરબ્રહ્મ પુરુષોત્તમ શ્રી સહજાનંદ સ્વામીનું સર્વોપરી સ્વરૂપ પ્રગટ કર્યું. વિરોધ અને ગેરસમજ વચ્ચે પણ સ્વરૂપનિષ્ઠામાં અડગ રહ્યા. અંતે અક્ષરધામ પ્રત્યે દૃષ્ટિ રાખવાની વાણી કહી સંવત ૧૯૦૮ વૈશાખ વદ ૪એ યોગબળથી દેહત્યાગ કર્યો. તેમણે વચનામૃતનું સંપાદન અને શાસ્ત્રભાષ્યો રચી અક્ષરપુરુષોત્તમ ઉપાસનાનો શાસ્ત્રોક્ત આધાર આપ્યો. શાસ્ત્રીજી મહારાજે તેમના મહિમાને માન આપી મંદિરોમાં તેમની મૂર્તિઓ પધરાવી.

Last-Minute Revision Points

• સંવત ૧૮૩૭, ટોડલા ગામે જન્મ (ખુશાલ ભટ્ટ)

• વેદ-વેદાંત અને યોગમાં પારંગત

• શામળાજી ચમત્કાર

• રાજાનો કર માફ કરાવ્યો

• શ્રીજીમહારાજના આશ્રિત બન્યા

• ભગવાન બ્રાહ્મણવેશે તેડવા આવ્યા

• સંવત ૧૮૬૪ કાર્તિક વદ ૮ દીક્ષા

• નામ: ગોપાળાનંદ સ્વામી

• વડોદરામાં સત્સંગ વિકાસ

• યજ્ઞનારાયણ દર્શન પ્રસંગ

• ગ્રહણ અટકાવ્યું

• હનુમાનજી પ્રતાપ

• માનભાને સમાધિ

• મંદિરોની જવાબદારી

• ગુણાતીતાનંદ સ્વામીનો મહિમા

• ત્યાગ અને ક્ષમાશીલતા

• હમીરને પ્રાયશ્ચિત્ત આપી સ્વીકાર્યા

• મુખ્ય સંતોને જૂનાગઢ મોકલ્યા

• સર્વોપરી શ્રીજીમહારાજની નિષ્ઠા

• વિરોધ છતાં અડગતા

• “અક્ષરધામ સામે દૃષ્ટિ” વાણી

• સંવત ૧૯૦૮ વૈશાખ વદ ૪ દેહત્યાગ

• વચનામૃત સંપાદન

• અક્ષરપુરુષોત્તમ શાસ્ત્ર આધાર

• શાસ્ત્રીજી મહારાજે મૂર્તિ પધરાવી