પ્રશ્ન :
હિતેશ યુવક મંડળમાં નિયમિત સેવા કરતો હતો. એક દિવસ એક કાર્યક્રમ દરમિયાન થયેલી ભૂલ માટે કેટલાક લોકો તેને જવાબદાર માનવા લાગ્યા. હકીકતમાં તે ભૂલ તેની નહોતી, છતાં ઘણા લોકો તેની વિશે ખોટી ચર્ચાઓ કરવા લાગ્યા. કેટલાક મિત્રોએ પણ તેની વાત સાંભળ્યા વગર તેના વિશે અભિપ્રાય બનાવી લીધો. હિતેશને આ વાતનું ખૂબ દુઃખ થયું. તેને લાગવા લાગ્યું કે મેં કોઈ ખોટું કર્યું જ નથી, છતાં લોકો મને ખોટો સમજી રહ્યા છે. દિવસભર તે એ જ વિચારોમાં રહેતો અને મનમાં વારંવાર પ્રશ્ન આવતો કે મારી સાથે આવું કેમ થઈ રહ્યું છે?
પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં હિતેશે શું વિચારવું જોઈએ?
ગ.મ.૬૨ :
"ભગવાનનો જે ભક્ત હોય તેને તો જે જે પ્રકારનાં દુઃખ આવે છે તે દુઃખના દેનારા કાળ, કર્મ, માયા એમાંથી કોઈ નથી; એ તો પરમ ભગવાન જ પોતાના ભક્તની ધીરજ જોવાને અર્થે દુઃખને પ્રેરે છે અને પછી જેમ કોઈક પુરુષ પડદામાં રહીને જુએ, તેમ ભક્તની ધીરજને ભગવાન ભક્તના હૃદયમાં રહીને જોયા કરે છે."
ઉત્તર :
હિતેશે એમ વિચારવું જોઈએ કે મારા જીવનમાં જે પરિસ્થિતિ આવી છે તે ભગવાનની ઈચ્છા વિના આવી નથી. લોકો મને ખોટો સમજે કે મારી નિંદા કરે તો પણ ભગવાન મારી ધીરજ અને નિષ્ઠા જોઈ રહ્યા છે. તેથી દુઃખી થવાને બદલે ભગવાન પર વિશ્વાસ રાખીને શાંતિથી સત્સંગ અને સેવામાં મગ્ન રહેવું જોઈએ.
પ્રશ્ન :
મીત કોલેજમાં અભ્યાસ કરતો હતો. છેલ્લા કેટલાક સમયથી તેની એક યુવતી સાથે ખૂબ નજીકની મિત્રતા થઈ ગઈ હતી. અભ્યાસ અને સત્સંગમાં તેનું ધ્યાન ઓછું થવા લાગ્યું. મૂંઝવણ અનુભવતાં તેણે મહંત સ્વામી મહારાજને પત્ર લખ્યો. જવાબમાં તેને અભ્યાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા, મર્યાદા જાળવવા અને ભવિષ્યને ધ્યાનમાં રાખીને નિર્ણય લેવા માટે માર્ગદર્શન મળ્યું. શરૂઆતમાં તેણે આ વાત માની, પરંતુ થોડા સમય પછી તેણે વિચાર્યું કે મારી પરિસ્થિતિ અલગ છે અને હું બધું સંભાળી લઈશ. ધીમે ધીમે સંબંધમાં મતભેદો વધવા લાગ્યા. હવે અભ્યાસ, માનસિક શાંતિ અને પરિવાર સાથેના સંબંધો પર પણ તેની અસર થવા લાગી. મીત ખૂબ મૂંઝવણ અને દુઃખ અનુભવવા લાગ્યો.
પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં મીતે શું વિચારવું જોઈએ?
ગ.મ.૩૫ :
"ગમે તેવો સમાધિનિષ્ઠ હોય અથવા વિચારવાન હોય ને તે પણ જો સ્ત્રીઓના પ્રસંગમાં રહેવા માંડે તો એનો ધર્મ કોઈ રીતે રહે જ નહીં."
ઉત્તર :
મીતે સમજવું જોઈએ કે ગુરુએ આપેલું માર્ગદર્શન તેના કલ્યાણ માટે હતું. પોતાની બુદ્ધિ પર વિશ્વાસ રાખીને મર્યાદાનો ભંગ કરવાથી તેને દુઃખ અને મૂંઝવણનો અનુભવ થયો. તેથી હવે ગુરુની આજ્ઞા પ્રમાણે ચાલવું, મર્યાદા જાળવવી અને અભ્યાસ તથા સત્સંગમાં મન જોડવું જોઈએ.
પ્રશ્ન :
હાર્દિક યુવક મંડળમાં નિયમિત આવતો હતો અને સેવાઓમાં પણ ઉત્સાહથી જોડાતો હતો. પરંતુ તેને એક સ્વભાવ હતો કે કોઈ તેની વાત ન માને અથવા તેની ભૂલ બતાવે તો તેને તરત ખરાબ લાગી જતું. એક દિવસ તેણે પોતાના આ સ્વભાવ વિશે એક વરિષ્ઠ સંતને પૂછ્યું. સંતે પ્રેમપૂર્વક સમજાવ્યું કે ગુસ્સો અને અહંકાર છોડીને નમ્રતા કેળવવી જોઈએ. સાથે સાથે તેમણે હાર્દિકની કેટલીક ભૂલો પણ બતાવી અને સ્વભાવ સુધારવા માટે કહ્યું.
હાર્દિકને આ વાત ખૂબ લાગી ગઈ. તેને લાગ્યું કે સંતે મારી જ ભૂલો કેમ બતાવી? ત્યારથી જ્યારે પણ તે સંત દેખાતા, ત્યારે તેને એ જ વાત યાદ આવતી. સભામાં જવાનો ઉત્સાહ પણ ઓછો થવા લાગ્યો અને સેવામાં પણ તેનું મન ઓછું લાગવા લાગ્યું.
પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં હાર્દિકે શું વિચારવું જોઈએ?
ગ.પ્ર.૧૬ :
"જે ભગવાનના ભક્તને સત્-અસતનો વિવેક હોય તે તો જે જે અવગુણ પોતામાં હોય તેને જાણે અને વિચારીને તેનો ત્યાગ કરી દે."
ઉત્તર :
હાર્દિકે એમ વિચારવું જોઈએ કે સંતે મારા કલ્યાણ માટે મારી ભૂલો બતાવી છે. સમજદાર વ્યક્તિ પોતાનો અવગુણ ઓળખીને તેનો ત્યાગ કરે છે. તેથી સંત પ્રત્યે મન દુઃખ રાખવાને બદલે પોતાના સ્વભાવને સુધારવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.
પ્રશ્ન :
મીત યુવક મંડળમાં ખૂબ સક્રિય હતો. કોઈ પણ સેવા હોય તો તે ઉત્સાહથી આગળ આવતો. સમય જતાં તેને લાગવા લાગ્યું કે ઘણી સેવાઓ મારા કારણે જ સારી રીતે ચાલે છે. જ્યારે કોઈ કાર્યક્રમ સફળ થતો, ત્યારે તેના મનમાં વિચાર આવતો કે મારા વગર આ કામ શક્ય જ ન હોત.
પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં મીતે શું વિચારવું જોઈએ?
ગ.પ્ર.૫૮ :
"પાકો હરિભક્ત થયાનો તો એ જ ઉપાય છે જે, પરમેશ્વરના દાસનો ગુલામ થઈને રહે અને એમ જાણે જે, ‘એ સર્વ ભક્ત મોટા છે ને હું તો સર્વથી ન્યૂન છું.’"
ઉત્તર :
મીતે એમ વિચારવું જોઈએ કે કોઈ પણ સેવા મારી શક્તિથી નહીં પરંતુ ભગવાન અને ગુરુની કૃપાથી થાય છે. મને બીજા હરિભક્તોથી મોટો માનવાનો અધિકાર નથી. હું તો દાસાનુદાસ છું એવો ભાવ રાખવાથી અહંકાર દૂર થશે અને સાચી ભક્તિ વિકસશે.
પ્રશ્ન :
આકાશ એક ખાનગી કંપનીમાં કામ કરતો હતો. અચાનક કંપનીમાં કર્મચારીઓની સંખ્યા ઘટાડવાનો નિર્ણય લેવાયો અને તેની નોકરી છૂટી ગઈ. આ સમાચાર સાંભળીને તે ખૂબ નિરાશ થઈ ગયો. શરૂઆતના થોડા દિવસો સુધી તે મોટાભાગનો સમય પથારીમાં જ પડ્યો રહેતો. ક્યારેક એકલો બેસીને પોતાની પરિસ્થિતિ વિશે દુઃખી થતો અને ક્યારેક પરિવારજનો સાથે ચીડાઈને વાત કરતો.
પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં આકાશે શું વિચારવું જોઈએ?
સારં.૧૮ :
"મૂર્ખ હોય તે જ્યારે મૂંઝાય ત્યારે કાં તો સૂઈ રહે ને કાં તો રુએ અને કાં તો કોઈક સાથે વઢે... પણ એમ કર્યાં થકી દુઃખ પણ મટે નહીં ને સ્વભાવ પણ ટળે નહીં; અને સમજીને ટાળે તો દુઃખ ને સ્વભાવ એ બેય ટળી જાય."
ઉત્તર :
આકાશે સમજવું જોઈએ કે નિરાશ થઈને પડ્યા રહેવું, રડવું કે બીજાઓ પર ચીડાવું એ સમસ્યાનો ઉકેલ નથી. સમજદારીથી વિચાર કરીને નવી નોકરી માટે પ્રયત્ન કરવો, ભગવાનનો આશરો રાખવો અને હિંમતપૂર્વક આગળ વધવું જોઈએ.
પ્રશ્ન :
હર્ષ ઘણા વર્ષોથી સત્સંગ કરતો હતો. તે નિયમિત સભામાં આવતો, પૂજા પણ કરતો અને સેવાઓમાં પણ જોડાતો. છતાં તેને લાગતું હતું કે તેના જીવનમાં ખાસ આંતરિક પ્રગતિ થઈ રહી નથી. નાની-નાની વાતોમાં તેને હજુ ગુસ્સો આવતો, ક્યારેક ઈર્ષ્યા થતી અને કોઈ તેની ટીકા કરે તો મન દુઃખી થઈ જતું.
પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં હર્ષે શું વિચારવું જોઈએ?
ગ.પ્ર.૧૬ :
"જે ભગવાનના ભક્તને સત્-અસતનો વિવેક હોય તે તો જે જે અવગુણ પોતામાં હોય તેને જાણે અને વિચારીને તેનો ત્યાગ કરી દે."
ઉત્તર :
હર્ષે પોતાના અવગુણો ઓળખવા જોઈએ અને સતત તેમને દૂર કરવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ. સત્સંગનો હેતુ માત્ર ક્રિયાઓ કરવો નથી પરંતુ સ્વભાવ અને દોષોમાં સુધારો કરવો છે. તેથી આત્મચિંતન કરીને પોતાના જીવનમાં આધ્યાત્મિક પ્રગતિ વધારવી જોઈએ.
પ્રશ્ન :
મનોજભાઈ ઓફિસમાં કામ કરતા હતા. તેમને બહારનું જંક ફૂડ ખાવાનો ખૂબ શોખ હતો. દરરોજ ઓફિસથી ઘરે જતા રસ્તામાં વિવિધ ફાસ્ટફૂડની દુકાનો આવતી. ત્યાંથી આવતી સુગંધ તેમને ખૂબ આકર્ષતી. ઘણીવાર તેઓ નક્કી કરતા કે આજે બહારનું કંઈ નહીં ખાઉં, પરંતુ દુકાનની સુગંધ આવતા જ તેમનો નિર્ણય બદલાઈ જતો.
પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં મનોજભાઈએ શું વિચારવું જોઈએ?
ગ.પ્ર.૧૮ :
"પંચ ઇન્દ્રિયો દ્વારે જીવ જે આહાર કરે છે તે આહાર જો શુદ્ધ કરશે તો અંતઃકરણ શુદ્ધ થાશે... અને જો પંચ ઇન્દ્રિયોના આહારમાંથી એક ઇન્દ્રિયનો આહાર મલિન થાય છે તો અંતઃકરણ પણ મલિન થઈ જાય છે."
ઉત્તર :
મનોજભાઈએ સમજવું જોઈએ કે ઇન્દ્રિયો દ્વારા મળતા વિષયો મન પર અસર કરે છે. સ્વાસ્થ્ય અને મનની શુદ્ધિ માટે ઇન્દ્રિયો ઉપર નિયંત્રણ રાખવું જરૂરી છે. તેથી માત્ર સ્વાદને આધારે નિર્ણય ન કરીને યોગ્ય અને શુદ્ધ આહારનો આગ્રહ રાખવો જોઈએ.
પ્રશ્ન :
પૂજા કોલેજમાં અભ્યાસ કરતી હતી. તેને પોતાના દેખાવ વિશે ખૂબ ચિંતા રહેતી હતી. સોશિયલ મીડિયા પર તે કલાકો સુધી અન્ય લોકોની તસવીરો જોતી અને પોતાની સરખામણી કરતી. જો કોઈ તેની પ્રશંસા કરે તો તે ખુશ થઈ જતી, પરંતુ જો કોઈ તેના દેખાવ વિશે ટિપ્પણી કરે તો આખો દિવસ દુઃખી રહેતી.
પ્રશ્ન : આવી પરિસ્થિતિમાં પૂજાએ શું વિચારવું જોઈએ?
ગ.અં.૩૯ :
"પોતાને દેહથી પૃથક્ આત્મા જાણવો... એ આત્મા તો સૂર્ય તથા અગ્નિ જેવો તેજસ્વી છે ને જાણપણે યુક્ત છે."
ઉત્તર :
પૂજાએ સમજવું જોઈએ કે મારી સાચી ઓળખ દેહ નથી પરંતુ હું આત્મા છું. શરીરના દેખાવના આધારે પોતાની કિંમત નક્કી કરવી એ અજ્ઞાન છે. આત્માનું મૂલ્ય દેહથી ઘણું ઊંચું છે. તેથી દેખાવની ચિંતા કરતાં આત્મિક ગુણો અને આંતરિક વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ.
0 comments