પ્રકરણ -૧૧
 
સ્વામીની આજ્ઞાથી હવે પ્રાગજી ભક્ત સૌને કથાવાર્તા કરતા.

આ રીતે સોરઠ દેશના હરિભક્તોને સ્વામી પોતાના મૂળ અક્ષરપણાનો સર્વોપરી નિશ્ચય પ્રાગજી ભક્ત દ્વારા કરાવતા.

સમૈયામાં જૂનાગઢ મંદિરના સભામંડપ વચ્ચેના ચોકમાં ચંદની તળે બેસીને
પ્રાગજી ભક્ત સ્વામીની આજ્ઞાથી વાતો કરતા.

હરિભક્તો દર્શન કરવા આવે ત્યારે સ્વામી કહેતા :
“મેં તો પેનશન (નિવૃત્તિ) લીધું છે, ને વાતો સાંભળવી હોય તો ચોકમાં પ્રાગજી પાસે જાવ.”

એમ કહી સ્વામી સૌને પ્રાગજી ભક્ત પાસે મોકલતા.

હરિભક્તોને પ્રાગજી ભક્તની વાતોથી ઘણી શાંતિ થતી.

એક વખત વરતાલથી અમઈદાસ કોઠારી, બેચર ભગત કોઠારી તથા બીજા પાંચ-સાત પાળા (પાર્ષદ)
જૂનાગઢ સ્વામીની વાતો સાંભળવા અને પંચતીર્થી કરવા આવ્યા.

સ્વામીએ તેમને બહુ વાતો કરીને કહ્યું :
“કોઠારી ! મેં તો તમામ કૂંચીઓ પ્રાગજીને આપી છે,
ને હું તો નિવૃત્તિ લઈને નવરો થયો છું.”

આ સાંભળી અમઈદાસને થડકો થયો કે મંદિરની કૂંચીઓ પ્રાગજીને આપી કે શું?

તે જાણી સ્વામી બોલ્યા :
“અમઈદાસ ! થડકો પામશો નહીં.
મંદિરની કૂંચીઓ તો આ રહી,
પણ અક્ષરધામની કૂંચી પ્રાગજીને આપી છે.”

આ બધા સમાચાર ઠેઠ વરતાલ સુધી પહોંચ્યા કે :
“જૂનાગઢમાં તો પ્રાગજી જ ધણી છે,
ને સ્વામી તે રૂપ થઈ ગયા છે અને તેને વશ છે.
આખો સોરઠ દેશ પહેલા પ્રાગજીને દંડવત્ કરે છે,
પછી સ્વામી પાસે જાય છે.
સ્વામીનો મહિમા પણ પ્રાગજી હદથી પાર કહે છે.”

એક દિવસ કેટલાક સત્સંગી દરબારોએ સ્વામીને કહ્યું :
“સ્વામી ! તમે કોઈ બ્રાહ્મણ, સાધુ કે વિદ્દાનને એશ્વર્ય ન આપ્યું
અને આ દરજીને આપી દીધું — આવું કેમ કર્યું?”

સ્વામીએ હસીને કહ્યું :
“મારે તો ઘણું નહોતું આપવું,
પણ એણે મને સેવા-ભક્તિથી બાંધી લીધો,
એટલે હાથ છૂટી બલા જેવું થઈ ગયું છે.”

દરબારોએ કહ્યું :
“હવે પાછું ખેંચી લો.”

ત્યારે સ્વામી જરા આકળા થઈને બોલ્યા :
“આ તો પાતાળે પાયા નાખ્યા છે,
પાછું ખેંચાય એમ નથી.”

પછી ઉપનિષદની વાત કરતાં સ્વામીએ કહ્યું :
વૈષમ્પાયન ઋષિએ યાજ્ઞવલ્ક્યને વિદ્યા ભણાવી.
પછી રાજાને પુત્રપ્રાપ્તિ માટે યાજ્ઞવલ્ક્યને મહેલમાં જવાની આજ્ઞા કરી.

બ્રહ્મચારી માટે તે યોગ્ય ન હતું,
એથી યાજ્ઞવલ્ક્યે ના પાડી.

ઋષિ ગુસ્સે થઈ પોતાની વિદ્યા પાછી માગી,
પણ એકવાર સિદ્ધ થયેલી વિદ્યા પાછી કેવી રીતે નીકળે?

તે જ રીતે પ્રાગજીને મેં બ્રહ્મવિદ્યા ભણાવી છે,
તે પાછી ન નીકળે.

જે પરાવિદ્યા આપે છે,
તેને પાત્ર ઘડતાં પણ આવડતું હશે.

ભગવાન કે સંત જાતિ, વર્ણ કે આશ્રમ જોતા નથી.

દેહધારીઓ પ્રાગજી ભક્તને સમાજની એક ઊતરતી જાતિના જોતા હતા,
જ્યારે ભક્તો તેમને સાક્ષાત્ ભગવતસ્વરૂપ દેખતા હતા.

🔹 લાસ્ટ મિનિટ રિવિઝન (Gujarati)

સ્વામીની આજ્ઞાથી પ્રાગજી ભક્ત કથાવાર્તા કરતા.

સ્વામી સોરઠ દેશના હરિભક્તોને મૂળ અક્ષરપણાનો નિશ્ચય કરાવતા.

“અક્ષરધામની કૂંચી પ્રાગજીને આપી છે” — સ્વામીનું વાક્ય મહત્વપૂર્ણ છે.

સ્વામી પ્રાગજી ભક્ત પાસે સૌને મોકલતા.

સ્વામીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે મંદિરની કૂંચી નહીં,
પણ અક્ષરધામની કૂંચી પ્રાગજીને આપી છે.

બ્રહ્મવિદ્યા એકવાર સિદ્ધ થાય તો પાછી ખેંચાતી નથી.

ભગવાન કે સંત જાતિ, વર્ણ કે આશ્રમ જોતા નથી.

ભક્તો પ્રાગજી ભક્તને સાક્ષાત્ ભગવતસ્વરૂપ માનતા હતા.

અક્ષરજ્ઞાનનો ઉદ્ઘોષ

🔹 વિસ્તૃત પોઈન્ટ ફોર્મ 

એક વખત સ્વામી વરતાલથી પાછા ફરતા સારંગપુર પધાર્યા.
અહીં વાઘાખાચરે સ્વામીને પ્રાર્થના કરી કે
“ધિંગાણાનાં (લડાઈનાં) સ્વપ્નાં આવે છે.”

ત્યારે સ્વામીએ તેમને જૂનાગઢ સાથે આવવા આજ્ઞા કરી.

બાપુને સેવક વગર ચાલે નહીં,
એટલે સ્વામીએ પ્રાગજી ભક્તને બાપુની સેવામાં મૂક્યા.

પ્રાગજી ભક્ત બાપુની બહુ સેવા કરતા
અને સાથે સાથે તેમને સ્વામીના મહિમાની વાત પણ કરતા.

બાપુને તે ગમતું નહીં.
તેમણે પ્રાગજી ભક્તનો સંગ છોડી દીધો,
પણ સેવક વગર ફાવ્યું નહીં.

સ્વામીના સમજાવવાથી પ્રાગજી ભક્તને ફરી સેવામાં રાખ્યા,
પણ તેમની વાત સાંભળવી બંધ કરી.

જૂનાગઢમાં સ્વામીના હેતવાળા ભક્તોને આનંદકિલ્લોલ કરતા જોઈ
વાઘાખાચરે વિચાર કર્યો :
“મને આવો આનંદ કેમ નથી આવતો?”

મહુવાના દામા શેઠે તેમને કહ્યું :
“તમે પ્રાગજી ભક્તમાં વિશ્વાસ રાખો
અને સ્વામીને મૂળ અક્ષર માનો.”

વાઘાખાચરે કહ્યું :
“મને તો સ્વામી પંડે કહે તો જ માનું.”

આથી પ્રાગજી ભક્તે વૃત્તિ દ્વારા
સ્વામીને વાડીમાં તેડાવ્યા.

સ્વામી સભામાંથી ઊઠીને
એક હરિભક્તનો હાથ પકડી
વાડીમાં પ્રાગજી ભક્ત પાસે આવ્યા.

પ્રાગજી ભક્તે સ્વામીને કહ્યું :
“આ વાઘા આપાને પ્રશ્ન પૂછવો છે.”

સ્વામીએ વાઘા આપાને કહ્યું :
“આ પ્રાગજી કહે છે તે ઠીક કહે છે.”

વાઘાખાચરે ફરી પૂછ્યું :
“સ્વામી ! તમે પંડે અક્ષર?”

સ્વામીએ હસતાં હસતાં હા પાડી.
વાઘાખાચરને શાંતિ થઈ ગઈ
અને દોષ દૂર થઈ ગયા.

સ્વામીનો અક્ષરબ્રહ્મ તરીકે મહિમા પ્રવર્તાવવામાં
પ્રાગજી ભક્તને ઘણાં વિઘ્નો અને અપમાનો સહન કરવાં પડ્યાં,
પણ મૂર્તિમાન અક્ષરબ્રહ્મનો સાક્ષાત્કાર પામ્યા પછી
હૈયું હાથ કેમ રહે?

એક વખત સ્વામીએ પ્રાગજી ભક્તને બોલાવવા
બાલમુકુંદદાસજીને મોકલ્યા.

પ્રાગજી ભક્ત પોતાના આસને સૂતા હતા.
બાલમુકુંદદાસજીએ બે-ત્રણ વાર સાદ કર્યો,
પણ તેઓ ઊઠ્યા નહીં.

સ્વામીએ કહ્યું :
“પાછા જાઓ અને કહો — ગુણાતીત ઊઠો.”

જ્યારે “ગુણાતીત ઊઠો” એમ સાદ કર્યો
ત્યારે પ્રાગજી ભક્ત તરત ઊઠી ગયા.

સ્વામીએ કહ્યું :
“પ્રાગજી તો મરી ગયો.
એ તો ગુણાતીત થઈ ગયો છે.”

એમ સ્વામીએ સૌને
પ્રાગજી ભક્તનો મહિમા સમજાવ્યો.

એક વખત ઊનાના કમા શેઠે
પ્રાગજી ભક્તને ધોલ મારી.

તે જ રાત્રે સ્વપ્નમાં મહારાજે શેઠને દર્શન આપીને કહ્યું :
“પ્રાગજી ભગતની માફી માગો.”

શેઠે સવારે સભામાં આવી
પ્રાગજી ભક્તને દંડવત્ કરી
માફી માગી અને પગે લાગીને ધોતિયું ઓઢાડ્યું.

સ્વામીની આજ્ઞાથી
પ્રાગજી ભક્ત સૌને વાતો કરતા
અને પ્રાયશ્રિત્ત અપાવી શુદ્ધ કરતા.

એક વખત પ્રાગજી ભક્તે સ્વામીને પૂછ્યું :
“અત્યારે તો આપ સૌનાં પાપ બાળી શુદ્ધ કરો છો,
પણ પછી શું?”

સ્વામીએ કહ્યું :
“તને મહારાજ વશ છે,
તે તારા વચને સૌ શુદ્ધ થઈ જશે.”

જૂનાગઢ મંદિરના કોઠારી ત્રિકમદાસને
પ્રાગજી ભક્તની વાત ગમી નહીં.

સ્વામીએ તેમને પોતાનું
મૂલ દિવ્ય સ્વરૂપ બતાવ્યું.

આ જોઈ કોઠારીને
સ્વામીના સ્વરૂપની પ્રતીતિ થઈ.

આ રીતે પ્રાગજી ભક્તે
ઘણા સંતો અને હરિભક્તોને
“સ્વામી અક્ષર છે” એવો નિશ્ચય કરાવ્યો.

🔹 લાસ્ટ મિનિટ રિવિઝન 

વાઘાખાચરને સ્વામી અક્ષર છે તેવો નિશ્ચય થયો.

“ગુણાતીત ઊઠો” કહતાં પ્રાગજી ભક્ત તરત ઊઠ્યા.

સ્વામીએ કહ્યું — “પ્રાગજી તો ગુણાતીત થઈ ગયો છે.”

પ્રાગજી ભક્તે અપમાન સહન કર્યા છતાં
અક્ષરજ્ઞાન પ્રવર્તાવ્યું.

સ્વામીએ પોતાનું મૂળ દિવ્ય સ્વરૂપ બતાવ્યું.

ઘણા હરિભક્તોને
“સ્વામી અક્ષર છે” એવો નિશ્ચય થયો.

📘 અધ્યાય – 14

સત્સંગમાં કુસંગ

🔹 વિસ્તૃત પોઈન્ટ ફોર્મ 

સત્સંગમાં સ્વામીનો પ્રતાપ અને મહિમા વધતો જતો હતો.

એથી કેટલાક સંતોએ તથા આચાર્ય ભગવતપ્રસાદ મહારાજે
સ્વામીને ઠપકો દેવાનો નિશ્ચય કર્યો.

સ્વામીને ઊના તેડાવ્યા.
આ સમાચાર સાંભળી સ્વામી બોલ્યા :

“ભૂકો ભાર હરું સંતન હિત, કરું છાયા કર દોઈ,
જો મેરે સંતકો રતિ એક દુવે, તેહી જડ ડારું મેં ખોઈ,
નારદ મેરે સંતસે અધિક ન કોઈ.”

પ્રાગજી ભક્તે સ્વામીને આ વાતનો મર્મ પૂછ્યો.

સ્વામીએ કહ્યું :
“વરતાલના સંતોએ મને ઠપકો દેવાનો સંકલ્પ કર્યો છે.
તું મારો બહુ મહિમા કહે છે,
એટલે તને સત્સંગમાંથી વિમુખ કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે.

પણ આ દેશમાં એમનું કંઈ વળશે નહીં.
મારા દેખતાં તારું અપમાન
મારાથી સહન ન થાય.”

ત્યારે પ્રાગજી ભક્તે પ્રાર્થના કરી :
“મને ગમે તે ઉપાધિ થાય,
પણ આપ આ લોકથી ઉદાસ ન થશો.”

સ્વામી ઊના જતાં રસ્તામાં માળિયા રોકાયા.

ત્યાં સમાચાર મળ્યા કે
ધોળેરામાં કૃષ્ણપ્રસાદ મહારાજ ધામમાં ગયા,
એટલે આચાર્ય મહારાજ અને સંતો વરતાલ પાછા ગયા.

આથી સ્વામીને ઊના બોલાવવાનો
ઠરાવ મનમાં જ રહી ગયો.

સંવત ૧૯૨૨માં ચૈત્રી પૂનમના સમૈયે
વરતાલ જતા પહેલાં સ્વામીએ કહ્યું હતું :
“આ વખતે પ્રાગજીને દુઃખ આવશે,
પણ મેં એનું બખ્તર એવું ઘડ્યું છે
કે એને ટોચો વાગશે નહીં.”

વરતાલ સમૈયે પધાર્યા ત્યારે
સ્વામી પ્રાગજી ભક્તને જૂનાગઢ મૂકી ગયા.

સ્વામી સંતો તથા હરિભક્તો સાથે
ગઢડા થઈને વરતાલ પધાર્યા.

રામનવમીના સમૈયા ઉપર
સભામાં કેટલાકે સ્વામીને ઉદ્દેશીને
અયોગ્ય શબ્દો કહ્યા.

મોટા સદગુરુઓ પણ એમાં ભળ્યા.

સ્વામી શાંતિથી સાંભળી રહ્યા.

પછી સ્વામીએ
“ભગવાન તો એક શ્રીજીમહારાજ છે”
એ રીતે પુરુષોત્તમપણાની વાતો કરી.

એટલામાં શાસ્ત્રી બળરામદાસ
આચાર્ય મહારાજને સભામાં તેડી આવ્યા.

આરતીનો ડંકો વાગ્યો
અને સૌ દર્શન કરવા ગયા.

દર્શનેથી પાછા ફરતાં
એક માળીએ સ્વામીને ગુલાબનો હાર પહેરાવ્યો.

તે જ હાર સ્વામીએ
શુકમુનિના સેવક
હરિસ્વરૂપદાસજીને પહેરાવ્યો અને કહ્યું :

“હળદી જરદી નવ તજે, ખટરસ તજે ન આમ;
ગુણીજન ગુણકું નવ તજે, અવગુણ ન તજે ગુલામ.”

સ્વામીની સહનશીલતા અને પરમ સાધુતાથી
મોટા સદગુરુઓ મનોમન પશ્ચાત્તાપ કરવા લાગ્યા
અને સ્વામીની માફી માગી.

પણ સૌએ નક્કી કર્યું કે
“પ્રાગજી સ્વામીનો અપરંપાર મહિમા કહે છે,
એટલે તેને વિમુખ કરવો જ.”

આ વાત સ્વામી આગળ જાહેર કરી.

ત્યારે સ્વામી ઊંડા ઊતરી ગયા અને બોલ્યા :
“પ્રાગજીને હું ના પાડીશ,
એટલે મારો મહિમા નહીં કહે.”

પવિત્રાનંદ સ્વામીએ
પ્રાગજી ભક્તને વિમુખ કરવાનો દઢ ઠરાવ કર્યો.

આચાર્ય મહારાજની સંમતિથી
ગામોગામ મંદિરોમાં
તે નિર્ણયના પત્રો લખી દીધા.

જુનાગઢ પાછા વળતાં
સ્વામી મહેળાવ પધાર્યા.

અહીં ધોરીભાઈના
સવા વર્ષના દીકરા
ડુંગર ભક્ત (શાસ્ત્રીજી મહારાજ)ને
સ્વામીએ આશીર્વાદ આપ્યા.

સ્વામીએ કહ્યું :
“આ તો સાધુ થઈ
શ્રીજીમહારાજની સર્વોપરી નિષ્ઠા પ્રવર્તાવશે
અને કથાવાર્તા કરીને
સંપ્રદાયને ઉત્તેજન આપી વૃદ્ધિ કરશે.”

પછી સ્વામી
સારંગપુર, ગઢપુર થઈને
જૂનાગઢ પધાર્યા.

🔹 લાસ્ટ મિનિટ રિવિઝન 

સ્વામીના મહિમાથી
સત્સંગમાં કુસંગ ઊભો થયો.

પ્રાગજી ભક્તને વિમુખ કરવાનો
ઠરાવ થયો.

સ્વામીની સહનશીલતા અદભૂત હતી.

“ભગવાન તો એક શ્રીજીમહારાજ છે”
એ વાત સ્વામીએ સ્પષ્ટ કરી.

શાસ્ત્રીજી મહારાજને
સ્વામીએ આશીર્વાદ આપ્યા.

📘 અધ્યાય – 15

સત્સંગમાંથી વિમુખ

🔹 વિસ્તૃત પોઈન્ટ ફોર્મ 

પ્રાગજી ભક્તને વિમુખ કર્યાનો પત્ર જૂનાગઢ આવ્યો.
આથી તેઓ મહુવા જવા તૈયાર થયા.

રસ્તામાં ભાતાં માટે મંદિરના ભંડારીએ તેમને લાડુ બાંધી આપ્યા હતા.

અડધે રસ્તે ભાતું કરતાં તેમણે લાડુ ખાવાની શરૂઆત કરી,
ત્યારે આખા શરીરે બળતરા ઊપડી.

લાડુમાં ઝેર હોવાનું જાણીને
તે જમીનમાં ઊંડે દાટી દીધા.

મહામુશ્કેલીએ તેઓ મહુવા પહોંચ્યા.

યોગના પ્રભાવથી ઝેર પચી ગયું,
પણ આખા શરીરે અસહ્ય ગરમી હતી.

પછી મહારાજે દર્શન આપીને
આખા શરીરે હાથ ફેરવ્યો
અને બાફેલા અડદનું પાણી લેવા કહ્યું.

આ ઉપાયથી થોડા સમયમાં રોગ મટી ગયો.

ત્યાર પછી સ્વામી
આચાર્ય ભગવતપ્રસાદ મહારાજ સાથે
ઊના પધાર્યા.

અહીં પ્રાગજી ભક્ત
સ્વામીનાં દર્શને આવ્યા.

સ્વામી તેમને એકાંતમાં મળ્યા,
ખૂબ ધીરજ આપી,
પ્રસાદી આપી
અને રાજી કરીને ઘેર મોકલ્યા.

ઊનાથી ફરતાં ફરતાં
સ્વામી આચાર્ય મહારાજ સાથે
મહુવા પધાર્યા.

મહુવાના હરિભક્તોએ
સ્વામી અને આચાર્ય મહારાજનું
ખૂબ સન્માન કર્યું.

અહીં પ્રાગજી ભક્તે
સંતોની રસોઈ માટે
ચોખ્ખું સીધું તૈયાર રાખેલું.

બીજું સીધું ચોખ્ખું ન હતું
અને રસોઈ મોડું થતું હતું.

એટલે પવિત્રાનંદ સ્વામીએ કહ્યું :
“પ્રાગજી વિમુખ છે,
પણ એના દાળ-ચોખા ક્યાં વિમુખ છે?
એનું સીધું લઈ લો.”

આ સમયસૂચક સેવાથી
સૌના અંતરમાં
પ્રાગજી ભક્ત પ્રત્યે
સદ્ભાવ વધ્યો.

સભામાં મહુવાના પ્રતિષ્ઠિત હરિભક્તોએ
આચાર્ય મહારાજને પૂછ્યું :
“પ્રાગજી ભક્ત જેવા મહાન ભક્તરાજને
વિમુખ કરવો સમજાતું નથી.”

આથી મોટા સદગુરુઓએ કહ્યું :
“પ્રાગજી ભક્તને સત્સંગમાં લેવાના છીએ.”

ઉનાળાના તાપમાં
સંતોના તંબૂ સામે
રેતી ઉપર પ્રાગજી ભક્ત
બેસી રહેતા
અને સાંજે કથા પછી ઊઠતા.

આથી સૌને પ્રતીતિ થઈ
કે વિમુખ કર્યા છતાં
પ્રાગજી ભક્તનો
સત્સંગનો રંગ વધતો જ જાય છે.

પ્રાગજી ભક્તે
પવિત્રાનંદ સ્વામીને મળીને
સત્સંગમાં પાછા લેવા વિનંતી કરી.

સાત દિવસના મુકામ દરમિયાન
સ્વામીએ પણ
પ્રાગજી ભક્તને એકાંતમાં મળીને
ખૂબ સુખ આપ્યું.

પછી અમદાવાદના
આચાર્ય અયોધ્યાપ્રસાદજી મહારાજના
મંદવાડ પ્રસંગે
આમંત્રણથી સ્વામી અમદાવાદ પધાર્યા.

સ્વામીએ તેમને સાંત્વન આપ્યું
અને રામનવમીનો સમૈયો
અમદાવાદમાં કર્યો.

સ્વામી સૌ સંતો અને હરિભક્તોને
શ્રીજીમહારાજના
પુરુષોત્તમપણાની
અદ્ભુત વાતો કરતા.

પ્રાગજી ભક્ત પણ
સ્વામીનાં દર્શનની લાલચે
અમદાવાદ આવ્યા
અને મંદિર બહાર ઉતારો કર્યો.

સ્વામી બહાર જાય ત્યારે
પ્રાગજી ભક્ત દર્શન કરી લેતા
અને કહેતા :
“આ જાય છે તે અક્ષર છે.”

સ્વામી ભંડારીને કહી
તેમને ખાવાનું મોકલતા
અને તેઓ તે જમી લેતા.

અમદાવાદમાં
આચાર્ય અયોધ્યાપ્રસાદજી મહારાજે
સ્વામીની બહુ સેવા કરી
રાજીપો મેળવ્યો.

પછી સ્વામી
નડિયાદ થઈને
વરતાલ પધાર્યા.

હજારો હરિભક્તોએ
સ્વામીનું સ્વાગત કર્યું.

સ્વામીએ સૌને
બ્રહ્મજ્ઞાનની વાતો કરી
સુખિયા કર્યા
અને પછી જૂનાગઢ પધાર્યા.

🔹 લાસ્ટ મિનિટ રિવિઝન 

પ્રાગજી ભક્તને વિમુખ કરવાનો પત્ર આવ્યો.

ઝેરયુક્ત લાડુથી
તેમણે ભારે કષ્ટ સહન કર્યું.

સ્વામીએ દર્શન આપી
રોગ દૂર કર્યો.

વિમુખ થયા છતાં
પ્રાગજી ભક્તનો સત્સંગનો રંગ વધતો ગયો.

મહુવા અને અમદાવાદમાં
પ્રાગજી ભક્તે
સ્વામીનો મહિમા સતત કહ્યું.

સ્વામીએ સૌને
બ્રહ્મજ્ઞાન આપી
સુખી કર્યા.