યોગીજી મહારાજ પ્રારંભ - સંપૂર્ણ સમરી

૧૯. “શ્રીજી-સ્વામી વશ છે' — Summary
સારંગપુરમાં જળઝીલણી એકાદશીના પ્રસંગે શાસ્ત્રીજી મહારાજની તબિયત નરમ હોવાથી તેમણે યોગીજી મહારાજને પોતાના સ્થાને ભાવનગર મોકલ્યા અને કહ્યું કે “યોગીજી મહારાજમાં હું આવી ગયો.” ભાવનગરમાં શ્રાદ્ધ પ્રસંગે હરિભક્તોએ પ્રાર્થના કરી કે શ્રીજીમહારાજ અને ગુણાતીતાનંદ સ્વામી થાળ જમે. યોગીજી મહારાજે ભાવપૂર્વક પ્રાર્થના કરીને થાળ ગાયો. થોડા સમય બાદ પડદો ઉઘાડતાં થાળમાંથી ભોજન ઓછું થયું હતું અને પાણી પણ ઘટ્યું હતું. આ અદભુત પ્રસંગ જોઈ સૌ હરિભક્તોને ખાતરી થઈ કે યોગીજી મહારાજ પર શ્રીજી-સ્વામી પ્રસન્ન અને વશ છે.

Last-Minute Revision Points

• જળઝીલણી એકાદશી, સારંગપુર

• શાસ્ત્રીજી મહારાજે યોગીજીને પોતાના સ્થાને મોકલ્યા

• “યોગીજી મહારાજમાં હું આવી ગયો”

• ભાવનગરમાં શ્રાદ્ધ પ્રસંગ

• શ્રીજી-સ્વામી થાળ જમે તેવી પ્રાર્થના

• ભાવપૂર્વક થાળ ગાયો

• થાળમાંથી ભોજન અને પાણી ઓછું થયું

• હરિભક્તોની દૃઢ પ્રતીતિ

૨૦. પરાભક્તિ — Summary
સારંગપુરથી ગઢડા જતા માર્ગમાં ઉનાળાની ગરમીમાં યોગીજી મહારાજ પાસે રહેલી હરિકૃષ્ણ મહારાજની મૂર્તિને સમયસર પાણી ન મળી શક્યું, જેના કારણે તેઓ અત્યંત વ્યાકુળ થયા. પાણી મળતાં જ તેમણે મૂર્તિને સ્નાન કરાવ્યું અને ગાળેલું પાણી ધરાવ્યું. મોડું થવાને પોતાનો અપરાધ માની વારંવાર પ્રાર્થના કરી માફી માંગી. નિર્ગુણદાસ સ્વામીએ સમજાવ્યા છતાં યોગીજી મહારાજે નમ્રતાપૂર્વક દંડવત્‌ કરી ક્ષમા યાચી. આ પ્રસંગ તેમની અતિશય ભક્તિ, સેવા અને નમ્રતાનું પ્રતિક છે.

Last-Minute Revision Points

• ઉનાળામાં મુસાફરી દરમિયાન પાણી ન મળ્યું

• હરિકૃષ્ણ મહારાજને પાણી ધરાવવાનો સમય

• યોગીજી મહારાજની વ્યાકુળતા

• નદી મળતાં સ્નાન અને ગાળેલું પાણી

• મોડું થવાનું અપરાધ માની પ્રાર્થના

• નિર્ગુણદાસ સ્વામીનું સમાધાન

• વારંવાર ક્ષમાયાચના

• અતિશય ભક્તિ અને નમ્રતા

 ૨૧. સર્પદંશ — Summary

ગોંડળમાં અક્ષરબ્રહ્મ ગુણાતીતાનંદ સ્વામીની દેરી ઉપર શાસ્ત્રીજી મહારાજ મંદિર બાંધવાનું કાર્ય શરૂ કર્યું હતું. યોગીજી મહારાજ અક્ષર દેરીની સેવા ખૂબ ભાવથી કરતા. એક રાત્રે તેઓ સૂતા હતા ત્યારે એક ઝેરી કાળા નાગે તેમના ડાબા હાથની આંગળીમાં ડંખ માર્યો, જેના કારણે ભારે પીડા થવા લાગી. યોગીજી મહારાજ “સ્વામિનારાયણ” નામ જપતા રહ્યા અને બેભાન થઈ ગયા.

સંતો વિવિધ ઉપાયો કરવાની વાત કરતા હતા, પરંતુ શાસ્ત્રીજી મહારાજે કહ્યું કે તેમને અક્ષર દેરીમાં સુવડાવી “સ્વામિનારાયણ” નામની ધૂન કરવી. સંતોએ તેમ જ કર્યું. લગભગ બાર કલાક સુધી ધૂન ચાલ્યા પછી નાગનું ઝેર ઊતરી ગયું અને યોગીજી મહારાજને ચેતના આવી. તેમણે શાસ્ત્રીજી મહારાજને વંદન કર્યું. આ ઘટના જોઈને સરકારી ડૉક્ટર, ગોંડળના મહારાજા અને અમલદારો અક્ષર દેરીના પ્રતાપથી આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.

૨૧. સર્પદંશ — Last-Minute Revision Points

• ગોંડળમાં અક્ષર દેરી પર મંદિર નિર્માણ

• યોગીજી મહારાજની અક્ષર દેરી સેવા

• મધરાતે કાળા નાગનો ડંખ

• ડાબા હાથની આંગળીમાં સર્પદંશ

• “સ્વામિનારાયણ” નામનો જાપ

• શાસ્ત્રીજી મહારાજની આજ્ઞા — દેરીમાં સુવડાવવું

• બાર કલાક ધૂન

• ઝેર ઊતરી ગયું

• ડૉક્ટર અને મહારાજા આશ્ચર્યચકિત

૨૨. અક્ષર મંદિરના મહત — Summary
સંવત ૧૯૯૦માં ગોંડળ અક્ષર મંદિરનું કામ પૂર્ણ થયા પછી વૈશાખ સુદ દશમે શાસ્ત્રીજી મહારાજે શાસ્ત્રોક્ત વિધિથી મૂર્તિપ્રતિષ્ઠા કરી. ત્યારબાદ ભવ્ય સભામાં હજારો હરિભક્તોની હાજરીમાં યોગીજી મહારાજને ગોંડળ અક્ષર મંદિરના મહંત બનાવ્યા અને તેમને મહંતાઈનો હાર પહેરાવ્યો.

યોગીજી મહારાજને અક્ષર મંદિર અને અક્ષર દેરી ખૂબ પ્રિય હતાં. તેઓ વહેલી સવારે ઊઠીને દેરીની સફાઈ, ચરણારવિંદની પૂજા, આરતી, કથા, મહાપૂજા અને ધૂન કરતા. સાથે સાથે મંદિરના હિસાબ લખતા, ઠાકોરજીની સેવા કરતા અને આવનારા હરિભક્તોની સેવા પણ કરતા. વધુ હરિભક્તો આવે ત્યારે તેઓ વધુ રાજી થતા અને કોઈને જમાડ્યા વગર મોકલતા નહોતા.

એક દિવસ દાજીબાપુ તેમને શોધતા હતા ત્યારે તેઓ રસોડામાં એકલા રસોઈ કરતા જોવા મળ્યા. પૂછતાં યોગીજી મહારાજે કહ્યું કે ભંડારી સાધુ માંદા હોવાથી તેમને આ સેવા કરવાનો અવસર મળ્યો છે અને તેઓ ખૂબ રાજી છે. તપાસ કરતાં જાણવા મળ્યું કે ભંડારી સાધુ બીમાર નહોતા, ફક્ત આળસ કરતા હતા. આ જોઈ દાજીબાપુએ સાધુઓને ઠપકો આપ્યો અને સૌને સેવા કરવા મોકલ્યા.

૨૨. અક્ષર મંદિરના મહત — Last-Minute Revision Points

• સંવત ૧૯૯૦ — ગોંડળ અક્ષર મંદિર પૂર્ણ

• વૈશાખ સુદ દશમ — મૂર્તિપ્રતિષ્ઠા

• યોગીજી મહારાજને મહંત બનાવ્યા

• અક્ષર દેરીની સેવા પ્રત્યે અતિ પ્રેમ

• વહેલી સવારે પૂજા, આરતી, કથા

• મહાપૂજા અને “સાધુ વધે, સત્સંગ વધે” ધૂન

• મંદિરનો હિસાબ અને ઠાકોરજીની સેવા

• હરિભક્તોને જમાડ્યા વગર મોકલતા નહીં

• રસોડામાં યોગીજી મહારાજ રસોઈ કરતા

• દાજીબાપુએ સાધુઓને સેવા માટે ઠપકો આપ્યો

૨૩. ગુરુભક્તિ — Summary
યોગીજી મહારાજ ખૂબ તપસ્વી જીવન જીવતા. તેઓ રોજ એક વખત જમતા અને દર ત્રીજે દિવસે નિર્જળ ઉપવાસ કરતા. ઉપવાસ છતાં ઉનાળાની ગરમીમાં શાસ્ત્રીજી મહારાજ સાથે ગામેગામ ફરી સેવા કરતા. આ સતત સેવા અને પરિશ્રમથી તેમને સારણગાંઠ થઈ. સંવત ૧૯૯૩માં રાજકોટમાં અંગ્રેજ ડૉક્ટર એસ્પિનોલે તપાસ કરી અને ઓપરેશન કરવાની સલાહ આપી. શાસ્ત્રીજી મહારાજની આજ્ઞાથી તેમને રાજકોટ હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા.

ઓપરેશનના દિવસે શાસ્ત્રીજી મહારાજ ગોંડળથી રાજકોટ આવ્યા. યોગીજી મહારાજને ઓપરેશન થિયેટરમાં લઈ જતા હતા ત્યારે તેમણે ગુરુને જોઈ આનંદથી પ્રણામ કર્યા. ડૉક્ટરે સફળતાપૂર્વક ઓપરેશન કર્યું. થોડા સમય પછી યોગીજી મહારાજને ચેતના આવી. તેમણે આંખ ખોલતાં જ શાસ્ત્રીજી મહારાજને જોઈ હાથ જોડ્યા અને પૂછ્યું કે “શાસ્ત્રીજી મહારાજને દૂધ પાયું?”

આ સાંભળી બધા હરિભક્તો અને ડૉક્ટર આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. યોગીજી મહારાજ બેભાન સ્થિતિમાં હોવા છતાં જાગતા જ પોતાના ગુરુની સેવા યાદ કરે છે તે જોઈ સૌએ તેમની ગુરુભક્તિ અને એકતાનો મહિમા અનુભવ્યો.

૨૩. ગુરુભક્તિ — Last-Minute Revision Points

• યોગીજી મહારાજનો તપસ્વી જીવન

• રોજ એક વખત જમવું

• દર ત્રીજે દિવસે નિર્જળ ઉપવાસ

• શાસ્ત્રીજી મહારાજ સાથે સેવા

• સારણગાંઠનો રોગ

• સંવત ૧૯૯૩ — રાજકોટ હોસ્પિટલ

• અંગ્રેજ ડૉક્ટર એસ્પિનોલ દ્વારા ઓપરેશન

• ઓપરેશન પહેલા ગુરુને પ્રણામ

• જાગતાં જ પૂછ્યું — “શાસ્ત્રીજી મહારાજને દૂધ પાયું?”

• ગુરુભક્તિનો અદ્‌ભુત દાખલો

૨૪. શાસ્ત્રીજી મહારાજ પ્રગટ છે — Summary
સંવત ૨૦૦૭માં શાસ્ત્રીજી મહારાજે માંદગી સ્વીકારી અને જણાવ્યું કે ગઢડાની મૂર્તિઓની પ્રતિષ્ઠા હવે યોગીજી મહારાજ કરશે. તેમણે કહ્યું કે પોતામાં અને યોગીજી મહારાજમાં કોઈ ફરક નથી અને “હું તે યોગી અને યોગી તે હું” છે. વૈશાખ સુદ ચોથના દિવસે તેઓ અંતર્ધાન થયા અને બીજા દિવસે અગ્નિસંસ્કાર થયો. હરિભક્તો ખૂબ દુઃખી થયા, પરંતુ યોગીજી મહારાજે સૌને સમજાવ્યું કે શાસ્ત્રીજી મહારાજ સત્સંગમાં સદાય પ્રગટ છે.

યોગીજી મહારાજના શબ્દોથી સૌને સમજાયું કે જે શ્રીજીમહારાજ શાસ્ત્રીજી મહારાજ દ્વારા પ્રગટ હતા તે હવે યોગીજી મહારાજમાં પ્રગટ છે. શાસ્ત્રીજી મહારાજના અક્ષરધામગમન પછી છઠ્ઠા દિવસે ગઢડામાં યોગીજી મહારાજના સાન્નિધ્યમાં મૂર્તિપ્રતિષ્ઠાનો ભવ્ય સમારોહ થયો, જેમાં પચાસ હજાર હરિભક્તો હાજર રહ્યા. આ પ્રસંગથી સૌને પ્રતીતિ થઈ કે શાસ્ત્રીજી મહારાજ સત્સંગમાં સદાય પ્રગટ છે. વિરોધીઓના વિચાર ખોટા સાબિત થયા અને યોગીજી મહારાજના મહાન કાર્યનો પ્રારંભ થયો.

૨૪. શાસ્ત્રીજી મહારાજ પ્રગટ છે — Last-Minute Revision Points

• સંવત ૨૦૦૭ — શાસ્ત્રીજી મહારાજની માંદગી

• છેલ્લાં શબ્દો — “હું તે યોગી, યોગી તે હું”

• વૈશાખ સુદ ચોથ — અંતર્ધાન

• હરિભક્તોમાં શોક

• યોગીજી મહારાજે હિંમત આપી

• “શાસ્ત્રીજી મહારાજ સદાય પ્રગટ છે”

• ગઢડા મૂર્તિપ્રતિષ્ઠા — વૈશાખ સુદ દશમ

• પચાસ હજાર હરિભક્તોની હાજરી

• વિરોધીઓ આશ્ચર્યચકિત

• યોગીજી મહારાજના કાર્યનો પ્રારંભ

૨૫. યુવક મંડળો અને સત્સંગ સભા — Summary
યોગીજી મહારાજે અઠવાડિક સત્સંગ સભાની પ્રવૃત્તિ પહેલેથી શરૂ કરી હતી, પરંતુ શાસ્ત્રીજી મહારાજના અંતર્ધાન પછી તેમણે તેને વધુ વેગ આપ્યો. ધીમે ધીમે યુવક મંડળોની સ્થાપના શરૂ કરી. શરૂઆતમાં થોડા યુવકો આવતાં અને ક્યારેક નિરાશ પણ થતા, પરંતુ યોગીજી મહારાજ તેમને હિંમત આપતા અને આજ્ઞા પાળવામાં સુખ છે એમ સમજાવતા. નવા યુવકોને જોડવા, કથાવાર્તા કરવા અને સત્સંગની સમજ આપવાની પ્રેરણા આપતા.

યોગીજી મહારાજ ગામો અને શહેરોમાં જઈ યુવક મંડળો સ્થાપતા, તેની નોંધ રાખતા અને પત્રો દ્વારા પ્રોત્સાહન આપતા. થોડા સમયમાં જ ભારતમાં સેંકડો યુવક મંડળો સ્થાપિત થયા. બાળકો માટે પણ બાળ મંડળો શરૂ કરાયા. તેઓ સત્સંગ સભાનું મહત્વ સમજાવતા અને કહેતા કે સત્સંગ સભામાં શ્રીજીમહારાજ, ગુણાતીતાનંદ સ્વામી અને શાસ્ત્રીજી મહારાજ દિવ્યરૂપે હાજર હોય છે.

યોગીજી મહારાજ યુવકોની દરેક પ્રવૃત્તિમાં રસ લેતા—પ્રવચન, યોગ, ભજન, કીર્તન, સંવાદ અને રાસ વગેરે ધ્યાનપૂર્વક સાંભળતા અને આશીર્વાદ આપતા. યુવકો દ્વારા તૈયાર કરાયેલા હસ્તલિખિત અંકો પણ વાંચતા અને દર ત્રણ મહિને તે પ્રકાશિત કરવાની પ્રેરણા આપતા. આ રીતે યુવક મંડળો દ્વારા સત્સંગનો વ્યાપ વધ્યો.

૨૫. યુવક મંડળો અને સત્સંગ સભા — Last-Minute Revision Points

• અઠવાડિક સત્સંગ સભાની શરૂઆત

• શાસ્ત્રીજી મહારાજ પછી પ્રવૃત્તિમાં વેગ

• યુવક મંડળોની સ્થાપના

• શરૂઆતમાં થોડા યુવકો

• યોગીજી મહારાજનું પ્રોત્સાહન

• ગામો અને શહેરોમાં યુવક મંડળો

• ભારતમાં સેંકડો યુવક મંડળો

• બાળકો માટે બાળ મંડળો

• સત્સંગ સભાનું મહત્વ

• યુવકોની પ્રવૃત્તિઓમાં રસ અને આશીર્વાદ

 ૨૬. યુવકો સાથે યોગીરાજ — Summary

યોગીજી મહારાજને યુવકો અને બાળકો પ્રત્યે અતિશય પ્રેમ હતો અને તેઓ યુવકોને પોતાનું હૃદય માનતા. તેઓ યુવકોને પ્રેમથી બોલાવતા, તેમની વાતો સાંભળતા અને તેમની ખૂબ કાળજી લેતા. જો યુવકો કંઠી ન પહેરી હોય તો તેમને પહેરાવતા અને માતા કરતાં પણ વધુ હેતથી તેમને સંભાળતા.

યોગીજી મહારાજ યુવકોને રજાઓમાં પોતાના સાથે ફરવા લઈ જતા અને તેમને વચનામૃત, કીર્તન, નિયમ-ચેષ્ટા વગેરે શીખવતા. તેઓ યુવકોને પ્રેમથી સેવા આપતા, જમાડતા અને બીમાર હોય તો તેમની સેવા પણ કરતા. સવારે વહેલા ઉઠાડી તેમને ઉપાસના અને સેવાના સંસ્કાર આપતા.

તેઓ યુવકોને વ્યસનોથી દૂર રાખી સંયમિત જીવન જીવવાની પ્રેરણા આપતા અને તેમને આદર્શ નાગરિક બનાવતા. યુવકોને નિયમ-ધર્મ પાળવા, યુવક મંડળમાં જોડાવા અને નવા મંડળ શરૂ કરવા પ્રોત્સાહિત કરતા. યુવકોને છોડતાં વખતે બંને તરફ ભાવનાત્મક પ્રેમ જોવા મળતો.

૨૬. યુવકો સાથે યોગીરાજ — Last-Minute Revision Points

• યુવકો યોગીજી મહારાજનું હૃદય
• ખૂબ પ્રેમ અને કાળજી
• કંઠી ચેક કરીને પહેરાવવું
• રજાઓમાં સાથે ફેરવતા
• વચનામૃત, કીર્તન, નિયમ શીખવતા
• જાતે સેવા અને સંભાળ
• વહેલા ઉઠાડી ઉપાસના શીખવતા
• વ્યસનોથી દૂર રાખતા
• આદર્શ જીવન માટે પ્રેરણા
• યુવક મંડળમાં જોડાવા કહેતા